Cánh đồng lúa chín. Nguồn sưu tầm

Theo Điểm d Khoản 6 Điều 1 Nghị định 156 sửa đổi khoản 2 Điều 9 Nghị định số 55/2015: “2. Cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, hộ kinh doanh, chủ trang trại, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được tổ chức tín dụng xem xét cho vay không có tài sản bảo đảm theo các mức như sau: Tối đa 05 tỷ đồng đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.”

Bối cảnh và nhu cầu cấp bách về vốn cho kinh tế tập thể

Luật Hợp tác xã 2023 ra đời đã mang lại một hành lang pháp lý thông thoáng hơn, khuyến khích sự đa dạng hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã (HTX), liên hiệp hợp tác xã (LHHTX) trong nhiều lĩnh vực. Mục tiêu là phát triển kinh tế tập thể theo hướng năng động, bền vững, thực sự là cầu nối giữa hộ sản xuất nhỏ lẻ với thị trường lớn, ứng dụng công nghệ cao và tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Thế nhưng, thực tế cho thấy các HTX và LHHTX thường xuyên đối mặt với khó khăn chồng chất trong việc tiếp cận nguồn vốn, chủ yếu do:

Hạn chế về tài sản thế chấp: Tài sản của HTX thường là tài sản chung, khó định giá hoặc có giá trị thấp, không đủ điều kiện để đáp ứng yêu cầu thế chấp của ngân hàng. Nhiều HTX không có đủ đất đai hoặc nhà xưởng có giấy tờ pháp lý rõ ràng để làm tài sản bảo đảm.

Quy mô hoạt động và năng lực quản lý: Phần lớn HTX còn ở quy mô nhỏ lẻ, phương án sản xuất kinh doanh chưa chuyên nghiệp, thiếu tính khả thi, gây khó khăn cho việc thẩm định và phê duyệt khoản vay từ phía các tổ chức tín dụng. Năng lực quản trị, kế toán, tài chính của ban lãnh đạo HTX nhiều nơi còn yếu kém.

Hạn mức vay thấp theo quy định cũ: Trước đây, các quy định thường giới hạn mức vay của HTX ở mức khá thấp, không đủ để đầu tư vào các dự án lớn, mua sắm máy móc hiện đại, mở rộng quy mô sản xuất hay ứng dụng công nghệ cao. Điều này khiến HTX khó tích lũy, tái đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh.

Thủ tục hành chính rườm rà: Quy trình vay vốn tại các ngân hàng thường phức tạp, đòi hỏi nhiều giấy tờ chứng minh năng lực tài chính, báo cáo hoạt động, khiến các HTX, đặc biệt là ở vùng nông thôn, gặp khó khăn về thời gian và nguồn lực.

Theo Điểm d, Khoản 6, Điều 1, Nghị định 156: “ Cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, hộ kinh doanh, chủ trang trại, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được tổ chức tín dụng xem xét cho vay không có tài sản bảo đảm theo các mức như sau: Tối đa 05 tỷ đồng đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.”, với quy định nới lỏng hạn mức vay, đã trực tiếp giải quyết một trong những nút thắt quan trọng nhất, tạo động lực mới cho sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể.

Việc nâng hạn mức vay tối đa lên 5 tỷ đồng không là một chính sách mang tính đột phá, hứa hẹn tạo ra những chuyển biến tích cực sâu rộng: đòn bẩy đầu tư và hiện đại hóa sản xuất

Đầu tư công nghệ cao: 5 tỷ đồng là một khoản vốn đáng kể, cho phép HTX đầu tư vào các công nghệ tiên tiến như hệ thống nhà kính thông minh, tưới tiêu tự động, máy móc chế biến sâu, kho lạnh bảo quản nông sản, thiết bị sản xuất công nghiệp hiện đại. Điều này giúp HTX nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm thiểu hao hụt sau thu hoạch và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Mở rộng quy mô và đa dạng hóa sản phẩm: Với nguồn vốn ổn định, HTX có thể mở rộng diện tích canh tác, chăn nuôi, xây dựng thêm nhà xưởng, phát triển các dòng sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao (ví dụ: từ nông sản thô sang sản phẩm chế biến sẵn, đặc sản địa phương). Đây cũng là cơ hội để HTX phát triển các dịch vụ hỗ trợ thành viên như cung ứng vật tư, tiêu thụ sản phẩm.

Tăng cường khả năng cạnh tranh: Khi có đủ vốn để đầu tư vào công nghệ và mở rộng quy mô, sản phẩm của HTX sẽ có chất lượng đồng đều hơn, sản lượng ổn định hơn, từ đó dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh cả trong nước và xuất khẩu.

Nâng cao vị thế và vai trò của kinh tế tập thể

Tăng cường tự chủ tài chính: Khả năng tiếp cận nguồn vốn lớn hơn giúp HTX giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn tự có hạn chế của thành viên hoặc các khoản hỗ trợ nhỏ lẻ từ ngân sách. Điều này thúc đẩy tính tự chủ, chủ động trong việc hoạch định và thực hiện các kế hoạch sản xuất kinh doanh dài hạn.

Củng cố vai trò liên kết của LHHTX: LHHTX, với năng lực vay đến 5 tỷ đồng, có thể đầu tư vào các dự án hạ tầng lớn phục vụ chung cho nhiều HTX thành viên (như trung tâm sơ chế, đóng gói tập trung, hệ thống kho bãi logistics, phòng thí nghiệm kiểm định chất lượng). Điều này củng cố vai trò trung tâm liên kết, hỗ trợ các HTX thành viên, tạo thành chuỗi giá trị mạnh mẽ hơn.

