Chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng sầu riêng, góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân tỉnh Lâm Đồng

Từ "thủ phủ công nghệ cao" đến bài toán minh bạch chuỗi giá trị

Sở hữu những tiểu vùng khí hậu ôn đới đặc thù cùng tài nguyên thổ nhưỡng vô giá tại khu vực Nam Tây Nguyên, Lâm Đồng từ lâu đã khẳng định vị thế dẫn đầu cả nước về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Với tổng diện tích gieo trồng vượt mốc 1,04 triệu héc-ta, ngành nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò là "trụ đỡ" kinh tế vững chắc khi đóng góp tới 38,59% trong tổng cơ cấu GRDP của toàn địa phương.

Đáng chú ý, việc ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ IoT vào canh tác đã nâng giá trị sản xuất bình quân đạt 195 triệu đồng/ha/năm; riêng các mô hình nông nghiệp thông minh ghi nhận mức doanh thu ấn tượng từ 430 triệu đến hàng tỷ đồng trên mỗi héc-ta.

Tỉnh cũng đang dồn lực triển khai Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ với mục tiêu đạt khoảng 1.600 héc-ta đất canh tác được chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế vào năm 2030, ưu tiên cho các dòng sản phẩm chủ lực như rau hoa xứ lạnh, cà phê chất lượng cao và cây ăn trái đặc sản.

Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng – điển hình như diện tích cây sầu riêng đã tăng nhanh chóng lên gần 43.900 héc-ta – ngành nông nghiệp địa phương bắt đầu va phải những rào cản kỹ thuật khắt khe từ thị trường. Mô hình liên kết chuỗi cung ứng truyền thống bộc lộ điểm yếu khi thiếu sự đồng bộ thông tin, khiến nông sản dễ rơi vào cảnh "được mùa mất giá".

Trước áp lực kiểm soát chất lượng và yêu cầu nghiêm ngặt về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật từ các quốc gia nhập khẩu, bài toán số hóa để định danh nông sản trở thành yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết.

“Cặp bài trùng” của nông nghiệp hiện đại

Trong tư duy kinh tế nông nghiệp mới, quản lý mã số vùng trồng (MSVT) và thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) không còn là giải pháp khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để chuyển đổi sang mô hình sản xuất minh bạch và trách nhiệm.

Nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng đang đứng trước bước ngoặt lớn khi chuyển dịch từ mục tiêu năng suất sang giá trị bền vững. Trong hành trình này, việc chuẩn hóa mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà trở thành chìa khóa vạn năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản thế mạnh của địa phương trên bản đồ số toàn cầu.

Chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả qua trồng cây sầu riêng nâng cao thu nhập cho người nông dân tại tỉnh Lâm Đồng.

Mã số vùng trồng: Tấm vé thông hành xuất khẩu chính ngạch

Mã số vùng trồng hoạt động như một mã định danh độc nhất dành cho từng vùng canh tác nhằm theo dõi tình hình dịch hại và quản lý quy trình sử dụng vật tư nông nghiệp.

Đối với các vùng sản xuất định hướng hữu cơ, MSVT giúp lập bản đồ số hóa tọa độ, thiết lập các vùng đệm an toàn để cách ly nghiêm ngặt khỏi nguy cơ ô nhiễm chéo từ những vùng canh tác hóa học lân cận.

Tính đến nay, ngành nông nghiệp Lâm Đồng đã xây dựng và được phê duyệt 961 mã số vùng trồng cùng 362 mã số cơ sở đóng gói. Việc chuẩn hóa cơ sở dữ liệu này là công cụ sắc bén nhằm loại bỏ triệt để tình trạng mạo danh thương hiệu, ngăn chặn gian lận thương mại, đồng thời bảo vệ trực tiếp lợi ích kinh tế chính đáng của người nông dân và các hợp tác xã làm ăn chân chính.

Truy xuất nguồn gốc: "Nhật ký số" kiến tạo lòng tin thị trường

Nếu như mã số vùng trồng xác định vị trí sản xuất, thì hệ thống truy xuất nguồn gốc ứng dụng mã QR và công nghệ Blockchain chính là cuốn nhật ký điện tử phơi bày toàn bộ vòng đời của nông sản.

Từ nguồn gốc hạt giống, quy trình ủ phân hữu cơ vi sinh, biện pháp sinh học quản lý dịch hại cho đến ngày thu hoạch, đóng gói đều được cập nhật theo thời gian thực.

