Đất hiếm là cái gì mà thế giới “sôi” sùng sục

Nghiên cứu trao đổi 15/04/2025 08:35

Thái Hà

Theo dõi nnhc.vn trên

Đất hiếm, hay còn gọi là nguyên tố đất hiếm (REE), là một nhóm gồm 17 nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn, bao gồm scandium (Sc), yttrium (Y) và 15 nguyên tố thuộc nhóm Lanthan (La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu). Mặc dù tên gọi là "đất hiếm", nhưng thực tế chúng không hiếm trong tự nhiên mà phân tán rộng rãi và khó khai thác, chế biến để tách riêng từng nguyên tố.

Đất hiếm là cái gì mà thế giới “sôi” sùng sục

Khai thác đất hiếm đòi hỏi phải có quy trình công nghệ rất cao

Nhờ các đặc tính từ tính, điện hóa và phát quang độc đáo, đất hiếm đóng vai trò then chốt trong nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao và đời sống hiện đại: Công nghệ: Sản xuất nam châm vĩnh cửu cho máy phát điện, động cơ điện trong xe điện, tuabin gió, ổ cứng máy tính, loa, micro; chế tạo màn hình LCD, điện thoại thông minh, pin sạc, chất bán dẫn…

Y tế: Sản xuất thiết bị y tế như máy MRI, máy X-quang; chế tạo thuốc điều trị ung thư, viêm khớp; làm vật liệu phát quang trong chẩn đoán hình ảnh. Quân sự: Chế tạo cảm biến tên lửa, laser hồng ngoại, thiết bị nhìn đêm, hợp kim đặc biệt cho máy bay và tàu chiến. Công nghiệp kính: Cerium, lanthanum được dùng để đánh bóng và tạo màu cho kính. Chất xúc tác: Sử dụng trong công nghệ lọc hóa dầu và xử lý khí thải. Vật liệu siêu dẫn: Nghiên cứu và ứng dụng trong các thiết bị điện tử và năng lượng.

Việc khai thác và chế biến đất hiếm đòi hỏi quy trình phức tạp và tốn kém do nồng độ các nguyên tố thấp và sự phân bố rải rác trong các loại khoáng sản khác nhau. Các phương pháp khai thác thường bao gồm khai thác lộ thiên hoặc khai thác hầm lò, sau đó là quá trình nghiền, tuyển và chiết tách hóa học phức tạp để thu được các oxit đất hiếm riêng biệt.

Hoạt động khai thác và chế biến đất hiếm có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường như: Ô nhiễm đất và nước: Do sử dụng hóa chất trong quá trình chiết tách và xử lý quặng. Phát thải khí độc hại: Từ các quá trình nhiệt luyện và hóa học. Phát sinh chất thải phóng xạ: Một số mỏ đất hiếm chứa các nguyên tố phóng xạ tự nhiên. Phá hủy cảnh quan và hệ sinh thái: Do hoạt động khai thác trên diện rộng. Do đó, việc khai thác và chế biến đất hiếm cần được thực hiện một cách bền vững, áp dụng các công nghệ tiên tiến để giảm thiểu tác động đến môi trường.

Một điểm khai thác đất hiếm ở Long Nam, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc

Theo ước tính của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), trữ lượng đất hiếm toàn cầu khoảng 120 triệu tấn. Trung Quốc hiện là quốc gia có trữ lượng lớn nhất (44 triệu tấn), tiếp theo là Việt Nam (22 triệu tấn), Brazil (21 triệu tấn) và Nga (12 triệu tấn). Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng lớn trong lĩnh vực đất hiếm, tuy nhiên việc khai thác và chế biến vẫn còn ở giai đoạn sơ khai.

Tương lai của đất hiếm hứa hẹn nhiều tiềm năng tăng trưởng do nhu cầu ngày càng cao từ các ngành công nghiệp như xe điện, năng lượng tái tạo, và điện tử tiêu dùng. Các quốc gia đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm sự phụ thuộc vào một số nguồn cung chính. Nghiên cứu và phát triển các công nghệ khai thác và chế biến bền vững, thân thiện với môi trường sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Việc tái chế đất hiếm từ các thiết bị điện tử thải cũng sẽ đóng góp vào nguồn cung trong tương lai, hướng tới một ngành công nghiệp đất hiếm hiệu quả và bền vững hơn. Việt Nam, với trữ lượng lớn thứ hai thế giới, có cơ hội lớn để khẳng định vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu nếu có chiến lược khai thác và chế biến hiệu quả.