Nâng cao uy tín và tạo niềm tin: Việc một HTX/LHHTX được tổ chức tín dụng cho vay số tiền lớn là một minh chứng cho sự minh bạch trong quản lý, khả năng sinh lời của dự án và uy tín của đơn vị. Điều này không chỉ giúp HTX thu hút thêm thành viên mà còn tạo niềm tin cho các đối tác kinh doanh lớn, các nhà đầu tư tiềm năng.

Đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững

Tạo việc làm và cải thiện thu nhập: Đầu tư mở rộng sản xuất sẽ kéo theo nhu cầu về lao động, tạo thêm việc làm ổn định cho thành viên và người dân địa phương, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi: Khi HTX có đủ vốn để đầu tư vào quy trình sản xuất khép kín, ứng dụng công nghệ, sẽ thúc đẩy mạnh mẽ mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước, nhà khoa học, nhà nông, nhà doanh nghiệp), hình thành các chuỗi giá trị bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ.

Xây dựng nông thôn mới hiện đại: Sự phát triển mạnh mẽ của các HTX sẽ kéo theo sự phát triển của hạ tầng kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông thôn mới văn minh, giàu đẹp.

Mặc dù chính sách này mang tính đột phá, nhưng để nó thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả tối đa, vẫn còn nhiều thách thức cần được nhìn nhận và giải quyết.

Điều kiện tiếp cận vốn thực tế: Mặc dù hạn mức được nâng cao, các tổ chức tín dụng vẫn sẽ áp dụng các tiêu chí thẩm định chặt chẽ về phương án kinh doanh khả thi, khả năng trả nợ, và tài sản bảo đảm. Nhiều HTX quy mô nhỏ, hoạt động chưa chuyên nghiệp có thể vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng các điều kiện này.

Năng lực quản trị, tài chính của HTX: Với khoản vay lớn, yêu cầu về năng lực quản lý tài chính, quản trị rủi ro, và hoạch định chiến lược của ban lãnh đạo HTX, LHHTX cần được nâng cao tương xứng. Nếu không, việc sử dụng vốn không hiệu quả có thể dẫn đến rủi ro nợ xấu và ảnh hưởng đến sự bền vững của HTX.

Cơ chế bảo lãnh tín dụng: Hiện tại, cơ chế bảo lãnh tín dụng cho các đối tượng HTX còn hạn chế, chưa thực sự phát huy hiệu quả. Điều này khiến các tổ chức tín dụng vẫn còn e ngại khi cho vay HTX.

Sự hiểu biết và linh hoạt từ phía ngân hàng: Các tổ chức tín dụng cần có sự hiểu biết sâu sắc về đặc thù hoạt động của HTX để xây dựng các sản phẩm tín dụng và quy trình thẩm định phù hợp, thay vì áp dụng cứng nhắc các tiêu chuẩn như đối với doanh nghiệp thông thường.

Cần có giải pháp đồng bộ hóa để chính sách đi vào cuộc sống

Nâng cao năng lực quản trị cho HTX, LHHTX: Đây là giải pháp cốt lõi. Nhà nước và Liên minh HTX các cấp cần tiếp tục đẩy mạnh các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu về quản trị kinh doanh, tài chính, kế toán, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi cho cán bộ chủ chốt của HTX, LHHTX.

Hoàn thiện và phát huy hiệu quả cơ chế bảo lãnh tín dụng: Cần tăng cường nguồn lực cho Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, và các Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX ở trung ương và địa phương. Đồng thời, xây dựng cơ chế bảo lãnh minh bạch, linh hoạt, giảm thiểu rủi ro cho các tổ chức tín dụng khi cho vay HTX.

Xây dựng các sản phẩm tín dụng đặc thù: Khuyến khích các tổ chức tín dụng, đặc biệt là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) và Ngân hàng Chính sách xã hội, nghiên cứu và phát triển các gói sản phẩm tín dụng với lãi suất ưu đãi, thủ tục đơn giản, phù hợp với đặc thù sản xuất kinh doanh và khả năng thế chấp của HTX.

Phát triển các mô hình HTX kiểu mẫu: Đẩy mạnh nhân rộng các mô hình HTX kiểu mới, hoạt động hiệu quả, ứng dụng công nghệ cao, quản lý chuyên nghiệp để các HTX khác có thể học hỏi và làm theo, tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng.

Tăng cường vai trò tư vấn, hỗ trợ từ Liên minh HTX: Liên minh HTX các cấp cần phát huy hơn nữa vai trò cầu nối, cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý, tài chính, thị trường cho các HTX, giúp họ xây dựng hồ sơ vay vốn hiệu quả và kết nối với các tổ chức tín dụng...

Nghị định 156/2025/NĐ-CP với quy định về hạn mức vay tối đa 5 tỷ đồng là một chính sách đột phá, mở ra kỷ nguyên mới cho sự phát triển của HTX và LHHTX tại Việt Nam. Nó không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính cần thiết mà còn thể hiện sự tin tưởng của Chính phủ vào tiềm năng và vai trò của kinh tế tập thể. Tuy nhiên, để "cửa vốn" thực sự rộng mở và phát huy hiệu quả tối đa, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách vĩ mô, nỗ lực nâng cao năng lực nội tại của bản thân các HTX/LHHTX và sự đồng hành, linh hoạt từ phía các tổ chức tín dụng. Khi những yếu tố này hội tụ, HTX và LHHTX sẽ thực sự trở thành những "tế bào" mạnh mẽ của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nông thôn mới bền vững./.