Đâu là ranh giới giữa hiểu đúng và đang “hiểu lầm” về nông sản hữu cơ.

Tuy nhiên, đằng sau xu hướng tiêu dùng tưởng chừng như tích cực đó lại tồn tại không ít hiểu lầm. Nhiều người vẫn chưa thực sự hiểu đúng khái niệm nông sản hữu cơ là gì, lợi ích thực sự của chúng ra sao và cách phân biệt với các loại sản phẩm thông thường khác. Chính sự thiếu hiểu biết này đang khiến không ít người tiêu dùng trở thành “nạn nhân” của những chiến dịch truyền thông thiếu minh bạch, thậm chí là lừa đảo.

Vậy đâu là ranh giới giữa hiểu đúng và đang “hiểu lầm” về nông sản hữu cơ?

Không phải cứ “sạch” là hữu cơ

Theo Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên Hợp Quốc (FAO), nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống sản xuất tổng hợp hướng tới sự bền vững trong dài hạn. Phương pháp này không sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu tổng hợp, chất kích thích tăng trưởng hay giống biến đổi gen (GMO). Thay vào đó, nó dựa trên các quy trình tự nhiên, thân thiện với môi trường như luân canh, sử dụng phân compost, bảo vệ đa dạng sinh học và cân bằng hệ sinh thái tự nhiên.

Tại Việt Nam, theo quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nông sản hữu cơ phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt về vùng trồng, nguồn nước tưới, quy trình sản xuất, kiểm soát sâu bệnh, thu hoạch và bảo quản. Đồng thời, sản phẩm phải được chứng nhận bởi các tổ chức có thẩm quyền như PGS (Participatory Guarantee System – hệ thống đảm bảo có sự tham gia) hoặc các tổ chức quốc tế như USDA Organic (Mỹ), EU Organic (Liên minh Châu Âu), JAS (Nhật Bản).

Không phải cứ “sạch” là hữu cơ.

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay, khái niệm “sạch” và “hữu cơ” thường bị sử dụng lẫn lộn. Nhiều cơ sở sản xuất, cửa hàng kinh doanh thực phẩm lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người tiêu dùng để quảng bá sản phẩm của mình là “hữu cơ” dù chưa hề được chứng nhận. Hệ quả là không ít người đã trả mức giá cao cho những sản phẩm không đúng như cam kết.

Những ngộ nhận phổ biến của người tiêu dùng

Hữu cơ là “sạch tuyệt đối”, không cần rửa: Một trong những hiểu lầm phổ biến là người tiêu dùng cho rằng nông sản hữu cơ là sạch 100%, không có vi khuẩn, không có dư lượng chất hóa học và có thể ăn ngay không cần sơ chế kỹ. Trên thực tế, dù quy trình canh tác hữu cơ hạn chế sử dụng hóa chất độc hại, nhưng sản phẩm vẫn có thể chứa vi sinh vật tự nhiên hoặc bụi bẩn từ môi trường. Vì vậy, việc rửa sạch, sơ chế đúng cách trước khi chế biến vẫn là điều bắt buộc.

Cứ giá cao là hàng “xịn”, là hữu cơ: Một số người tiêu dùng cho rằng cứ sản phẩm nào có giá cao thì đó là hàng chất lượng tốt, hàng hữu cơ. Nhưng thực tế, giá thành cao chưa chắc phản ánh đúng bản chất sản phẩm. Có không ít trường hợp rau thông thường được gắn mác “hữu cơ” và bán với giá gấp đôi, gấp ba, trong khi không có bất kỳ giấy chứng nhận nào.

Mặt khác, việc sản xuất hữu cơ đòi hỏi chi phí đầu tư cao hơn, thời gian canh tác lâu hơn, sản lượng thấp hơn nên giá thành cao là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, chỉ nên tin vào những sản phẩm có chứng nhận rõ ràng và minh bạch.

Người tiêu dùng hãy thôi ngộ nhận và lầm tưởng mà cần hiểu rõ hơn về nông sản hữu cơ.

