Giám đốc HTX Thuận Phong Ngọc Huy Hoàng hướng dẫn người trồng chăm sóc cây mắc ca. Ảnh Quốc Sơn

Cây trồng cho nông dân phát triển sinh kế bền vững

Năm 2012, ông Phan Minh Tuấn, xóm Nà Roỏng, xã Nguyên Bình bị thu hút bởi hiệu quả kinh tế từ mô hình trồng cây mắc ca ở Điện Biên cho nông dân thu nhập vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng được phản ánh trên VTV2 Đài Truyền hình Việt Nam. Ông Tuấn đã nảy ý tưởng trồng cây mắc ca để phát triển kinh tế gia đình trên diện tích đất đồi của mình, ông liền đặt mua 20 kg hạt mắc ca với giá 300 nghìn đồng/kg của một công ty ở Đăk Lăk về để ươm cây giống. Tự nghiên cứu và học hỏi kỹ thuật ươm giống, trồng, chăm sóc cây mắc ca qua sách, báo và các chuyên gia, đến năm 2015, ông Tuấn đã trồng thành công 250 cây mắc ca trên diện tích gần 1 ha. Đến nay, gia đình ông trồng được 4.000 cây, với các giống mắc ca: QN, OC, A38, 849. Trong đó có hơn 100 cây đã cho thu hoạch 3 năm nay. Theo ông Tuấn, để trồng cây mắc ca hiệu quả cho năng suất và chất lượng sản phẩm, khâu đầu tiên người trồng phải chọn được giống cây có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo chất lượng. Là cây ưa sáng, không nên trồng dưới tán cây khác, mắc ca nên trồng ở vùng đất dốc tơi xốp, thoát nước tốt, quá trình trồng, chăm sóc phải áp dụng đúng quy trình kỹ thuật từ khâu bón phân, làm cỏ vệ sinh vườn tránh cây bị nhiễm bệnh hại. Vì thế, nhờ áp dụng đúng kỹ thuật canh tác và chăm sóc, vườn cây mắc ca của gia đình ông phát triển tốt. Hơn 100 cây mắc ca đã cho thu hoạch bình quân hàng năm hơn 2 tấn quả, qua sơ chế thủ công được khoảng 600 kg hạt mắc ca khô, bán giá 150 nghìn đồng/kg, cho gia đình thu nhập 90 triệu đồng/năm.

“Cây mắc ca là cây trồng dễ chăm sóc, chỉ trồng một lần cho thu hoạch từ 50 năm đến 60 năm, bắt đầu sau 5 năm trồng thì cây cho thu hoạch. Cây có giá trị kinh tế cao, giá bán sản phẩm quả mắc ca ổn định, có tiềm năng phát triển bền vững, giúp gia đình tăng thu nhập, cải thiện sinh kế, giờ có HTX Thuận Phong đến tìm hiểu, khảo sát và đặt thu mua bao tiêu quả mắc ca, gia đình rất vui và yên tâm sản xuất. Tới đây, tôi tiếp tục trồng thêm 2.000 cây mắc ca nữa trên diện tích 5,5 ha đất đồi đang bỏ hoang của mình”. Ông Tuấn cho biết.

Vườn cây mắc ca hơn 100 cây đã cho thu hoạch năm tứ 3 của gia đình ông Phan Minh Tuấn, xóm Nà Roỏng, xã Nguyên Bình cho thu nhập 90 triệu đồng/năm. Ảnh Quốc Sơn.

Còn gia đình ông Phan Văn Quyết, xóm Trường An, xã Bế Văn Đàn vừa trồng theo dự án được hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vừa trồng tự phát được 900 cây mắc ca trên diện tích hơn 2 ha đất canh tác, đến nay có 30 cây cho thu hoạch năm đầu. Số cây còn lại đến năm 2026 sẽ cho thu hoạch. Ông Quyết chia sẻ “30 cây mắc ca thu hoạch năm đầu, gia đình thu hoạch được 600 kg quả, bình quân 1 cây thu 20 kg, được HTX Thuận Phong thu mua với giá ổn định 23.000 đồng/kg quả tươi, gia đình thu nhập gần 14 triệu đồng. Từ năm 2026 trở đi, vườn mắc ca cả 900 cây sẽ cho thu hoạch, với năng suất tăng dần hằng năm nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật thì gia đình chắc sẽ có thu nhập vài trăm triệu đồng. Với gia đình tôi, cây mắc ca thực sự là cây thoát nghèo, tôi có kế hoạch phát triển trồng thêm 300 cây mắc ca trên diện tích 1 ha đất canh tác của mình”.

