Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc: "Chìa khoá" để tăng giá trị, thương hiệu cho nông sản Việt

Truy xuất nguồn gốc sản phầm giúp người tiêu dùng yên tâm sử dụng. Ảnh minh họa

Người sản xuất và tiêu dùng đều được lợi

Việc áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) sản phẩm nông nghiệp giúp phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm, từ đó có biện pháp thu hồi, xử lý và cảnh báo kịp thời.

Nếu sản phẩm có truy xuất nguồn gốc, người tiêu dùng có thể biết được sản phẩm mình đang sử dụng có xuất xứ từ đâu, được sản xuất ra sao, có đảm bảo tiêu chuẩn an toàn hay không. Đồng thời cũng tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan chức năng trong công tác kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề liên quan đến chất lượng sản phẩm.

Còn đối với doanh nghiệp nông nghiệp, sản phẩm có mã vạch sẽ khẳng định uy tín thương hiệu, dễ dàng tiếp cận và mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ thu được lợi nhuận nhiều hơn.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, truy xuất giúp kết nối sản xuất – tiêu thụ, nâng cao chuỗi giá trị, giảm phân tán sản xuất nhỏ lẻ. Sản phẩm có gắn mã truy xuất thường được bán với giá cao hơn ít nhất 20%, đồng thời giúp bảo vệ thương hiệu và nâng cao niềm tin người tiêu dùng.

Trong Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 - nông nghiệp là một trong 8 lĩnh vực được ưu tiên. Ngày 19/1/2019 Thủ tướng Chính phủ đã Phê duyệt “Đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống TXNG đối với một số nhóm sản phẩm, hàng hóa trong nước”; trong đó có nông, lâm, thủy sản, thực phẩm, thuốc chữa bệnh”.

Quá trình thực hiện TXNG đã có những kết quả nhất định. Nhiều mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP đã được triển khai; một số địa phương và doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ blockchain, mã QR, mã số vùng trồng, tem điện tử… Ngoài ra, nông dân kết nối trực tiếp với kênh bán hàng và người tiêu dùng; Gia tăng niềm tin với người tiêu dùng và có sự chuyển dịch đáng kể từ chuỗi cung ứng sang chuỗi giá trị nông sản….

Tuy nhiên, hoạt động TXNG còn chậm, hệ thống thiếu đồng bộ, vận hành thiếu thông suốt do “bất cân xứng” giữa: Mục tiêu lớn nhưng đầu tư thấp; coi trọng nông sản xuất khẩu lại buông lỏng thị trường nội địa; yêu cầu về khoa học công nghệ nhưng chưa có dữ liệu dùng chung; yêu cầu thống nhất quản lý, vận hành nhưng thiếu tuân thủ tiêu chuẩn quốc gia… Chính vì vậy, việc xây dựng một hệ thống TXNG sản phẩm nông nghiệp đồng bộ, minh bạch và hiệu quả là một nhiệm vụ quan trọng đặt ra hiện nay.

Doanh nghiệp nông nghiệp, sản phẩm có mã vạch sẽ khẳng định uy tín thương hiệu, dễ dàng tiếp cận và mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Ảnh minh họa

Một số giải pháp về xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc

Xây dựng và triển khai hệ thống TXNG sản phẩm nông nghiệp là một bước đi chiến lược, mang tính cấp thiết trong tiến trình hiện đại hóa ngành nông nghiệp Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số và Thống kê Nông nghiệp (MARD), truy xuất nguồn gốc là một trong tám trọng điểm của chuyển đổi số trong nông nghiệp. Truy xuất cần có sự tham gia đồng bộ từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, HTX đến người nông dân. Có như vậy mới tạo được hệ thống truy xuất minh bạch và bền vững, có lợi cho người sản xuất, tiêu dùng và doanh nghiệp tham gia trong lĩnh vực nông nghiệp.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Hoàng Trọng Thủy, Chuyên gia nông nghiệp cũng cho rằng: Truy xuất nguồn gốc không phải chỉ tạo ra mã QR code xem thông tin “Nhãn hàng hóa điện tử” mà là hệ thống hỗ trợ quản lý Nhà nước, quản lý an toàn thực phẩm; hỗ trợ thông tin cho người dân, người tiêu dùng; hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp về marketing, minh bạch thông tin và quy trình; tăng độ tin cậy, quản lý chuỗi cung ứng; tăng khả năng kiểm soát chéo chuỗi cung ứng và kiểm soát nội bộ.

Để xây dựng hệ thống TXNG cần thực hiện đồng bộ những giải pháp cụ thể như:

Thứ nhất, xây dựng cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất đây là một trong những điều kiện tiên quyết để hệ thống hoạt động hiệu quả. Nhà nước cần ban hành các tiêu chuẩn quốc gia về truy xuất nguồn gốc phù hợp với thông lệ quốc tế (GS1, ISO 22005…); đưa ra quy định bắt buộc về việc áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với một số mặt hàng nông sản trọng điểm (gạo, rau quả, thủy sản, cà phê, hồ tiêu...); xây dựng chế tài xử phạt các hành vi gian lận thông tin truy xuất.

Thứ hai, làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, tập hợp nông dân, để hình thành nên “tư tưởng về TXNG”, để trở thành “phản xạ” của người/ hộ nông dân, THT, HTX, CLB bộ nông dân theo nghề nghiệp… sẵn sàng tiếp thu và thực hành truy xuất nguồn gốc đối với lương thực, thực phẩm và dược liệu…

Thứ ba, Bộ NN&MT, các địa phương cần quy hoạch vùng sản xuất nông sản chủ lực, vùng nguyên liệu nông sản xuất khẩu gắn liền với xây dựng hệ thống giao thông, thủy lợi, dịch vụ hậu cần cho sản xuất, bảo quản, chế biến nông sản sau thu hoạch và đường truyền dẫn internet, trạm thu phát 4G, 5G ổn định, tốc độ cao. Đồng thời, áp dụng công nghệ tiên tiến như Blockchain, Al, IoT, Big data… Thông tin khai báo theo thời gian thực, đảm bảo mật, an toàn dữ liệu và không thay đổi được thông tin TXNG; có khả năng nâng cấp, tích hợp linh hoạt, kết nối thông tin với Cổng thông tin TXNG Quốc gia.

Thứ tư, tổ chức các khóa đào tạo bồi dưỡng kiến thức theo hình thức thường xuyên và lặp lại về hoạt động TXNG cho cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt ở địa phương, các doanh nghiệp, cán bộ HTX, cán bộ Hội ND và cá nhân có nhu cầu; gắn liền với chuyển giao KHKT – công nghệ TXNG và khuyến nông cộng đồng với 4 trụ cột: Thông tin tuyên truyền; Đào tạo tập huấn; Xây dựng mô hình, nhân mô hình TXNG tiên tiến; Hoạt động tư vấn và các dịch vụ.

Thứ năm, kết nối hệ thống truy xuất quốc gia với các thị trường xuất khẩu như đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… như vậy, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nông sản Việt Nam được chứng nhận và chấp nhận rộng rãi; tăng tính minh bạch và tạo niềm tin cho đối tác nước ngoài.

Để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, vẫn cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước – Doanh nghiệp – Nông dân, cùng với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ hiện đại. Việc đầu tư bài bản cho hệ thống truy xuất nguồn gốc hôm nay chính là đầu tư cho một nền nông nghiệp minh bạch, bền vững và có trách nhiệm trong tương lai.