Mở rộng thị trường, tận dụng cơ hội xuất khẩu, thúc đẩy sản xuất trong nước và kiểm soát nhập siêu

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu, ngày 13/8. Ảnh: VGP

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 443/TB-VPCP ngày 20/8/2026, thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại cuộc họp về thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu.

Theo thông báo, năm 2026, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường. Cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, chính sách thương mại và thuế quan của Hoa Kỳ cùng một số nền kinh tế lớn có nhiều điều chỉnh. Giá năng lượng và chi phí logistics tiếp tục tác động trực tiếp đến tăng trưởng và thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực. Tính đến hết tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu tăng trưởng cả năm 15-16% và thuộc nhóm có mức tăng trưởng tốt trong nhiều năm trở lại đây.

Tuy nhiên, cán cân thương mại hàng hóa ghi nhận nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Nhập siêu tập trung ở nhóm nguyên liệu, năng lượng

Theo đánh giá của các Bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội, nhập siêu chủ yếu tập trung ở nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; năng lượng như xăng dầu, than; hóa chất, chất dẻo nguyên liệu và kim loại thường khác.

Trong đó, phần lớn lượng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập khẩu là nguyên liệu, linh kiện trung gian phục vụ sản xuất, kinh doanh và mở rộng đầu tư.

Đối với nhóm năng lượng, sản lượng khai thác dầu khí, than trong nước có xu hướng giảm trong khi nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng. Điều này dẫn đến việc phải nhập khẩu một số loại nhiên liệu, nguyên liệu năng lượng nhằm bảo đảm cân đối cung - cầu, duy trì sản xuất và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Diễn biến xung đột tại Trung Đông và đứt gãy nguồn cung cũng làm gia tăng áp lực nhập khẩu.

Trong khi đó, nhập siêu ở nhóm hóa chất, chất dẻo nguyên liệu, kim loại thường và một số nguyên liệu khác cho thấy những hạn chế mang tính cơ cấu, nhất là tỷ lệ nội địa hóa còn thấp, công nghiệp hỗ trợ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất và tiêu dùng trong nước.

Để thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu và hướng tới phát triển thương mại cân bằng, bền vững, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng “hai con số” của cả nước, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội ngành hàng triển khai ngay nhiều nhiệm vụ.

Bộ Công Thương được giao phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, tiếp cận trực tiếp các hệ thống phân phối hiện đại, chuỗi bán lẻ quốc tế; triển khai hiệu quả Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030.

Bộ này đồng thời khởi động và đẩy nhanh tiến độ đàm phán các Hiệp định Thương mại ưu đãi, Hiệp định Thương mại tự do với các đối tác mới để mở cửa thị trường cho hàng hóa Việt Nam. Trước mắt, trong quý III/2026, khởi động đàm phán với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR).

Cùng với đó, tăng tốc xúc tiến thương mại, tận dụng ngay các đơn hàng xuất khẩu, nhất là các mặt hàng đang có nhu cầu cao như điện tử, máy móc, nông sản, thủy sản; triển khai các chương trình xúc tiến vào những thị trường mới, đặc biệt là thị trường Halal, Mỹ La-tinh và châu Phi…

Bộ Công Thương cũng được yêu cầu làm việc với các công ty có chênh lệch lớn về kim ngạch nhập khẩu - xuất khẩu trong ngành máy vi tính, linh kiện điện tử, làm rõ lý do nhập khẩu, tiến độ và thúc đẩy sớm việc sản xuất, xuất khẩu sản phẩm.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan rà soát, xác định cụ thể một số hàng hóa công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước để đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng mức thuế nhập khẩu ưu đãi.

Đồng thời, rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp lý phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về phòng, chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp; phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ kịp thời cho Sở Công Thương các địa phương trong cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Bộ Công Thương cũng phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam sớm tổ chức cuộc làm việc của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ với Hiệp hội và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn tại Việt Nam.

