Chuyển đổi và kiến tạo tương lai xanh - Kỳ 3: Xu hướng tiêu dùng xanh - Sức mạnh của sự lựa chọn

Sản phẩm xanh được người tiêu dùng ngày càng quan tâm. Ảnh minh họa.

Từ xu hướng đến dòng chảy chính

Trong một thế giới đầy biến động, người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến giá cả hay chất lượng sản phẩm. Họ đang tìm kiếm một giá trị lớn hơn: sự tử tế và trách nhiệm. Xu hướng tiêu dùng xanh, sạch đã không còn là một lựa chọn nhỏ lẻ, mà đang trở thành một trào lưu mạnh mẽ, định hình lại thị trường và buộc các doanh nghiệp phải thay đổi. Đó là sức mạnh của sự lựa chọn, nơi mỗi quyết định mua sắm đều góp phần kiến tạo một tương lai bền vững hơn.

Thị trường sản phẩm xanh tại Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng ấn tượng. Theo một khảo sát gần đây của Công ty nghiên cứu thị trường Reputa (2023), có tới 78% người tiêu dùng Việt Nam cho biết họ đã thay đổi hành vi mua sắm để ủng hộ các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Điều này được thể hiện rõ qua sự tăng trưởng doanh số của các mặt hàng hữu cơ, bao bì tái chế và các dịch vụ "xanh". Đặc biệt, báo cáo của Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ) năm 2023 chỉ ra rằng, phân khúc thực phẩm hữu cơ tại Việt Nam đã tăng trưởng bình quân 15% mỗi năm, đạt doanh thu ước tính khoảng 550 triệu USD vào năm 2024.

Ngày càng có nhiều người trẻ tìm kiếm thông tin về nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và tác động của nó đến môi trường. Họ sẵn sàng chi trả cao hơn cho một chai sữa, một bó rau hay một chiếc áo phông nếu biết rằng nó được sản xuất một cách có trách nhiệm. Điều này chứng tỏ rằng, ý thức về môi trường đã chuyển từ nhận thức cá nhân sang một yếu tố quyết định hành vi mua sắm.

Đáng chú ý, xu hướng này không chỉ giới hạn ở nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao. Dữ liệu từ các chuỗi siêu thị như Co.opmart, GO! cho thấy, các sản phẩm xanh đang dần tiếp cận được tệp khách hàng rộng hơn, nhờ vào sự đa dạng về chủng loại và mức giá hợp lý hơn.

Khi doanh nghiệp nắm bắt cơ hội

Đối với các doanh nghiệp, sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng này là một cơ hội vàng. Nhiều doanh nghiệp lớn đã nhanh chóng nắm bắt xu thế này. Vinamilk đã cho ra mắt các dòng sữa hữu cơ chuẩn châu Âu và Mỹ. TH True Milk cũng đầu tư mạnh vào trang trại bò sữa hữu cơ, khẳng định vị thế dẫn đầu trong ngành.

Theo báo cáo của Hiệp hội Sữa Việt Nam, mảng sữa hữu cơ đã tăng trưởng gấp 3 lần trong giai đoạn 2019-2023, cho thấy sự đầu tư đúng đắn của các "ông lớn". Đây là những ví dụ điển hình cho thấy, các doanh nghiệp đã nhận ra rằng, sản xuất xanh không phải là chi phí, mà là một khoản đầu tư sinh lời.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng thành công. Một số doanh nghiệp gặp phải tình trạng "greenwashing" (quảng cáo xanh giả tạo), tức là quảng cáo sản phẩm là xanh nhưng thực chất lại không đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững. Hành vi này có thể gây mất lòng tin từ người tiêu dùng, và một khi niềm tin bị mất, rất khó để lấy lại.

Chuyên gia kinh tế TS. Lê Đăng Doanh từng bình luận, sự minh bạch là yếu tố sống còn của sản phẩm xanh. Nếu không có sự minh bạch về quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu, dù doanh nghiệp có quảng cáo hay đến đâu cũng sẽ thất bại. Người tiêu dùng ngày nay rất thông thái và có thể dễ dàng kiểm tra thông tin qua mạng xã hội.

