Ốc bươu vàng xuất hiện dày đặc trên nhiều cánh đồng tại Nghệ An, gây hại nghiêm trọng đến lúa mới cấy. Loài sinh vật ngoại lai này sinh sản nhanh, ăn rễ và thân mạ, khiến hàng chục hécta lúa bị thiệt hại.

Ốc bươu vàng phá hoại nhanh, lúa non không kịp bén rễ

Những ngày cuối tháng 6, tại các huyện trọng điểm lúa như Nam Đàn, Diễn Châu, Đô Lương, tình trạng ốc bươu vàng xuất hiện dày đặc đã khiến nhiều diện tích lúa hè thu bị thiệt hại nặng. Sau vài ngày gieo cấy, nông dân phát hiện từng khóm mạ bị khuyết, thân non bị gặm ngang, rễ chưa bén đã bị nhổ bật.

Ở một số xã thuộc vùng trũng, mật độ ốc được ghi nhận lên tới 10 – 20 con/m². Một số ruộng lúa vừa gieo xong phải dặm lại hai, thậm chí ba lần. Nhiều hộ gần như phải gieo lại toàn bộ do lúa bị phá sạch trong vài đêm liên tiếp.

Theo các cơ quan chuyên môn, sự bùng phát mạnh của ốc bươu vàng là do điều kiện thời tiết thuận lợi cho chúng sinh sản: mưa nắng xen kẽ, độ ẩm cao, nhiệt độ dao động 28 – 35°C. Đặc biệt, nhiều thửa ruộng sau vụ xuân chưa kịp rút nước, tạo môi trường lý tưởng cho ốc đẻ trứng và phát triển nhanh.

Bám ruộng từ nửa đêm, gom từng ký ốc để cứu đồng

Ốc bươu vàng hoạt động mạnh vào buổi tối, rạng sáng và những ngày âm u, nên nông dân buộc phải thay đổi nhịp sinh hoạt. Từ 2 – 4 giờ sáng, hình ảnh người dân đội nón lá, cầm đèn pin, lội ruộng mò ốc đã trở thành quen thuộc. Không còn là chuyện của một vài hộ, mà cả xóm, cả làng cùng nhau bám đồng giữa đêm khuya.

Một số hộ chia sẻ, có hôm bắt xuyên 3 tiếng mới gom được khoảng 30 – 50kg ốc. Họ tận dụng các biện pháp dân gian như thả lá khoai nước, thân chuối để dẫn dụ; nhặt trứng ốc dính trên bờ ruộng; rút nước để ốc không có chỗ sinh sản. Nhiều hộ tận dụng số ốc bắt được làm thức ăn cho vịt, phần còn lại đập vỡ, rắc vôi bột hoặc chôn lấp.

Điều đáng ghi nhận là tinh thần tự phát, đoàn kết của người dân. Dù trời tối, ruộng trơn lầy lội, muỗi đốt, đèn pin yếu sáng, bà con vẫn kiên trì bắt từng con ốc để giữ mạ. Có cụ già hơn 60 tuổi vẫn lội bùn suốt buổi sáng sớm, không ngại nhọc nhằn. Với họ, đó là cách duy nhất để giữ được cả vụ mùa.

Tranh thủ thời gian ban ngày, nông dân Nghệ An mang theo xô chậu, đi từng thửa ruộng để bắt ốc bươu vàng. Việc duy trì bắt thủ công giúp hạn chế ốc phá hoại, bảo vệ diện tích lúa hè thu trong giai đoạn bén rễ.

Lan tỏa phong trào diệt ốc, cảnh báo lạm dụng hóa chất

Trước diễn biến phức tạp, nhiều xã đã phát động phong trào toàn dân ra đồng diệt ốc. Chính quyền địa phương khuyến khích bà con áp dụng các biện pháp sinh học, thân thiện môi trường như gom trứng ốc, rút nước phơi đất, sử dụng bẫy sinh học hoặc biện pháp thủ công thay vì phụ thuộc vào hóa chất.

Một số nơi còn tổ chức điểm thu mua ốc bươu vàng để hỗ trợ nông dân và giảm áp lực dịch hại. Tại một xã ven biển Diễn Châu, mỗi ngày có thể thu mua từ 10 – 20 tấn ốc, cung cấp cho các cơ sở sản xuất thức ăn thủy sản. Giá ốc dao động từ 2.000 – 3.200 đồng/kg, tuy không cao nhưng giúp người dân có thêm động lực bắt ốc mỗi ngày.

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn hiện tượng một số hộ dân sử dụng thuốc hóa học quá liều, không theo khuyến cáo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thủy sinh vật như cua, cá, tôm trong ruộng. Các chuyên gia cảnh báo: việc lạm dụng thuốc trừ ốc không đúng cách sẽ gây ô nhiễm nguồn nước, làm mất cân bằng sinh thái đồng ruộng. Khi cần thiết, nông dân chỉ nên dùng các loại thuốc an toàn như Metaldehyde, Niclosamide, và phải tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng, thời điểm xử lý.