Chân dung GS Bùi Huy Đáp.

Tuổi thơ và con đường học vấn: Bùi Huy Đáp sinh ra tại Vụ Bản, Nam Định, trong một gia đình nông dân nghèo. Tuy hoàn cảnh khó khăn, nhưng ông được cha mẹ tạo điều kiện cho ăn học đầy đủ. Với tinh thần ham học hỏi và ý chí vươn lên, ông đã tốt nghiệp kỹ sư Nông nghiệp tại trường Đại học Nông lâm Đông Dương (tiền thân của Học viện Nông nghiệp Việt Nam ngày nay) vào năm 1940.

Những đóng góp cho nền nông nghiệp Việt Nam: Sau khi tốt nghiệp, ông bắt đầu sự nghiệp của mình trong ngành nông nghiệp. Trước Cách mạng tháng Tám, ông từng làm việc tại sở nông lâm Trung Kỳ và giữ chức Hiệu trưởng trường canh nông Huế. Sau Cách mạng, ông tham gia vào chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và giữ nhiều chức vụ quan trọng như Tổng thư ký Bộ Canh nông, Phó Giám đốc Nha Nông chính.

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Giáo sư Bùi Huy Đáp là công trình nghiên cứu về lúa xuân. Ông đã dành nhiều năm nghiên cứu và cải tiến giống lúa, giúp tăng năng suất và chất lượng lúa gạo, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo an ninh lương thực cho đất nước. Công trình này đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt 1) vào năm 1996. Không chỉ tập trung vào nghiên cứu, Giáo sư Bùi Huy Đáp còn là một nhà giáo tận tâm. Ông đã đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư nông nghiệp, đóng góp vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật cho ngành nông nghiệp. Ông là Hiệu trưởng đầu tiên của trường Đại học Nông Lâm (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam) vào năm 1959.

Tấm gương sáng về tinh thần lao động và cống hiến: Giáo sư Bùi Huy Đáp là một tấm gương sáng về tinh thần lao động miệt mài và cống hiến cho khoa học. Ngay cả sau khi bị tai biến mạch máu não vào năm 1985, ông vẫn tiếp tục nghiên cứu và viết bài về nông nghiệp. Tinh thần không ngừng nghỉ của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà khoa học và sinh viên. Giáo sư Bùi Huy Đáp được biết đến nhiều nhất với những đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu và cải tiến giống lúa, đặc biệt là lúa xuân. Tuy nhiên, ông cũng có những nghiên cứu về các loại cây trồng khác. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu cụ thể của ông:

Về lúa xuân: Chuyển đổi cơ cấu mùa vụ: Đây là công trình nổi bật nhất của Giáo sư Bùi Huy Đáp. Trước đây, ở miền Bắc Việt Nam, vụ chiêm (vụ đông xuân) thường kéo dài, năng suất thấp và thường bị ảnh hưởng bởi thời tiết lạnh. Giáo sư đã nghiên cứu và đưa ra giải pháp chuyển đổi sang vụ lúa xuân ngắn ngày, năng suất cao hơn, thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu. Công trình này đã tạo ra một cuộc cách mạng trong sản xuất lúa gạo ở miền Bắc, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo an ninh lương thực.

Chọn tạo giống lúa mới: Giáo sư Bùi Huy Đáp và các cộng sự đã nghiên cứu và lai tạo ra nhiều giống lúa xuân mới, có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi tốt hơn. Các giống lúa này đã được phổ biến rộng rãi trong sản xuất, góp phần nâng cao năng suất và sản lượng lúa gạo của cả nước.

Kỹ thuật canh tác lúa xuân: Bên cạnh việc nghiên cứu về giống, Giáo sư Bùi Huy Đáp cũng chú trọng đến việc nghiên cứu và cải tiến kỹ thuật canh tác lúa xuân, bao gồm kỹ thuật làm đất, gieo cấy, chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh... Những kỹ thuật này đã được phổ biến đến nông dân, giúp họ áp dụng vào sản xuất một cách hiệu quả.

Về các loại cây trồng khác: Mặc dù lúa xuân là lĩnh vực nghiên cứu chính, Giáo sư Bùi Huy Đáp cũng quan tâm đến các loại cây trồng khác, đặc biệt là các loại cây trồng cạn và cây công nghiệp ngắn ngày. Tuy nhiên, thông tin chi tiết về các công trình nghiên cứu này không được phổ biến rộng rãi như về lúa xuân. Có thể ông đã tham gia vào các nghiên cứu về: Cây ngô: Nghiên cứu về giống, kỹ thuật canh tác ngô để nâng cao năng suất và sản lượng. Cây khoai lang, cây sắn: Nghiên cứu về các giống cây lương thực phụ để đa dạng hóa nguồn lương thực. Các loại rau màu: Nghiên cứu về kỹ thuật trồng rau màu để cung cấp nguồn thực phẩm tươi sống cho người dân.

Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Thiện Nhân trong ngày đặt Bức tượng GS Bùi Huy Đáp tại Học viện Nông nghiệp.

Giáo sư Bùi Huy Đáp đã có những đóng góp to lớn cho nền nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực lúa xuân. Công trình nghiên cứu về chuyển đổi cơ cấu mùa vụ và chọn tạo giống lúa xuân mới của ông đã có ảnh hưởng sâu rộng đến sản xuất lúa gạo ở miền Bắc, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Mặc dù thông tin chi tiết về các nghiên cứu của ông về các loại cây trồng khác không được phổ biến rộng rãi, nhưng có thể khẳng định rằng ông đã có những đóng góp nhất định trong việc đa dạng hóa cây trồng và phát triển nền nông nghiệp toàn diện.

Lời mẹ dặn theo suốt cuộc đời: Một câu chuyện cảm động về Giáo sư Bùi Huy Đáp được kể lại là lời mẹ ông dặn dò: “Con ơi, làm người phải có ích cho đời”. Lời dạy này đã theo ông suốt cuộc đời, trở thành động lực để ông cống hiến hết mình cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp của đất nước.

Giáo sư Bùi Huy Đáp không chỉ là một nhà khoa học tài năng mà còn là một nhà giáo tận tâm và một người có nhân cách cao đẹp. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là một tấm gương sáng cho các thế hệ sau noi theo. Những đóng góp của ông cho nền nông nghiệp Việt Nam sẽ mãi được ghi nhớ và trân trọng. Ông xứng đáng là một tượng đài của ngành nông nghiệp Việt Nam, một người con ưu tú của quê hương Nam Định và của cả dân tộc. Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nền khoa học nông nghiệp, phát triển sản xuất nông nghiệp.

GS Bùi Huy Đáp đã được Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý: Huân chương Kháng chiến hạng Nhất (1956); Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất (1980); Hai Huân chương Lao động hạng Nhì (1955, 1962); Chiến sĩ thi đua toàn quốc (1952); Nhiều năm là Chiến sĩ thi đua của ngành nông nghiệp; Huy chương Vì giai cấp nông dân tập thể (năm 1991); Đặc biệt là ông được Nhà nước trao phần thưởng cao quý là: Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt I năm 1996) - với công trình khoa học: "Lúa xuân"./.