Anh Nguyễn Quốc Hoàng, xã Yên Trạch tỉnh Thái Nguyên kiểm tra chất lượng cây ba kích giống trước khi trồng.

Mở rộng diện tích trồng dược liệu

Nhờ các chính sách hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia, cùng với sự vào cuộc của các doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, diện tích trồng dược liệu trên địa bàn tỉnh ngày càng được mở rộng và phát triển đa dạng. Theo số liệu thống kê diện tích trồng cây lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng đến nay trên địa bàn tỉnh có trên 200ha đã trồng các cây cát sâm, đinh lăng, ba kích, khôi nhung, xạ đen, nghệ, giảo cổ lam, sa nhân, sâm bố chính, thảo quả… và 11.662ha cây quế, 3.408ha cây hồi…

Sự đa dạng về chủng loại cây dược liệu không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen quý hiếm mà còn tạo điều kiện thuận lợi để người dân lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và khả năng chăm sóc, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

Chủ yếu dược liệu do người dân thu hoạch được chế biến thủ công tại nhà. Sản phẩm được bán trực tiếp cho tiểu thương hoặc các doanh nghiệp, hợp tác xã dược liệu trên địa bàn. Tuy nhiên, với sự tham gia của các doanh nghiệp, hợp tác xã trong việc liên kết sản xuất và tiêu thụ, nhờ đó cây dược liệu ngày càng đem lại giá trị cao, tạo thu nhập qua đó giúp nâng cao đời sống cho bà con vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Một số đơn vị HTX tiêu biểu như: Công ty TNHH Vũ Hoa, Công ty TNHH Dược La Hiên, HTX Dược liệu Sảng Mộc, HTX Thịnh Vượng; HTX Nấm bản địa Vũ Chấn, Công ty TNHH Cây thuốc và vị thuốc Võ Nhai, Công ty TNHH Thương mại và sản xuất Dược thảo Hòa Bình, HTX Nông nghiệp và Dược liệu Tiền Nguyên đã hình thành các mô hình liên kết từ sản xuất giống, hỗ trợ kỹ thuật, thu hái, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm….Qua đó, giúp bà con yên tâm sản xuất, đồng thời nâng cao giá trị cây dược liệu trên thị trường.

Là một trong những cây trồng có diện tích lớn và đem lại hiệu quả cao, cây quế hiện có giá bán vỏ quế khô là 50.000 đồng/kg; cành, lá 1.400 đồng/kg; thân cây sau khi bóc vỏ 1.000 đồng/kg. Tổng nguồn thu từ khi tỉa cành, bán lá đến năm thứ 17 (tuổi khai thác vỏ, bán cây) có thể đạt khoảng 1,3 tỷ đồng/ha. Khi cây quế đến tuổi thu hoạch, một số công ty sẽ tiến hành thu mua và bao tiêu sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

Ông Nguyễn Văn Vũ, Giám đốc Công ty TNHH Vũ Hoa (xã Định Hoá) cho biết: “Công ty hiện có xưởng chế biến quế với công suất tối đa 50 tấn cành, lá/ngày. Ngoài việc bán thô, cành, lá quế được phân tách để chế biến bột lá hoặc chiết xuất tinh dầu, mở ra hướng nâng cao giá trị gia tăng. Thời gian tới, căn cứ vào vùng trồng quế, chúng tôi sẽ đầu tư xây dựng nhà máy tinh chế các sản phẩm từ quế có giá trị kinh tế cao. Khi đó, giá trị cây quế đem lại cho người dân sẽ cao hơn và thực sự trở thành cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế đồi rừng trên địa bàn.”

Người dân trên địa bàn xã Yên Bình, tỉnh Thái Nguyên mạnh dạn đầu tư mở rộng diện tích trồng dược liệu.​

Những điển hình nông dân làm giàu từ cây dược liệu

Mô hình kinh tế rừng kết hợp cây dược liệu đã đem lại hiệu quả rõ rệt. Ông Phạm Văn Long, xã Văn Hán, quản lý 50 ha rừng, trồng xen bưởi, hồng xiêm 2 ha, đồng thời chăn nuôi 200 con gà dưới tán rừng. Mô hình này tạo việc làm cho 15 lao động, thu nhập bình quân hàng năm khoảng 500 triệu đồng.

Còn đối với gia đình ông Trình Đức Dũng, thôn Bản Mộc, xã Yên Bình, hiện đang trồng 30 cây dổi xanh tự nhiên, khoảng 40 – 50 năm tuổi, trồng xen cây chè và 1.000 cây hồi dưới tán.

Ông Dũng bộc bạch: Dổi ươm hạt phải 8 năm mới bói quả. Hiện mỗi cây cho khoảng 1,5 – 2 kg hạt, bán được 1 – 1,5 triệu đồng/kg hạt khô. Nhờ đa dạng cây trồng dưới tán rừng, gia đình tôi có nguồn thu ổn định, vừa bảo vệ rừng vừa tạo thu nhập.”

Theo ông Vũ Đức Công Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: Các mô hình trồng cây gỗ lớn, cây bản địa, cây đa mục đích, cây lâm sản ngoài gỗ và dược liệu dưới tán rừng đã và đang được quan tâm triển khai, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của rừng, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân miền núi và đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, tuy nhiên trong quá trình phát triển các mô hình lâm sản ngoài gỗ đa giá trị, địa phương vẫn còn gặp nhiều khó khăn như: Thiếu quy định và hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về trồng, chăm sóc, khai thác các loài lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng; các mô hình còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành vùng nguyên liệu tập trung; thị trường tiêu thụ không ổn định giá trị sản phẩm và năng suất còn thấp, chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – người dân chưa bền vững chủ yếu sản xuất, chế biến thủ công thị trường tiêu thụ tại chỗ và xuất thô sang Trung Quốc… để cụ thể hóa Nghị định số 183/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ quy định về nuôi, trồng phát triển, thu hoạch cây dược liệu trong rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất. Trong thời gian tới, chúng tôi tiếp tục ưu tiên định hướng phát triển diện tích cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, đồng thời hướng dẫn bà con các kỹ thuật trồng, chăm sóc, chế biến, bảo quản sản phẩm theo hướng hữu cơ nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập cho các chủ rừng, người dân trên địa bàn. Khuyến

khích các doanh nghiệp, hợp tác xã... liên danh liên kết với các chủ rừng nuôi, trồng phát triển, thu hoạch cây dược liệu trong rừng tạo chuỗi liên kết khép kín từ trồng, thu hoạch, sản xuất chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ về vốn, giống, tập huấn kỹ thuật cũng được triển khai nhằm giúp nông dân mạnh dạn đầu tư mở rộng diện tích trồng dược liệu. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân đang tạo ra mô hình kinh tế rừng bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường sinh thái.

Có thể thấy rằng, việc phát triển cây dược liệu, đặc biệt là quế, ba kích, cát sâm, không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn là hướng đi chiến lược để phát triển kinh tế rừng bền vững ở Thái Nguyên. Sự tham gia tích cực của người dân, doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước đang tạo ra những mô hình tiêu biểu, giúp tăng thu nhập và cải thiện đời sống nông dân, đồng thời bảo vệ rừng và môi trường sinh thái trên địa bàn tỉnh.