“Xã Phục Hoà hiện có khoảng hơn 10 ha trồng cây mắc ca, trong đó có 4 – 5 ha đã cho thu hoạch. Là cây trồng phù hợp với địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương và phù hợp với tập quán canh tác của nông dân, trồng cây mắc ca mang lại lợi ích kép, vừa có giá trị kinh tế cao, giúp nông dân tăng thu nhập, ổn định sinh kế, vừa phủ xanh đất trống, đồi trọc, bảo vệ môi trường bền vững. Xã Phục Hoà khuyến khích nông dân áp dụng khoa học kỹ thuật canh tác và tận dụng những diện tích đất canh tác bạc màu, đất sản xuất kém hiệu quả để chuyển đổi sang trồng cây mắc ca. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia liên kết theo chuỗi giá trị sản xuất với nông dân để phát triển mở rộng vùng trồng mắc ca theo quy hoạch”. Chủ tịch UBND xã Phục Hoà Đàm Đình Đạo cho biết.

HTX Thuận Phong đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại phục vụ sản xuất, chế biến hạt mắc ca. Ảnh Quốc Sơn

Đồng hành cùng nông dân vùng trồng

Với mong muốn phát triển diện tích vùng trồng cây mắc ca theo hướng sản xuất hàng hoá trên địa bàn các xã của Cao Bằng, đồng thời nhằm gia tăng giá trị nông sản, bao tiêu sản phẩm cho nông dân và mở rộng thị trường tiêu thụ, tháng 4/2020, ông Ngọc Huy Hoàng, xã Lê Lai đã thành lập HTX Thuận Phong đặt trụ sở tại xóm Phạc Sliến, xã Thạch An, với 7 thành viên. HTX đã đầu tư dây chuyền sản xuất, chế biến hạt mắc ca đồng bộ, hiện đại như: Máy chẻ hạt, máy sấy, hút độ ẩm có công suất sấy 3 tấn hạt tươi/mẻ, cho ra 900 kg hạt khô và máy hút chân không đóng túi với tổng trị giá hơn 300 triệu đồng. HTX xác định để phát triển bền vững, HTX tham gia liên kết theo chuỗi giá trị sản xuất với nông dân vùng trồng, thực hiện cung ứng cây giống, phân bón, hỗ trợ kỹ thuật canh tác, thu hoạch và bao tiêu sản phẩm.

Theo Giám đốc HTX Ngọc Huy Hoàng, qua khảo sát của HTX, toàn tỉnh Cao Bằng hiện có hơn 100 ha cây mắc ca được nông dân một số xã của Cao Bằng trồng theo dự án được hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và trồng tự phát. Trong đó trên 10 ha cây mắc ca cho thu hoạch năm đầu.

“Là năm đầu bao tiêu, chế biến hạt mắc ca thành phẩm đến thời điểm này HTX đã chế biến được gần 4 tấn hạt mắc ca khô và thu mua, bán được gần 8 tấn hạt tươi, doanh thu đạt khoảng 700 triệu đồng. Cùng với chú trọng gia tăng chất lượng sản phẩm hạt mắc ca thành phẩm, HTX rất quan tâm đến hình thức bao bì đóng gói đẹp, trên bao bì có nhãn hiệu sản phẩm “Hạt mắc ca Thuận Phong sấy nguyên vị”, in công dụng, xuất sứ, địa chỉ cơ sở sản xuất rõ ràng. HTX đã hoàn thiện các thủ tục hồ sơ đăng ký nhãn hiệu sản phẩm với Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ. Sản phẩm của HTX hiện đang được tiêu thụ tại thị trường một số tỉnh, thành phố trong nước”. Giám đốc HTX Ngọc Huy Hoàng cho hay.

Hạt mắc ca thành phẩm của HTX Thuận Phong, xóm Phạc Sliến, xã Thạch An. Ảnh Quốc Sơn

Nói về kế hoạch phát triển của HTX thời gian tới, theo Giám đốc HTX Ngọc Huy Hoàng, HTX tăng cường liên kết theo chuỗi giá trị sản xuất, cung ứng cây giống, phân bón, hỗ trợ kỹ thuật canh tác cây mắc ca cho nông dân vùng trồng nhằm mục tiêu phát triển mở rộng diện tích trồng cây mắc ca tại các xã trong tỉnh Cao Bằng từ 500 ha – 1.000 ha, đảm bảo nguyên liệu phục vụ sản xuất, chế biến sản phẩm hạt mắc ca của HTX. HTX tiếp tục đầu tư dây chuyền mở rộng sản xuất, chế biến; chú trọng nâng cao giá trị và xây dựng, nâng tầm thương hiệu sản phẩm “Hạt mắc ca Thuận Phong sấy nguyên vị”, mở rộng thị trường, phát triển khách hàng tiềm năng trong nước, hướng tới thị trường xuất khẩu.

Phát triển trồng cây mắc ca theo hướng sản xuất hàng hoá đã mở ra hướng đi mới trong sản xuất nông nghiệp ở Cao Bằng đem lại giá trị kinh tế cao nếu như được đầu tư, quy hoạch bài bản, gắn với phát triển liên kết theo chuỗi giá trị sản xuất bền vững cùng sự đồng hành hỗ trợ thiết thực của chính quyền. Cây mắc ca là một trong những cây trồng giàu tiềm năng đang dần khẳng định vị thế giúp nông dân các xã vùng trồng tăng thu nhập, ổn định cuộc sống lâu dài, thực hiện thoát nghèo nhanh và làm giàu bền vững, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp nông thôn địa phương phát triển.