Quy trình minh bạch hóa dữ liệu này mang lại lợi ích kép vô cùng lớn.

Tối ưu hóa thủ tục logistics: Các lô hàng nông sản có thông tin TXNG rõ ràng sẽ được hệ thống hải quan ưu tiên phân vào "luồng xanh", rút ngắn thời gian thông quan từ 8–11 ngày xuống còn vỏn vẹn 6 ngày. Điều này có ý nghĩa sống còn đối với nông sản tươi sống hoặc nông sản hữu cơ, vốn có thời gian lưu kho ngắn do không sử dụng chất bảo quản hóa học.

Chuyển hóa giá trị tinh thần thành giá trị kinh tế

Khi quét mã QR, người tiêu dùng không chỉ mua một sản phẩm an toàn mà đang trải nghiệm câu chuyện trách nhiệm của người nông dân với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Sự thấu hiểu này giúp tăng tính định vị thương hiệu và nâng cao biên độ lợi nhuận cho sản phẩm lên gấp nhiều lần.

Giải pháp đồng bộ hướng tới tương lai bền vững

Ông Trần Đức Bắc – Chủ tịch UBND xã Đam Rông 3 (huyện Đam Rông, tỉnh Lâm Đồng) cho biết:

"Đam Rông 3 vốn là xã vùng sâu đang từng bước thay da đổi thịt nhờ định hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng, chuyển đổi mạnh mẽ từ cây điều, cà phê già cỗi sang các loại cây ăn trái giá trị cao như sầu riêng, bơ. Tuy nhiên, nông dân địa phương phần lớn vẫn giữ thói quen canh tác truyền thống, nhỏ lẻ. Việc cấp mã số vùng trồng có ý nghĩa như một cuộc cách mạng thay đổi hoàn toàn tư duy của bà con.

Đối với nông sản nói chung và đặc biệt là 'cây tỷ đô' như sầu riêng nói riêng, nếu không có mã vùng trồng, sản phẩm của địa phương mãi mãi chỉ luẩn quẩn ở thị trường nội địa hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái bẻ cọc, ép giá. Mã vùng trồng chính là sự bảo chứng thép giúp sầu riêng Đam Rông đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, đi thẳng vào các chuỗi liên kết để xuất khẩu chính ngạch. Đây là con đường duy nhất để chúng tôi bảo vệ công sức của người trồng, nâng tầm thương hiệu nông sản địa phương và giúp bà con vùng đồng bào giảm nghèo bền vững."

Đồng bộ những giải pháp

Để phát huy tối đa hiệu quả của các công cụ quản trị số, ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng đang tập trung triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp then chốt:

Tích hợp hạ tầng dữ liệu số: Đồng bộ hóa toàn bộ dữ liệu mã số vùng trồng lên bản đồ số WebGIS của tỉnh. Ứng dụng công nghệ định vị vệ tinh để giám sát biến động diện tích, kịp thời đưa ra các cảnh báo về rủi ro môi trường đất và nguồn nước tại các vùng nguyên liệu tập trung.

Siết chặt công tác hậu kiểm: Tăng cường công tác thanh tra, hậu kiểm định kỳ, kiên quyết thu hồi mã số đối với các đơn vị có hành vi gian lận hoặc vi phạm quy trình canh tác an toàn. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để kiểm tra nghiêm ngặt các chỉ tiêu về kim loại nặng nhằm giữ vững uy tín của nông sản địa phương.

Thúc đẩy liên kết chuỗi tuần hoàn: Hỗ trợ nông dân xóa bỏ tư duy sản xuất manh mún, nhỏ lẻ để chủ động bắt tay cùng các doanh nghiệp đầu tàu và hợp tác xã. Gắn chặt vùng nguyên liệu có mã định danh với chuỗi bao tiêu sản phẩm, đồng thời ứng dụng công nghệ xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón hữu cơ, hướng tới một nền nông nghiệp tuần hoàn khép kín.

Chuyển đổi số và chuẩn hóa tiêu chuẩn xanh không đơn thuần là giải pháp đối phó với các hàng rào kỹ thuật quốc tế, mà chính là con đường tất yếu để bảo vệ giá trị nông sản Lâm Đồng. Bằng việc kiên trì đẩy mạnh mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc, Lâm Đồng đang từng bước định hình một nền nông nghiệp sinh thái: minh bạch về thông tin, trách nhiệm với cộng đồng và bền vững cùng tương lai.