Sản phẩm hữu cơ Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu: Cơ hội vươn xa từ giá trị bản địa

Việt Nam một quốc gia với hệ sinh thái nông nghiệp phong phú, khí hậu đa dạng và bề dày truyền thống canh tác đang từng bước ghi dấu ấn trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.

Không còn là câu chuyện riêng của các “ông lớn” trong ngành nông nghiệp, ngày nay, những sản phẩm như gạo tím than, cà phê lên men tự nhiên, mật ong rừng U Minh hay trà shan tuyết cổ thụ… đang xuất hiện tại các siêu thị, nhà hàng cao cấp ở Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Đằng sau những mặt hàng tưởng như bình dị ấy là nỗ lực chuyển mình của người nông dân Việt Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu và cả một hệ sinh thái sản xuất hữu cơ đang dần được hình thành. Nông sản, đặc sản hữu cơ Việt Nam đang từ làng quê xuất hiện trên bàn ăn quốc tế một cách thường xuyên.

Gạo hữu cơ – từ “hạt ngọc” đến thương hiệu quốc tế: Gạo từ lâu đã là biểu tượng của nền nông nghiệp Việt Nam. Nhưng giờ đây, không chỉ là lúa gạo truyền thống, những dòng gạo hữu cơ như ST25 hữu cơ, gạo lứt huyết rồng, gạo tím than… đang dần chinh phục thị trường khó tính nhờ hương vị đặc trưng, độ an toàn và giá trị dinh dưỡng cao. Các tỉnh như Đồng Tháp, Sóc Trăng, An Giang đã tiên phong chuyển đổi diện tích lớn sang mô hình trồng lúa hữu cơ. Nhờ không sử dụng thuốc trừ sâu hóa học, không phân bón hóa học và tuân thủ quy trình canh tác bền vững, sản phẩm gạo hữu cơ Việt Nam đã đạt được các chứng nhận quốc tế như USDA Organic, EU Organic, mở ra cánh cửa rộng lớn cho xuất khẩu.

Những dòng gạo hữu cơ như ST25 hữu cơ đang dần chinh phục thị trường khó tính nhờ hương vị đặc trưng.

Cà phê hữu cơ – nâng tầm hạt cà phê Việt: Là nước đứng thứ hai thế giới về sản lượng cà phê, Việt Nam không thể bỏ lỡ cơ hội khai thác thị trường cà phê hữu cơ đang bùng nổ toàn cầu. Những năm gần đây, nhiều nông hộ tại Đắk Lắk, Lâm Đồng đã chuyển sang trồng cà phê hữu cơ Arabica, Robusta, kết hợp chế biến sâu như lên men tự nhiên (natural fermentation), rang mộc theo kiểu thủ công. Các thương hiệu cà phê hữu cơ Việt Nam không chỉ xuất hiện tại các hội chợ quốc tế mà còn có mặt tại chuỗi cửa hàng cà phê đặc sản ở châu Âu và Bắc Mỹ. Điều đáng mừng là người tiêu dùng nước ngoài đánh giá cao hương vị mạnh mẽ, sạch và có dấu ấn địa phương của cà phê Việt Nam.

Mật ong rừng hữu cơ – tinh túy từ thiên nhiên: Một trong những đặc sản hiếm có của Việt Nam chính là mật ong rừng nguyên chất từ khu vực Tây Nguyên và rừng U Minh. Không giống mật ong nuôi, mật ong rừng hữu cơ được thu hoạch thủ công từ tổ ong trong rừng, không pha tạp, không xử lý hóa chất, giữ nguyên enzym và hương vị thiên nhiên. Với nhu cầu toàn cầu về các sản phẩm tự nhiên, chống oxy hóa và tăng cường miễn dịch, mật ong rừng hữu cơ của Việt Nam đang được săn đón bởi các nhà nhập khẩu Nhật Bản, Đức và Úc. Tuy nhiên, việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng vẫn là bài toán cần lời giải để mở rộng thị phần.

Trà hữu cơ – khi văn hóa trở thành giá trị kinh tế: Từ trà xanh Thái Nguyên đến trà shan tuyết cổ thụ ở Hà Giang, Lào Cai, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên trà quý hiếm mà không phải quốc gia nào cũng có. Với độ cao tự nhiên, đất sạch và quy trình thu hái thủ công, trà hữu cơ Việt Nam mang hương vị thuần khiết, độc đáo. Nhiều hợp tác xã tại miền núi phía Bắc đã đạt chuẩn hữu cơ EU và xuất khẩu thành công sang Pháp, Hà Lan, Trung Quốc. Đặc biệt, dòng trà shan tuyết – được mệnh danh là "linh hồn của núi rừng" – hiện có giá trị xuất khẩu cao, được xếp vào nhóm trà quý.

Trà shan tuyết cổ thụ ở Hà Giang, Lào Cai, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên trà quý hiếm mà không phải quốc gia nào cũng có.

Dừa hữu cơ Bến Tre – biểu tượng của nông nghiệp tuần hoàn: Bến Tre, với biệt danh “xứ dừa”, đã thành công trong việc đưa các sản phẩm từ dừa hữu cơ như nước dừa, dầu dừa, kẹo dừa, cơm dừa sấy khô ra thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp tại đây đã xây dựng chuỗi liên kết sản xuất tuần hoàn: phân bón từ xơ dừa, nuôi trùn quế, chế biến sâu, và tận dụng phế phẩm. Sản phẩm dừa hữu cơ Việt Nam hiện có mặt tại hơn 20 quốc gia, đặc biệt là Mỹ và EU – những thị trường vốn yêu cầu khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Rau củ hữu cơ – bước đi chậm mà chắc: Mặc dù chiếm tỷ trọng nhỏ trong kim ngạch xuất khẩu, rau củ hữu cơ từ Đà Lạt, Lào Cai, Hà Nội đang được các siêu thị tại Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc nhập khẩu với số lượng ngày càng tăng. Nhờ vào khí hậu ôn hòa, quy trình canh tác khép kín và hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, rau hữu cơ Việt Nam từng bước lấy được niềm tin từ người tiêu dùng quốc tế.

Tuy vậy, bên cạnh những tín hiệu tích cực, ngành nông sản, đặc sản hữu cơ Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chi phí chứng nhận hữu cơ hiện còn cao, nguồn nhân lực am hiểu kỹ thuật hữu cơ và thị trường quốc tế còn khá hạn chế.

Điểm đáng mừng là, với chính sách thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ đến năm 2030 của Chính phủ, cùng sự vào cuộc của nhiều doanh nghiệp trẻ, startup nông nghiệp và HTX nông dân, Việt Nam ta hoàn toàn có tiềm năng trở thành trung tâm xuất khẩu đặc sản hữu cơ hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Có thể nói rằng, nông sản, đặc sản hữu cơ không chỉ là sản phẩm thương mại, mà còn là “câu chuyện văn hóa” được kể qua từng hạt gạo, tách trà hay giọt mật ong. Đó là giá trị bản địa được gìn giữ, nâng niu và đưa ra thế giới. Khi thế giới ngày càng hướng đến sự tự nhiên, bền vững và khỏe mạnh, chính những sản phẩm quê hương lại có cơ hội vươn xa, góp phần xây dựng thương hiệu nông nghiệp Việt trên thị trường toàn cầu một cách mạnh mẽ.