Hữu cơ luôn dinh dưỡng hơn thực phẩm thông thường: Dù một số nghiên cứu cho thấy nông sản hữu cơ có thể chứa hàm lượng chất chống oxy hóa cao hơn, nhưng sự khác biệt về mặt dinh dưỡng không thực sự lớn đến mức “thần thánh hóa”. Thậm chí, nếu sản phẩm hữu cơ không được bảo quản đúng cách, không tươi mới, thì chất lượng dinh dưỡng còn có thể giảm sút so với nông sản thông thường được thu hoạch đúng mùa và sử dụng sớm.

Hệ quả của những hiểu lầm

Chính vì thiếu thông tin, nhiều người tiêu dùng rơi vào trạng thái “ảo tưởng” về nông sản hữu cơ. Họ chấp nhận trả giá cao, tin tưởng tuyệt đối vào một sản phẩm mà không kiểm tra kỹ lưỡng. Điều này không chỉ dẫn đến thiệt hại về tài chính mà còn khiến niềm tin của người tiêu dùng bị tổn thương khi bị phát hiện mua phải hàng “giả hữu cơ”.

Bên cạnh đó, việc thiếu tiêu chuẩn nhận diện chung cho hàng hữu cơ tại Việt Nam cũng khiến thị trường trở nên hỗn loạn. Không ít người kinh doanh trục lợi bằng cách lợi dụng sự mập mờ trong khái niệm “rau sạch”, “nông sản tự nhiên” để đánh lừa khách hàng.

Làm thế nào để trở thành người tiêu dùng thông thái?

Kiểm tra chứng nhận hữu cơ: Trước khi quyết định mua một sản phẩm hữu cơ, người tiêu dùng nên tìm hiểu kỹ các chứng nhận được cấp phép. Những chứng nhận uy tín như USDA Organic, EU Organic, JAS (Nhật Bản), hoặc PGS Việt Nam thường được in trực tiếp trên bao bì sản phẩm. Ngoài ra, các website chính thức của nhà sản xuất cũng có thể cung cấp thêm thông tin về quy trình canh tác, vùng trồng và chuỗi cung ứng.

Hãy cân nhắc trước những quảng cáo thiếu trung thực.

Không tin tuyệt đối vào quảng cáo: Quảng cáo là công cụ truyền thông mạnh mẽ, nhưng không phải lúc nào cũng trung thực. Người tiêu dùng cần tỉnh táo, đặt câu hỏi: sản phẩm này có gì khác biệt? Có chứng nhận không? Nguồn gốc ở đâu? Có được kiểm nghiệm bởi bên thứ ba không?

Ưu tiên chuỗi cung ứng minh bạch, địa phương: Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những sản phẩm đắt đỏ nhập khẩu, người tiêu dùng có thể lựa chọn những mô hình sản xuất nội địa có quy trình rõ ràng như các hợp tác xã hữu cơ, mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông trại liên kết. Việc này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn góp phần xây dựng một nền nông nghiệp phát triển bền vững và công bằng hơn.

Xây dựng một nền nông nghiệp phát triển bền vững, ưu tiên chuỗi cung ứng minh bạch, địa phương.

Như vậy, nông sản hữu cơ là một xu hướng tiêu dùng tích cực, thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức về sức khỏe, môi trường và lối sống lành mạnh. Tuy nhiên, để xu hướng này thực sự phát huy giá trị, người tiêu dùng cần được trang bị đầy đủ kiến thức, hiểu rõ bản chất của sản phẩm và tỉnh táo trước những chiêu trò đánh vào tâm lý "ăn sạch, sống xanh".

Việc lựa chọn sản phẩm hữu cơ không nên chỉ dừng lại ở niềm tin cảm tính, mà cần dựa trên hiểu biết khoa học và dữ liệu rõ ràng. Chỉ khi người tiêu dùng hiểu đúng, thì mới có thể lựa chọn đúng – và khi đó, nông nghiệp hữu cơ mới thực sự trở thành một phần của cuộc sống bền vững và có trách nhiệm.