Trồng keo mang lợi trước mắt nhưng nguy cơ lũ dữ và sạt lở đất cao

Nghiên cứu trao đổi 20/11/2025 14:34

Tấn Lợi

Theo dõi nnhc.vn trên

Miền Trung - Tây Nguyên đối mặt mưa lũ, sạt lở do đồi keo bị khai thác trơ trụi, mất khả năng giữ đất và điều tiết nước, làm gia tăng lũ quét.

Người dân đốt thực bì sau thu hoạch keo khiến đồi núi trơ trụi, gia tăng nguy cơ sạt lở và lũ quét

Miền Trung và Tây Nguyên đang oằn mình trong những trận mưa lớn dồn dập, lũ quét và sạt lở bất ngờ. Nhiều làng mạc dưới chân núi chỉ sau một đêm đã chìm trong dòng nước đục ngầu, cuốn trôi tài sản và đe dọa sinh mạng người dân. Bên cạnh yếu tố thời tiết cực đoan, một phần nguyên nhân quan trọng đến từ những quả đồi trồng keo bị khai thác trơ trụi, mất hoàn toàn khả năng giữ đất và giữ nước.

Trong hơn 40 năm qua, keo trở thành cây trồng chủ lực mang lại nguồn thu quan trọng cho hàng triệu hộ dân. Đến năm 2024, Việt Nam có hơn 1 triệu hecta keo, chiếm trên 30% diện tích rừng trồng. Riêng các tỉnh miền Trung – Tây Nguyên như Thanh Hóa, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk hay Khánh Hòa, diện tích keo phủ kín từ đồng bằng đến miền núi. Vai trò kinh tế của cây keo là không thể phủ nhận, giúp nhiều gia đình ổn định sinh kế và thoát nghèo.

Tuy nhiên, keo không phải là loài cây có chức năng bảo vệ đất như rừng tự nhiên. Đây là cây hút nước mạnh, tán thưa, dưới gốc gần như không có thảm thực bì. Khác với rừng tự nhiên vốn có tầng tán dày, lớp mùn và hệ sinh thái đa dạng giúp giữ nước, nuôi đất và làm chậm dòng chảy, rừng keo thương mại gần như không có khả năng chống xói mòn.

Tình trạng càng nguy hiểm hơn sau mỗi mùa thu hoạch. Nhiều khu vực vẫn tồn tại thói quen đốt thực bì để dọn đất, khiến sườn đồi trơ trụi hoàn toàn. Đất bị chai cứng, không có lớp phủ bảo vệ nên khi mưa lớn, cả quả đồi trở thành “đường cao tốc cho lũ”, để dòng nước đổ thẳng xuống hạ du. Hậu quả là những trận lũ phản ứng tức thời xuất hiện: đến rất nhanh, rút nhanh nhưng tàn phá nặng nề.

Sạt lở chia cắt 1.000 hộ dân ở Sơn Tây Hạ, Quảng Ngãi; người dân dùng ròng rọc chuyển nhu yếu phẩm

Người dân vùng thấp thường đặt câu hỏi vì sao mưa chưa bao lâu mà nước lũ đã lên đột ngột. Câu trả lời nằm ở thượng nguồn – nơi những đồi keo bị cạo trọc, không còn thảm xanh để giữ đất và điều tiết dòng chảy. Nhưng điều đáng nói, lỗi không nằm ở người dân. Họ trồng keo để mưu sinh và không có nhiều lựa chọn khác. Vấn đề nằm ở chỗ mô hình trồng keo đã phát triển quá nhanh, quá tự phát, thiếu tiêu chuẩn môi trường rõ ràng.

Hiện nay, việc quản lý rừng trồng còn thiếu quy định bắt buộc về giữ thảm mục, hạn chế đốt thực bì, trồng xen các loài bản địa hay tạo vành đai bảo vệ chân đồi. Những hạn chế này khiến rừng trồng keo ngày càng dễ bị tổn thương trước mưa lũ và gây hệ lụy nặng nề cho các khu dân cư phía dưới.

