Nông nghiệp hữu cơ: Thị trường, thách thức và giải pháp

Gần đây chúng ta nói nhiều về nông nghiệp hữu cơ, được coi là một giải pháp tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, trong bối cảnh càng ngày chúng ta càng thấy nguy cơ hiện hữu của “canh tác hóa học”, khai thác đến suy kiệt đất đai, nguồn nước.

Đây là chủ trương đúng đắn, nhưng còn khá mới mẻ, vì lâu nay chúng ta tập trung làm nông nghiệp an toàn nhằm đảm bảo an ninh lương thực. Vì vậy, hiểu đúng bản chất của nông nghiệp hữu cơ, những khác biệt so với nông nghiệp an toàn, khó khăn thách thức, nhận diện thị trường, xu hướng phát triển để có bước giải pháp phù hợp là cần thiết.

Sự khác biệt giữa nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp an toàn

Sản phẩm nông nghiệp hữu cơ không chỉ tuyệt đối an toàn cho người mà còn chứa đựng nhiều giá trị nhân văn khác về bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, công bằng cho mọi sinh vật sống trong hệ sinh thái, bền vững cho hôm nay và mai sau. Nông nghiệp hữu cơ có nhiều đặc thù, khác biệt so với nông nghiệp an toàn:

Mô hình nhóm rau hữu cơ Xóm Mòng - Lương Sơn - Hòa Bình được PGS Việt Nam chứng nhận

Một là, cơ sở phải trải qua giai đoạn chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ ít nhất 12 tháng đối với cây ngắn ngày, 18 tháng đối với cây dài ngày hoặc tối thiểu 6 tuần đối với gia cầm lấy trứng hoặc 12 tháng đối với trâu, bò… (dự thảo TCVN mới về nông nghiệp hữu cơ). Trong giai đoạn này, phải thực hiện đúng tiêu chuẩn nhưng sản phẩm lại chưa được coi là hữu cơ.

Hai là, không sử dụng thuốc trừ sâu bệnh, phân bón, thuốc trừ cỏ, chất bảo quản, chất phụ gia là hóa chất tổng hợp; thuốc kháng sinh, hoóc môn tăng trưởng; không sử dụng sản phẩm từ công nghệ biến đổi gen, công nghệ nano, xử lý chiếu xạ; chỉ dùng kháng sinh, thuốc thú y tổng hợp khi không còn cách nào khác và nếu sử dụng quá 1 lần cho vật nuôi có vòng đời dưới 1 năm thì sản phẩm đó không còn là hữu cơ…

Ba là, vật tư, công nghệ đầu vào trong sản xuất hữu cơ có nguồn gốc tự nhiên và theo danh mục tại tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ; ưu tiên sử dụng nguồn hữu cơ tại chỗ (xác thực vật, phân động vật…) để duy trì độ phì của đất và cân bằng dinh dưỡng cho cây trồng.

Bốn là, quan tâm đến cuộc sống của các thành viên trong hệ sinh thái, như hệ vi sinh vật trong đất, loài thiên địch hay đảm bảo diện tích tối thiểu về đồng cỏ, nơi chăn thả, chuồng trại/đầu con; giảm đau đớn, căng thẳng cho con vật khi giết mổ…

Năm là, sản phẩm hữu cơ phải được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn của tổ chức chứng nhận (bên thứ 3) hoặc của PGS - hệ thống bảo đảm cùng tham gia, áp dụng cho hộ nông dân và bán trong nước (Brazil, Ấn Độ thừa nhận).

Do yêu cầu rất cao như trên, nên sản xuất hữu cơ là khuyến khích, khác với sản xuất an toàn là bắt buộc. Gần đây, trên công luận có nói đến "sản xuất sạch", "sản phẩm sạch", tuy nhiên không có văn bản pháp lý nào quy định về điều này. Theo tôi nên thống nhất có 2 nhóm gồm sản phẩm an toàn (có 2 cấp độ: phù hợp quy chuẩn hoặc phù hợp VietGAP - khuyến khích, vì vẫn dùng hóa chất tổng hợp) và sản phẩm hữu cơ để người tiêu dùng dễ phân biệt. Không nên gọi "sản xuất theo hướng hữu cơ" đối với sản phẩm mới đáp ứng một số tiêu chí hữu cơ, chưa được chứng nhận, đây vẫn coi là sản phẩm an toàn.