Chị Lan Anh, một bà mẹ trẻ ở Cầu Giấy, Hà Nội, chia sẻ: “Với tôi, sản phẩm xanh không chỉ là về môi trường, mà còn là về sức khỏe của gia đình. Tôi sẵn sàng chi trả cao hơn cho một bó rau hữu cơ vì tôi tin rằng nó an toàn cho con tôi. Nó mang lại sự an tâm mà không gì có thể thay thế được.”

Còn anh Minh, một nhân viên văn phòng, lại có một góc nhìn khác: “Tôi quan tâm đến tác động của mình đến môi trường. Mỗi lần mua một sản phẩm có bao bì thân thiện, tôi cảm thấy mình đã làm được một việc nhỏ có ích. Những hành động nhỏ này, khi được nhân lên, sẽ tạo ra sự thay đổi lớn.”

Ý kiến của chị Lanh Anh hay anh Minh chỉ là 2 trong số rất nhiều những chia sẻ từ góc độ của người tiêu dùng khẳng định sự thay đổi trong nhận thức của họ không phải là ngẫu nhiên mà đến từ sự gia tăng của thông tin, các chiến dịch truyền thông và sự bùng nổ của mạng xã hội, nơi mọi người có thể dễ dàng chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về lối sống bền vững.

Sản phẩm xanh từ nguồn gốc, mẫu mã, quy cách đóng gói.... Ảnh minh họa.

Nhận diện tương lai của tiêu dùng xanh

Xu hướng tiêu dùng xanh không phải không có thách thức khi giá cả vẫn là một rào cản lớn đối với nhiều người.

Theo khảo sát "Nhận thức và Hành vi tiêu dùng xanh 2024" của Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, 78% người tiêu dùng cho rằng giá cao là rào cản lớn nhất khi họ muốn mua sản phẩm xanh. Mặc dù. có khoảng 20% người tiêu dùng sẵn sàng chi trả tăng thêm trên 10% so với sản phẩm thông thường, nhưng con số này vẫn còn khiêm tốn. Điều này tạo ra một nghịch lý: người tiêu dùng có ý thức tích cực về lợi ích của sản phẩm xanh, nhưng hành động mua sắm vẫn bị chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố kinh tế.

Thêm vào đó, độ phủ sản phẩm xanh còn hạn chế. Ngay cả tại hai trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Hà Nội và TP.HCM, tỷ lệ người tiêu dùng xanh ở mức độ phổ biến cũng chỉ chiếm khoảng 12-18%. Điều này cho thấy sản phẩm xanh chưa thực sự dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng, đặc biệt ở khu vực nông thôn và các tỉnh thành khác.

Một rào cản khác là sự thiếu tin tưởng. Một cuộc khảo sát khác cho thấy 18% người tiêu dùng phàn nàn rằng chất lượng hàng hóa không đúng như cam kết của nhà sản xuất, làm giảm lòng tin đối với sản phẩm xanh trên thị trường.

Tuy nhiên, chính trong những thách thức này lại tiềm ẩn những cơ hội lớn. Với sự phát triển của công nghệ và sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, giá thành sản phẩm xanh đang dần trở nên hợp lý hơn. Các doanh nghiệp đang tìm kiếm những giải pháp sáng tạo để tối ưu hóa chi phí sản xuất và phân phối.

Theo một báo cáo của Nielsen, thị trường Việt Nam được dự đoán sẽ tiếp tục chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của các sản phẩm "xanh", với tốc độ cao hơn mức trung bình của khu vực. Điều này tạo ra một cơ hội lớn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các startup, để dấn thân vào lĩnh vực này.

Tương lai của tiêu dùng xanh phụ thuộc vào mỗi chúng ta. Mỗi khi chúng ta lựa chọn một sản phẩm, chúng ta đang bỏ phiếu cho một thế giới mà chúng ta muốn sống. Hãy biến mỗi lựa chọn tiêu dùng thành một hành động có ý nghĩa, góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.