Cao su là một trong những nhóm ngành bị ảnh hưởng bởi quy định chống phá rừng của liên minh châu Âu - Ảnh minh họa.

Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đang tạo ra sự thay đổi lớn với ngành xuất khẩu của Việt Nam. Các mặt hàng chủ lực như cà phê, cao su và gỗ, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu sang EU, đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Tuy nhiên, trong thách thức cũng tiềm ẩn những cơ hội to lớn để Việt Nam chuyển đổi sang mô hình sản xuất thân thiện với môi trường và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

EUDR đòi hỏi truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến từng mảnh vườn, gây khó khăn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo thống kê, chỉ có khoảng 30% doanh nghiệp Việt Nam có khả năng đáp ứng các yêu cầu về công nghệ và quy trình truy xuất nguồn gốc. Năng lực truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng còn nhiều hạn chế, đặc biệt là với các ngành như gỗ, nơi mà tình trạng khai thác và buôn bán gỗ lậu vẫn còn tồn tại, ước tính chiếm tới 20% thị trường.

Bên cạnh đó, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và chuỗi giá trị phức tạp với nhiều lớp trung gian cũng là một trở ngại lớn. Việc định vị GPS/polygon cho từng mảnh vườn còn thấp, chỉ đạt khoảng 10% diện tích canh tác, và tốn kém, trong khi bản đồ rừng tham chiếu chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm.

Tuy nhiên, EUDR cũng mở ra cơ hội để Việt Nam chuyển đổi sang mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh trên toàn cầu. Các sản phẩm tuân thủ EUDR và có chứng chỉ FSC sẽ tăng tính cạnh tranh và uy tín, giúp doanh nghiệp Việt Nam trở thành đối tác ưu tiên của châu Âu, thị trường trị giá hàng tỷ USD mỗi năm.

Đáp ứng EUDR còn giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh xanh, giảm phát thải khí nhà kính, góp phần bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, những yếu tố ngày càng được coi trọng trong thương mại quốc tế. Theo ước tính, việc chuyển đổi sang sản xuất xanh có thể giúp Việt Nam tăng kim ngạch xuất khẩu lên tới 15% trong vòng 5 năm tới.

Để vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội từ EUDR, Việt Nam cần xây dựng một chiến lược tổng thể. Điều này bao gồm việc xây dựng khung kế hoạch hành động thích ứng với EUDR, tăng cường tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức, xây dựng cơ chế đối thoại và đàm phán với EU, và huy động nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi.

EU đã cam kết hỗ trợ 3 - 3,5 triệu Euro cho các nước Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, trong việc thực hiện EUDR. Đây là cơ hội để Việt Nam tiếp cận các công nghệ và kiến thức tiên tiến, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu rộng vào thị trường quốc tế.

Tiêu chuẩn xanh: Áp lực hay động lực cho xuất khẩu Việt?

Mô hình làm giàu 'không giống ai' ở Tây Ninh

Xuất khẩu chè Việt Nam vượt mốc 133 triệu USD