Thách thức của nông nghiệp hữu cơ

Cần khẳng định làm nông nghiệp hữu cơ không dễ dàng, nhiều khó khăn và thách thức:

Một là, năng suất cây trồng, vật nuôi thấp hơn so với sản xuất an toàn, do không dùng phân bón hóa học, hoóc môn tăng trưởng, công nghệ gen, công nghệ na nô...

Hai là, đối mặt với dịch bệnh do không dùng thuốc bảo vệ thực vật; hạn chế tối đa dùng thuốc thú y, kháng sinh tổng hợp, trong khi cơ sở hữu cơ và không hữu cơ nằm liền kề, đan xen, mặc dù có vùng đệm nhưng nguy cơ lây truyền dịch bệnh là rất cao.

Ba là, sản xuất hữu cơ tốn nhiều công lao động hơn (thu gom xác thực vật, làm phân hữu cơ, làm cỏ, bẫy bả…),.

Bốn là, giá thành sản phẩm hữu cơ cao hơn đáng kể so với sản phẩm an toàn do năng suất thấp, chi phí cao (lao động thủ công, phí chứng nhận, diện tích chăn thả, chuồng trại/đầu con lớn hơn…) nên thị trường giới hạn là nhóm khách hàng có thu nhập cao.

Vì vậy, vấn đề an ninh lương thực cần được tính đến khi xác định quy mô, lộ trình phát triển nông nghiệp hữu cơ và chỉ sản xuất hữu cơ khi có thị trường, hiệu quả cao hơn.

Thị trường và xu thế của nông nghiệp hữu cơ

Cần khẳng định nông nghiệp hữu cơ là xu hướng tất yếu, ngày càng phát triển bởi vì nông nghiệp hữu cơ là loại hình nông nghiệp bền vững nhất. Thế giới ngày càng văn minh, người tiêu dùng không chỉ đòi hỏi cho mình mà còn cho thế hệ mai sau. Nhóm người tiêu dùng đó đang tăng dần và đó là lý do vì sao thị trường nông sản hữu cơ thế giới đang tăng trưởng mạnh mẽ.

Theo Viện nghiên cứu Nông nghiệp hữu cơ Quốc tế (FiBL) tổng giá trị của thị trường hữu cơ thế giới tăng bình quân 10 - 15% mỗi năm, từ 15,5 tỷ USD (1999) lên 28,7 tỷ USD (2004), 54,9 tỷ USD (2009), 63 tỉ USD (2012) và 80 tỉ USD (2014). Năm 2015 riêng thị trường thực phẩm và đồ uống đạt trên 81,6 tỷ USD, lớn nhất là Mỹ (27,1 tỷ USD), Đức (7,9 tỷ USD) và Pháp (4,8 tỷ USD)…

Ở trong nước, thị trường sản phẩm hữu cơ mới hình thành vài năm nay và đang tăng trưởng. Một bộ phận người tiêu dùng trung lưu ở thành phố, có nhu cầu sản phẩm hữu cơ, chủ yếu vì muốn đảm bảo an toàn thực phẩm. Một số mô hình hiệu quả như Rau hữu cơ PGS Thanh Xuân – Hà Nội, Lương Sơn, Tân Lạc – Hòa Bình, Văn Trác – Hà Nam; Ecolink-Ecomart, Oganic Đà Lạt, Phú Viễn - Cà Mau; TH (1.000 con bò sữa), Vinamilk (500 con bò sữa); lợn Bảo Châu, Hoa Viên (Hà Nội); nước giải khát TH Herbals…

Giải pháp phát triển nông nghiệp hữu cơ

Nông nghiệp hữu cơ nước ta đang ở giai đoạn ban đầu, để phát triển bền vững theo tôi nên triển khai các biện pháp sau:

Mô hình nhóm rau hữu cơ Thanh Thủy - Trác Văn - Duy Tiên - Hà Nam được PGS Việt Nam chứng nhận