Muốn giảm lũ, phải bắt đầu từ đầu nguồn. Các công trình kè, đập, hồ điều tiết chỉ xử lý phần ngọn. Gốc rễ là cần một chiến lược lâm nghiệp mới: người dân vẫn được trồng keo, vẫn có thu nhập, nhưng rừng trồng phải là một hệ sinh thái đúng nghĩa, có tầng dưới, có thảm mục và có cây bản địa xen kẽ để tăng khả năng giữ nước, giữ đất.

Nếu tiếp tục xem keo chỉ là “cây xóa nghèo” mà bỏ qua các giá trị sinh thái, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến lũ quét, sạt lở và những dòng nước đục ngầu cuốn trôi đất đá vào mỗi mùa mưa. Keo có thể giúp một hộ gia đình thoát nghèo, nhưng nếu phát triển thiếu kiểm soát, nó cũng có thể đặt cả một vùng vào hiểm họa.

Tags:

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Vai trò của nông nghiệp đối với xã hội Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 08/09/2026 16:24

Nông nghiệp từ lâu đã giữ vị trí nền tảng trong quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của xã hội Việt Nam. Dù trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với những biến động lớn, từ nền kinh tế tự cung tự cấp đến thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nông nghiệp vẫn luôn là trụ cột quan trọng, tác động toàn diện đến kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và an ninh quốc gia.

Khảo sát nông trại tiềm năng, mở rộng thực hành canh tác hữu cơ tại Cần Thơ và Gia Lai

Nghiên cứu trao đổi 07/09/2026 16:00

Trong khuôn khổ dự án IKI “From Bean to Bar - Thí điểm ứng dụng sản xuất hữu cơ tại trang trại cacao và cây ăn quả nhằm tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu và sinh kế của nông dân Việt Nam”, nhóm dự án đã khảo sát các nông trại tiềm năng tại Cần Thơ và Gia Lai. Hoạt động nhằm đánh giá điều kiện sản xuất, nhu cầu của nông hộ, làm cơ sở lựa chọn các nông trại thí điểm và thiết kế những hoạt động hỗ trợ phù hợp trong thời gian tới.

Những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ trong phát triển nông nghiệp hữu cơ hiện nay

Nghiên cứu trao đổi 06/09/2026 08:24

Nông nghiệp hữu cơ đang được xem là một hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ tài nguyên đất, nước, đa dạng sinh học và đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh. Việt Nam đã có định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ đến năm 2030, trong đó nhấn mạnh sản xuất hữu cơ gắn với giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường, kinh tế tuần hoàn và thị trường trong nước, xuất khẩu.

Phát triển bền vững trở thành một định hướng quan trọng đối với mọi quốc gia

Nghiên cứu trao đổi 02/09/2026 14:38

Để đối phó với biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, ô nhiễm môi trường và bất bình đẳng xã hội ngày càng gia tăng, phát triển bền vững trở thành một định hướng quan trọng đối với mọi quốc gia. Đây không chỉ là yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn là cách tiếp cận nhằm bảo đảm tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ xã hội, sử dụng hợp lý tài nguyên và duy trì chất lượng cuộc sống cho các thế hệ hiện tại và tương lai.

Quảng Trị phát triển nông nghiệp hữu cơ theo hướng tập trung, liên kết chuỗi và bền vững

Nghiên cứu trao đổi 01/09/2026 12:21

Quảng Trị xác định nông nghiệp hữu cơ không chỉ là một phương thức sản xuất mà còn là hướng phát triển nhằm nâng cao giá trị, chất lượng và tính bền vững của nền nông nghiệp. Từ những mô hình bước đầu, tỉnh đang từng bước hình thành các vùng sản xuất hữu cơ, sản phẩm được chứng nhận, có liên kết tiêu thụ và cho thấy hiệu quả kinh tế rõ nét.

