Lao động địa phương đang làm việc tại HTX miến Tài Hoan.

Đánh thức giá trị của cây dong riềng

Dong riềng từng là loại cây gắn bó với nhiều hộ dân vùng cao ở xã Côn Minh, với tập quán canh tác nhỏ lẻ, sản xuất theo kinh nghiệm, người dân chủ yếu trồng để phục vụ nhu cầu gia đình hoặc bán bột thô với giá trị thấp. Sự ra đời của HTX Tài Hoan đã “đánh thức” giá trị của loại cây này khi xây dựng một chuỗi sản xuất khép kín, tạo ra sản phẩm miến dong đạt chuẩn OCOP 5 sao.

Giám đốc HTX, bà Nguyễn Thị Hoan chia sẻ: “Đạt 5 sao là niềm tự hào, nhưng đó không phải là đích đến. Chỉ khi sản phẩm sống được trên thị trường rộng lớn, đứng vững bằng chất lượng và thương hiệu, chúng tôi mới thực sự đi đúng hướng.”

Từ tư duy ấy, HTX đã mạnh dạn đầu tư hệ thống máy móc hiện đại, mở rộng nhà xưởng, chuẩn hóa từng công đoạn sản xuất từ làm sạch nguyên liệu, lọc bột, ép sợi, phơi miến cho đến đóng gói. Tất cả đều được kiểm soát nghiêm ngặt, tuyệt đối không sử dụng hóa chất hay phụ gia độc hại. Sự tỉ mỉ, cẩn thận đã giúp sản phẩm không chỉ giữ trọn hương vị truyền thống mà còn đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Miến được phơi trong nhà màng để đảm bảo chất lượng.

Năm 2021, miến dong Tài Hoan trở thành một trong số ít sản phẩm vùng cao đạt chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia. Đến năm 2024, sản phẩm tiếp tục được công nhận lại, khẳng định tính bền vững của mô hình sản xuất. Điểm nhấn trong hành trình phát triển của HTX Tài Hoan đó là vào năm 2022, khi lô hàng miến dong đầu tiên được xuất khẩu sang Cộng hòa Séc. Trong bối cảnh nông sản Việt Nam còn gặp nhiều rào cản về tiêu chuẩn khi tiếp cận thị trường châu Âu, việc một sản phẩm thủ công của vùng núi Thái Nguyên vượt qua các vòng kiểm tra chất lượng để có mặt tại EU là dấu mốc mang ý nghĩa lớn.

Không dừng lại ở đó, miến dong Tài Hoan hiện đã có mặt trên nhiều sàn thương mại điện tử như Alibaba, Sendo, BigC Online… giúp mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng và phù hợp với xu hướng tiêu dùng số.

Các sản phẩm miến đặc sắc được bày bán.

Liên kết sản xuất để người dân yên tâm làm nghề

Hiện nay, HTX Tài Hoan có vùng nguyên liệu gần 60ha, tạo chuỗi liên kết bền vững giữa người trồng và đơn vị chế biến. Nhờ có HTX bao tiêu đầu ra, hàng trăm hộ dân xã Côn Minh đã có nguồn thu ổn định từ 40–50 triệu đồng/năm chỉ từ cây dong riềng.

Chị Lộc Thị Quế, người dân thôn Bản Cào chia sẻ: “Trước đây làm dong chủ yếu để ăn, bán thì bấp bênh. Từ khi có HTX, người dân yên tâm sản xuất hơn, có việc làm đều, thu nhập tốt hơn. Bản làng cũng nhộn nhịp hơn mỗi vụ dong.”

Không chỉ nâng thu nhập, mô hình còn thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ chỗ làm theo thói quen, bà con đã tham gia các lớp tập huấn, làm quen với quy trình kỹ thuật chuẩn, chăm sóc dong riềng theo hướng sạch bền vững. Sự thay đổi này giúp vùng nguyên liệu phát triển ổn định, đảm bảo chất lượng cho sản phẩm cuối cùng.

Không dừng ở sản xuất, HTX Tài Hoan đang mở ra hướng phát triển mới khi kết hợp sản phẩm OCOP với du lịch trải nghiệm, du khách có thể tham gia các công đoạn làm miến thủ công, tìm hiểu câu chuyện về cây dong riềng và quy trình làm miến truyền thống.

Câu chuyện của HTX Tài Hoan cho thấy Chương trình OCOP không chỉ là một đánh giá xếp hạng sản phẩm, mà nếu được triển khai đúng hướng, đây có thể trở thành động lực phát triển nông thôn mạnh mẽ. Để đạt được điều này, bên cạnh nội lực của HTX, không thể thiếu vai trò của chính quyền địa phương từ công tác tập huấn, đào tạo, hỗ trợ vốn, xúc tiến thương mại đến đầu tư hạ tầng làng nghề.

Miến dong Tài Hoan ngày nay không chỉ là một sản phẩm thực phẩm đơn thuần. Đó là câu chuyện về một vùng cao biết trân trọng nguồn tài nguyên bản địa, gìn giữ tinh hoa truyền thống và mạnh dạn thay đổi để thích ứng với thời đại. Từ những mẻ miến dong trong sân nhà, đến những lô hàng xuất khẩu sang châu Âu, hành trình ấy cho thấy khi có sự đồng lòng của người dân, sự dẫn dắt của những người tâm huyết và sự đồng hành của chính sách, sản vật quê hương hoàn toàn có thể vươn xa, trở thành niềm tự hào của vùng đất và con người Việt Nam.