Một là, xác định rõ khung pháp lý tại dự thảo Nghị định nông nghiệp hữu cơ. Sản xuất hữu cơ không bắt buộc nhưng do tính đặc thù, giá bán cao nên rất dễ bị lợi dụng, làm thị trường hữu cơ không minh bạch, vi phạm quyền người tiêu dùng. Vì vậy, sản xuất hữu cơ phải theo tiêu chuẩn được nhà nước chấp thuận, được chứng nhận phù hợp, có nhãn, lô gô minh bạch… Nhà nước cần ưu tiên cho cơ sở sản xuất hữu cơ được hưởng các chính sách đã ban hành và có chính sách đặc thù đối với hộ nông dân, hợp tác xã. Cần xử lý tình trạng “treo đầu dê, bán thịt chó”; bảo vệ người sản xuất hữu cơ chân chính, thị trường hữu cơ non trẻ.

Hai là, sớm ban hành TCVN mới về nông nghiệp hữu cơ (thay thế TCVN 1141:2015). Đây là quy định kỹ thuật rất quan trọng, tiếp cận, hài hòa tiêu chuẩn quốc tế, nhưng phải cụ thể, “Việt Nam hóa” để nông dân hiểu và áp dụng được. Việc rà soát, chỉnh sửa, đặc biệt là bổ sung vật tư đầu vào được phép sử dụng là rất cần thiết; cần đổi mới mà vẫn tuân thủ các nguyên tắc hữu cơ để năng suất hữu cơ cao hơn, chi phí thấp hơn.

Ba là, phát triển thị trường sản phẩm hữu cơ ở trong và ngoài nước. Thị trường không tự nhiên mà có nên rất cần vai trò của doanh nghiệp liên kết với nông dân, vai trò khâu nối của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam. Nhà nước cần hỗ trợ phát triển thị trường, ví dụ hỗ trợ “bữa ăn hữu cơ” tại các trường học, nhà ăn công cộng, các điểm bán lẻ; đưa sản xuất hữu cơ vào chương trình giáo dục các cấp; hỗ trợ các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức của người tiêu dùng… như kinh nghiệm của các nước .

Bốn là, ưu tiên những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sản phẩm đang có thị trường xuất khẩu lớn để từng bước chuyển một phần sang sản xuất hữu cơ. Bên cạnh thực phẩm hữu cơ (rau quả, gạo, tiêu, cà phê, chè, sữa, thịt, trứng, tôm, cá tra…) nên quan tâm đúng mức tới dược liệu, mỹ phẩm hữu cơ; không chỉ sản phẩm tươi, thô mà cần chế biến đa dạng để có giá trị cao hơn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.

Năm là, ưu tiên quy hoạch vùng có điều kiện đất đai, khí hậu thuận lợi cho đối tương cây trồng, vật nuôi sản xuất hữu cơ; lựa chọn loài cây trồng, vật nuôi và đầu tư nghiên cứu tạo giống mới thích ứng, chống chịu sâu bệnh, ngoại cảnh bất lợi tốt.

Sáu là, muốn có một ngành sản xuất hữu cơ lớn mạnh, cần khuyến khích sản xuất các vật tư đầu vào (hạt giống, con giống hữu cơ; phân bón hữu cơ, vi sinh vật có ích, thức ăn chăn nuôi, thủy sản hữu cơ, thuốc thảo mộc...).

Bảy là, nông nghiệp hữu cơ rất thân thiện với môi trường. Nhà nước nên chính thức chấp nhận sản xuất hữu cơ là hoạt động thân thiện với môi trường, sản phẩm hữu cơ có chứng nhận được gắn Nhãn xanh Việt Nam mà không cần thủ tục xét duyệt và được hưởng ưu đãi, hỗ trợ theo luật bảo vệ môi trường.

khuyennong.lamdong.gov.vn

Bài liên quan

Bài 3: Nông nghiệp hữu cơ ở Nghệ An: Khi ý chí vượt khó khăn

Nghiên cứu trao đổi 28/08/2025 09:25

Mặc dù còn nhiều “điểm nghẽn” cần gỡ…nhưng việc phát triển nông nghiệp hữu cơ không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành một giải pháp chiến lược nhằm xây dựng nền nông nghiệp tỉnh Nghệ An bền vững, an toàn và có giá trị gia tăng cao, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh - sạch

Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam: Khơi dậy tiềm năng xanh từ chính sách

Kinh tế nông nghiệp 05/04/2025 07:00

Nông nghiệp hữu cơ đang dần trở thành xu hướng tất yếu trên thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy này. Với những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, đặc biệt là Nghị định số 109/2018/NĐ-CP về Nông nghiệp hữu cơ và Quyết định số 885/QĐ-TTg, cùng với sự vào cuộc của các địa phương, nông nghiệp hữu cơ Việt Nam được kỳ vọng sẽ phát triển vượt bậc trong giai đoạn 2025-2030, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững và hiện đại.

Đồng Tháp: Thành công bước đầu trên hành trình nông nghiệp hữu cơ

Nghiên cứu trao đổi 30/09/2024 13:12

Nông nghiệp hữu cơ đang mang lại lợi ích kinh tế và môi trường cho Đồng Tháp, thể hiện qua các mô hình sản xuất thành công và tiềm năng phát triển lâu dài.

Khánh Hòa: Hướng tới nông nghiệp hữu cơ, nâng tầm giá trị

Nghiên cứu trao đổi 03/09/2024 11:00

Nông nghiệp hữu cơ đang trở thành hướng đi tất yếu tại tỉnh Khánh Hòa, đặc biệt ở các huyện miền núi, mang lại lợi ích về sức khỏe, môi trường và kinh tế, mở ra tương lai tươi sáng cho nông nghiệp.

Công nghệ Hàn Quốc đổ bộ vào thị trường thiết bị nông nghiệp Việt Nam

Hợp tác quốc tế 26/08/2024 14:53

Hàn Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu thiết bị nông nghiệp sang Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ.

Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam: Làn gió mới cho bữa ăn sạch

Nghiên cứu trao đổi 08/08/2024 11:42

Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ với gần 500.000 ha sản xuất, đáp ứng nhu cầu sản phẩm sạch.

CÁC TIN BÀI KHÁC

Kinh nghiệm nuôi gà con ít bệnh theo cách truyền thống

Nghiên cứu trao đổi 25/03/2026 15:58

Nuôi gà con là một khâu quan trọng quyết định thành công của cả quá trình chăn nuôi. Trong dân gian, ông bà ta từ lâu đã đúc kết nhiều kinh nghiệm quý báu, đơn giản nhưng hiệu quả, giúp gà con khỏe mạnh, ít bệnh tật và lớn nhanh. Những bí quyết này không chỉ dựa vào quan sát thực tế mà còn phù hợp với điều kiện nông hộ, dễ áp dụng và tiết kiệm chi phí.

Đánh thức giá trị bản địa, mở hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Lai Châu

Đề án 885 23/03/2026 14:38

Sáng 23/3, trong khuôn khổ chương trình kết nối hội viên và khảo sát vùng sản xuất hữu cơ tại tỉnh Lai Châu, đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã có chuyến khảo sát thực tế mô hình trồng lê và vùng chè tại phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu. Từ câu chuyện ở vườn lê đến bài toán chuyển đổi canh tác tại đồi chè lâu năm, nhiều hướng mở đã được đặt ra cho phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với nâng giá trị sản phẩm và thị trường tiêu thụ.

Nghề nông ở Hoa Kỳ: Hiện đại, hiệu quả nhưng cũng đầy thách thức

Nghiên cứu trao đổi 23/03/2026 11:24

Nông nghiệp từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nước Mỹ. Dù là một trong những quốc gia công nghiệp và công nghệ hàng đầu thế giới, nhưng nông nghiệp vẫn là nền tảng vững chắc của nền kinh tế. Nghề nông ở Hoa Kỳ không chỉ đơn thuần là công việc trồng trọt, chăn nuôi mà còn là một ngành sản xuất hiện đại, áp dụng khoa học - công nghệ cao, góp phần bảo đảm an ninh lương thực trong nước và cung cấp nông sản cho nhiều quốc gia trên thế giới.

Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam khảo sát thực tế các mô hình sản xuất tiêu biểu tại tỉnh Đồng Tháp

Hiệp hội 19/03/2026 09:19

Đoàn công tác của Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã có chuyến khảo sát thực tế tại các mô hình sản xuất tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Đoàn do TSKH Hà Phúc Mịch - Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam làm trưởng đoàn, cùng ông Đỗ Việt Hà - Phó Chủ tịch Hiệp hội và đại diện các đơn vị thành viên tham gia.

Từ kiểm soát nguồn phát thải đến chuyển đổi mô hình phát triển cốt lõi của giảm phát thải

Nghiên cứu trao đổi 16/03/2026 16:55

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, cụm từ “giảm phát thải” ngày càng được nhắc đến nhiều trong các chiến lược phát triển của các quốc gia, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, giảm phát thải không đơn thuần chỉ là cắt giảm lượng khí thải ra môi trường, mà sâu xa hơn, đó là quá trình chuyển đổi toàn diện về cách thức sản xuất, tiêu dùng và phát triển kinh tế. Hiểu đúng bản chất của giảm phát thải là điều kiện quan trọng để các quốc gia và doanh nghiệp xây dựng những giải pháp hiệu quả, hướng tới phát triển bền vững.

Tăng cường thu mua lúa gạo trong mùa vụ tránh “được mùa mất giá” cho nông dân

Nghiên cứu trao đổi 14/03/2026 10:41

Lúa gạo từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế - xã hội của Việt Nam. Không chỉ là nguồn lương thực chính của hơn 100 triệu dân, lúa gạo còn là mặt hàng xuất khẩu quan trọng, đóng góp lớn cho tăng trưởng nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu.

Nền kinh tế và đời sống sẽ ảnh hưởng thế nào khi giá điện và xăng dầu tăng

Nghiên cứu trao đổi 11/03/2026 09:02

Trong nền kinh tế hiện đại, điện năng và xăng dầu được xem là hai loại “huyết mạch” của hoạt động sản xuất và đời sống. Hầu như mọi lĩnh vực từ công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ đến sinh hoạt hằng ngày của người dân đều phụ thuộc vào nguồn năng lượng này. Vì vậy, mỗi khi giá điện hoặc giá xăng dầu biến động, nền kinh tế thường chịu những tác động dây chuyền, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất, giá cả hàng hóa, sức mua của thị trường và tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Nông nghiệp xanh gắn với du lịch để phát triển kinh tế nông thôn

Nghiên cứu trao đổi 10/03/2026 08:56

Trong quá trình phát triển kinh tế gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị văn hóa bản địa, mô hình du lịch gắn với nông nghiệp xanh đang trở thành xu hướng được nhiều quốc gia và địa phương quan tâm. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó.

Hữu cơ hoá - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Tuyên Quang

Nghiên cứu trao đổi 09/03/2026 11:07

Nông nghiệp Tuyên Quang trước xu hướng hữu cơ hoá đang đứng trước những cơ hội lớn song cũng không ít thách thức. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng cao và sự dịch chuyển mạnh mẽ của thị trường tiêu dùng theo hướng xanh - sạch - bền vững, sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là con đường nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản địa phương.

VOAA làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phát triển nông nghiệp hữu cơ

Đề án 885 06/03/2026 13:28

Sáng 05/03/2026, tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì buổi làm việc với Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) nhằm rà soát thực trạng, thống nhất cách tiếp cận truyền thông và cơ chế phối hợp triển khai các nhiệm vụ phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Nghệ An đặt “tam nông” vào vị trí chiến lược: Kiến tạo nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững

Chính sách 04/03/2026 08:49

Với tầm nhìn tái cơ cấu toàn diện nền nông nghiệp theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao, tỉnh Nghệ An đang từng bước kiến tạo một nền nông nghiệp hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật trong nông nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 03/03/2026 14:56

Nông nghiệp từ lâu đã giữ vai trò nền tảng trong nền kinh tế Việt Nam. Là một quốc gia có truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời, Việt Nam không chỉ đảm bảo an ninh lương thực cho gần 100 triệu dân mà còn trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.

XEM THÊM