![]() |
| Khả năng tiếp cận nguồn nước sạch giữa các khu vực vẫn chưa đồng đều, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi - Ảnh minh họa |
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, những năm qua, công tác đầu tư xây dựng các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn đã được quan tâm triển khai, góp phần cải thiện điều kiện sống, bảo vệ sức khỏe người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn nước sạch giữa các khu vực vẫn chưa đồng đều, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Kết quả thực hiện Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá nước sạch nông thôn năm 2025 cho thấy, tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 98,41%. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch bảo đảm theo quy chuẩn mới đạt 58,70%; trong đó, tỷ lệ hộ sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung đạt 37,79%.
Toàn tỉnh hiện có 104 xã, đặc khu với khoảng 614.998 hộ dân nông thôn. Hệ thống cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung gồm 627 công trình, trong đó có 79 công trình cấp nước tự chảy và 548 công trình cấp nước bằng động lực, cung cấp nước cho khoảng 232.385 hộ dân.
Các công trình hiện được giao cho nhiều đơn vị quản lý, vận hành. Trong đó, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh quản lý 53 công trình; Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đắk Nông quản lý 93 công trình; UBND các xã, đặc khu quản lý 174 công trình; các tổ cộng đồng quản lý 97 công trình. Ngoài ra, các ban khu vực thuộc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 tỉnh Lâm Đồng quản lý 153 công trình và Trung tâm Quản lý đầu tư và Khai thác công trình thủy lợi tỉnh quản lý 8 công trình.
Nhiều công trình xuống cấp, thiếu kinh phí sửa chữa
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là nhiều công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn đã được đầu tư từ lâu, thiết bị và hệ thống đường ống xuống cấp, hư hỏng. Một số công trình được xây dựng thiếu đồng bộ, chưa có thiết bị xử lý nước hoặc sử dụng công nghệ xử lý cũ. Sau thời gian dài khai thác, nhiều công trình hoạt động kém hiệu quả, thậm chí ngừng hoạt động nhưng chưa được sửa chữa, nâng cấp kịp thời do thiếu kinh phí.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, điều kiện địa hình cũng đặt ra nhiều thách thức. Do tập quán sinh sống của người dân thường tập trung ở khu vực núi cao, các công trình cấp nước tự chảy phải lựa chọn nguồn nước tại những vị trí cao, địa hình hiểm trở. Đường ống dẫn nước thường kéo dài, đi qua những khu vực có địa hình và địa chất phức tạp, khiến chi phí đầu tư, xây dựng và sửa chữa tăng cao.
Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nước ngày càng chịu nhiều tác động từ ô nhiễm, đòi hỏi phải có thiết bị xử lý phù hợp, trong khi chi phí đầu tư các thiết bị này không nhỏ. Đây là trở ngại đáng kể đối với những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn.
Công tác quản lý, vận hành tại một số công trình cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Lực lượng trực tiếp phụ trách phần lớn chỉ được tập huấn nghiệp vụ, chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật; nhiều người làm việc kiêm nhiệm nên hiệu quả quản lý chưa cao. Việc thu tiền sử dụng nước từ các hộ dân gặp khó khăn, nguồn thu không đủ bù chi, dẫn đến thiếu kinh phí trả công cho người vận hành và duy tu, sửa chữa những hư hỏng nhỏ.
Ngoài ra, nguồn vốn ngân sách dành cho việc xây dựng mới, nâng cấp và sửa chữa công trình cấp nước tập trung còn hạn chế. Một số địa phương, đơn vị chưa chủ động bố trí kinh phí bảo trì thường xuyên, khiến tình trạng xuống cấp kéo dài.
Đề xuất đầu tư 57 công trình trong giai đoạn 2026–2030
Trước thực trạng trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất Sở Dân tộc và Tôn giáo tổng hợp, kiến nghị Bộ Dân tộc và Tôn giáo quan tâm hỗ trợ nguồn lực để đầu tư hệ thống cấp nước sạch tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn 2026–2030.
Theo đề xuất, tỉnh cần đầu tư tổng cộng 57 công trình, gồm nâng cấp, sửa chữa 50 công trình và xây dựng mới 7 công trình. Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 461,2 tỷ đồng, nhằm cấp nước sạch cho khoảng 19.837 hộ dân, trong đó có khoảng 11.739 hộ đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng với nguồn lực đầu tư, báo cáo cũng xác định nhiều nhóm giải pháp cần triển khai đồng bộ. Trong đó, ưu tiên xây dựng mới, nâng cấp và mở rộng các công trình tại khu vực chưa có hoặc còn thiếu nguồn cấp nước, những nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, khan hiếm hoặc ô nhiễm nguồn nước. Việc lựa chọn phương án đầu tư cần tính đến khả năng khai thác nguồn nước ổn định, điều kiện tự nhiên, nhu cầu sử dụng và hiệu quả kinh tế - kỹ thuật.
Đối với những khu vực khó khăn về nguồn nước, cần nghiên cứu phương án đấu nối, mở rộng phạm vi cấp nước từ các công trình lân cận khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Đồng thời, khuyến khích các hộ gia đình chủ động đầu tư công trình cấp nước quy mô nhỏ, cải tạo hệ thống hiện có hoặc tiếp cận nguồn vốn tín dụng theo quy định.
Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành sau đầu tư; tăng cường đào tạo lực lượng phụ trách công trình, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giám sát nguồn nước, chất lượng nước và tình trạng hoạt động của hệ thống. Người dân cũng cần được tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và công trình cấp nước tại địa phương.
Việc bảo đảm nước sạch không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Vì vậy, cùng với việc huy động nguồn vốn đầu tư, nâng cao trách nhiệm quản lý và sự tham gia của cộng đồng sẽ là những yếu tố quan trọng để các công trình phát huy hiệu quả lâu dài, giúp người dân tiếp cận nguồn nước an toàn, ổn định./.