Phân Compost trong cải tạo đất nông nghiệp: Tiếp cận từ góc nhìn chuyên gia

Nghiên cứu trao đổi 31/08/2026 14:51

Trước sức ép của thâm canh, suy giảm chất hữu cơ và ô nhiễm, phục hồi sức khỏe đất trở thành yêu cầu cấp thiết của nông nghiệp bền vững. Phân compost không chỉ bổ sung dinh dưỡng mà còn cải thiện cấu trúc, khả năng giữ nước, hoạt động vi sinh vật và độ phì đất. Sử dụng compost đúng chất lượng, liều lượng và thời điểm góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Cốt lõi của phát triển bền vững trong nông nghiệp

Nghiên cứu trao đổi 30/08/2026 18:43

Nông nghiệp là ngành kinh tế đặc biệt, bởi hoạt động sản xuất không chỉ tạo ra lương thực, thực phẩm và sinh kế cho hàng triệu người mà còn phụ thuộc trực tiếp vào đất, nước, khí hậu và hệ sinh thái. Vì vậy, phát triển nông nghiệp bền vững không đơn thuần là duy trì sản lượng trong hiện tại, mà phải bảo đảm khả năng sản xuất lâu dài, nâng cao thu nhập cho người nông dân, bảo vệ tài nguyên và thích ứng với những biến động ngày càng lớn của môi trường.

Nông nghiệp hữu cơ góp phần phát triển kinh tế xanh ở Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 26/08/2026 11:19

Nông nghiệp hữu cơ đang trở thành hướng đi quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xanh ở Việt Nam, góp phần giảm sử dụng hóa chất, bảo vệ đất và nước, duy trì đa dạng sinh học, giảm phát thải khí nhà kính. Đồng thời, mô hình này nâng cao giá trị nông sản, cải thiện sinh kế và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Thiết kế chính sách trong phát triển nông nghiệp hữu cơ

Nghiên cứu trao đổi 23/08/2026 13:48

Phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ là quá trình thay đổi phương thức sản xuất mà còn là bài toán thiết kế chính sách dài hạn, đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tiễn. Chính sách đúng sẽ tạo động lực cho nông dân, doanh nghiệp và hợp tác xã chuyển đổi, đồng thời hình thành thị trường minh bạch, nâng cao giá trị nông sản và góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, phát thải thấp.

Giảm thuế, chi phí tuân thủ để khơi thông động lực cho hộ kinh doanh

Nghiên cứu trao đổi 21/08/2026 15:01

Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đã được Chính phủ ban hành tại Nghị định 141/2026/NĐ-CP, theo đó nâng lên 1 tỷ đồng. Đồng thời, trong dự thảo nghị quyết do Chính phủ trình Quốc hội xem xét, Bộ Tài chính đề xuất giảm 30% thuế thu nhập và nghiên cứu mở rộng phương pháp tính thuế đơn giản đối với hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng. Tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng”, đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và các hộ kinh doanh cho rằng chính sách hỗ trợ cần đi cùng thủ tục dễ thực hiện, lộ trình chuyển tiếp phù hợp và môi trường kinh doanh ổn định.

Gỡ "điểm nghẽn" ngành hàng sầu riêng hướng tới xuất khẩu bền vững

Nghiên cứu trao đổi 21/08/2026 15:00

Sầu riêng Việt Nam đang có nhiều cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu, song cũng đối mặt không ít thách thức về mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng, liên kết chuỗi và hạ tầng logistics. Tháo gỡ những "điểm nghẽn" này là yêu cầu cấp thiết để ngành hàng tỷ USD phát triển ổn định, bền vững.

Từ những con đường bê tông đến những miền quê đáng sống

Nghiên cứu trao đổi 20/08/2026 11:08

Sau hơn một thập niên triển khai, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã tạo nên những chuyển biến sâu rộng ở khu vực nông thôn Việt Nam. Không chỉ thay đổi diện mạo làng quê, chương trình từng bước nâng cao thu nhập, chất lượng dịch vụ xã hội, ý thức cộng đồng và mở ra hướng phát triển nông thôn theo chiều sâu, bền vững, văn minh.

XEM THÊM