Tính đến hết tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ, vượt mục tiêu tăng trưởng 15-16% đề ra cho cả năm và đạt mức tăng trưởng cao trong nhiều năm qua. Ảnh: Minh họa

Gỡ vướng hoàn thuế, đẩy nhanh mã số vùng trồng

Bộ Tài chính được yêu cầu rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu theo hướng tăng cường phân loại rủi ro, đẩy nhanh xử lý hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Bộ này đồng thời hướng dẫn, phổ biến các nhóm vướng mắc về hoàn thuế để doanh nghiệp biết và thực hiện, giảm chi phí về thời gian; chủ trì triển khai các biện pháp kiểm tra, kiểm soát trị giá và giao dịch liên kết của doanh nghiệp điện tử nhập khẩu phần lớn linh kiện từ công ty mẹ hoặc công ty cùng tập đoàn, tránh hiện tượng chuyển giá.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì đàm phán, ký kết các Nghị định thư mở cửa thêm các loại nông sản, trái cây của Việt Nam xuất khẩu sang các nước; triển khai đồng bộ nhiệm vụ chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), đàm phán gỡ bỏ thẻ vàng IUU.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng phải đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, cơ sở chế biến phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh đó, phối hợp với Bộ Công Thương rà soát, xác định cụ thể một số hàng hóa đã có năng lực sản xuất trong nước để đề nghị Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh tăng mức thuế nhập khẩu ưu đãi.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được yêu cầu có giải pháp bảo đảm doanh nghiệp xuất khẩu có thể tiếp cận tín dụng cho hoạt động xuất khẩu, ưu tiên tập trung đủ vốn tín dụng phục vụ thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản trong những tháng cuối năm.

Bộ Ngoại giao chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tăng cường ngoại giao kinh tế để thúc đẩy xuất khẩu; huy động mạng lưới cơ quan đại diện, cộng đồng người Việt Nam và doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ kết nối doanh nghiệp xuất khẩu trong nước với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ, nhà đầu tư và đối tác sở tại.

Đơn giản thủ tục, hạn chế chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp

Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với địa phương, doanh nghiệp cảng, hãng vận tải và cơ quan hải quan tổ chức điều tiết giao thông, bố trí luồng ưu tiên trong các giai đoạn cao điểm xuất khẩu tại các cảng và cửa ngõ logistics lớn, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp vận tải Việt Nam.

Các Bộ, ngành được yêu cầu nghiên cứu áp dụng phương thức quản lý rủi ro; tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục, hạn chế tình trạng chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp; tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước, đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xử lý kịp thời những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.

UBND các tỉnh, thành phố có dự án, nhà máy được tăng vốn đầu tư trong lĩnh vực công nghệ cao và gia tăng nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện phải làm việc với các nhà máy để thúc đẩy tiến độ sản xuất, xuất khẩu sau khi đã tăng nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện.

Các địa phương đồng thời phải thường xuyên theo dõi tình hình sản xuất, đơn hàng và xuất khẩu của doanh nghiệp chủ lực trên địa bàn; đôn đốc tiến độ đưa các dự án, nhà máy và nguyên liệu đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu.

Những khó khăn về thị trường, lao động, logistics, quy định của thị trường nhập khẩu phải được kịp thời phát hiện để xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết.

Các địa phương cũng được yêu cầu rà soát theo từng ngành hàng những yêu cầu mà doanh nghiệp trên địa bàn chưa đáp ứng theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu; tập trung hỗ trợ về kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật.

Đồng thời, thường xuyên cập nhật, cung cấp cho doanh nghiệp thông tin về biến động thị trường toàn cầu, các hàng rào kỹ thuật và cơ hội tận dụng các FTA.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò đầu mối tổng hợp, nắm bắt phản ánh, kiến nghị, khó khăn, vướng mắc của các hiệp hội và doanh nghiệp; định kỳ hằng tháng hoặc đột xuất tổng hợp, gửi các Bộ, ngành, địa phương liên quan để xem xét, xử lý kịp thời.

Đối với các kiến nghị của Hiệp hội ngành hàng, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương giải quyết dứt điểm những vấn đề thuộc thẩm quyền.

Việc trả lời kiến nghị phải rõ ràng, thực chất, xử lý dứt điểm khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp và có văn bản trả lời các Hiệp hội trong tháng 8/2026. Trường hợp có vấn đề vượt thẩm quyền, phải báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định.