Trong hoàn cảnh nhu cầu về đất hiếm ngày càng tăng do sự phát triển của các ngành công nghiệp xanh và công nghệ cao, việc khai thác và chế biến hiệu quả nguồn tài nguyên này một cách bền vững sẽ mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho các quốc gia sở hữu trữ lượng lớn như Việt Nam./.

Tags:

Đất hiếm là cái gì mà thế giới “sôi” sùng sục

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Nikolai Ivanovich Vavilov: Bi kịch của một nhà khoa học

Nghiên cứu trao đổi 29/04/2026 17:26

Trong lịch sử nông nghiệp và khoa học thế giới, có những con người đã dành cả cuộc đời để tìm kiếm, gìn giữ và bảo vệ nguồn sống cho nhân loại. Một trong những nhân vật như vậy là Nikolai Ivanovich Vavilov (1887-1943) - nhà thực vật học và di truyền học người Nga, người được nhiều nhà khoa học tôn vinh là “cha đẻ của các loại hạt giống”. Những nghiên cứu và cống hiến của ông đã đặt nền móng cho khoa học chọn giống hiện đại và cho công tác bảo tồn nguồn gen cây trồng trên toàn thế giới. Cuộc đời ông là tấm gương phản chiếu về đam mê khoa học, dù trong hoàn cảnh nào cũng tin vào chân lý.

Keo đất - "Cốt lõi" của các phản ứng hóa học trong đất

Nghiên cứu trao đổi 29/04/2026 09:32

Trong khoa học nghiên cứu về đất, việc hiểu rõ các khái niệm về keo đất, độ phì nhiêu và khả năng trao đổi ion là chìa khóa để quản lý dinh dưỡng cây trồng bền vững. Đây là những "cỗ máy" thầm lặng quyết định sự sống của cây trồng và hiệu quả của các mô hình nông nghiệp hữu cơ.

So sánh thú vị giữa nông nghiệp Hoa Kỳ và Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 27/04/2026 13:28

Nông nghiệp luôn là nền tảng của mọi nền kinh tế, nhưng cách tổ chức sản xuất và hiệu quả giữa các quốc gia lại rất khác nhau. Trường hợp của Hoa Kỳ và Việt Nam là một ví dụ điển hình: cùng sản xuất ngũ cốc, nhưng quy mô, năng suất và vai trò trên thị trường thế giới lại có sự chênh lệch đáng kể. Sự khác biệt này không chỉ phản ánh điều kiện tự nhiên mà còn thể hiện trình độ phát triển, mức độ cơ giới hóa và tư duy tổ chức sản xuất.

Ivan Vladimirovich Michurin: Người làm vườn vĩ đại

Nghiên cứu trao đổi 21/04/2026 10:32

Cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp vĩ đại của Ivan Vladimirovich Michurin - người được mệnh danh là "Phù thủy của các loài cây" tại Nga. Câu chuyện truyền cho chúng ta cảm hứng về phát triển nông lâm nghiệp xanh.

Nông nghiệp hữu cơ trên thế giới và hướng đi của Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi 21/04/2026 09:16

Theo Liên đoàn Các phong trào canh tác nông nghiệp hữu cơ quốc tế (IFOAM), nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống sản xuất toàn diện hướng tới sự bền vững của hệ sinh thái, an toàn thực phẩm, dinh dưỡng tốt, tôn trọng động vật và công bằng xã hội đang được các quốc gia triển khai mạnh mẽ.

Chăn nuôi hữu cơ: Lợi ích và nguyên tắc phát triển

Nghiên cứu trao đổi 20/04/2026 08:20

Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và các vấn đề an toàn thực phẩm ngày càng gia tăng, chăn nuôi hữu cơ đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp hiện đại. Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình này còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng và tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, để phát triển hiệu quả, chăn nuôi hữu cơ cần tuân thủ những nguyên tắc nghiêm ngặt và có lộ trình rõ ràng.

Tọa đàm tư vấn kỹ thuật sầu riêng: Cơ hội nâng cao hiệu quả sản xuất cho nông dân

Nghiên cứu trao đổi 18/04/2026 17:59

Ngày 17/04, tại Hội trường Trung tâm Hội nghị tỉnh Đắk Nông (cũ), Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức chương trình tọa đàm tư vấn kỹ thuật với chủ đề “Giải pháp khắc phục các vấn đề về cây sầu riêng”. Chương trình thu hút sự tham gia của đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, lãnh đạo UBND các xã, phường, cán bộ nông nghiệp, khuyến nông cùng đông đảo nông dân, thành viên các Tổ hợp tác (THT), Hợp tác xã (HTX).

Lúa mì chỉnh sửa gen giúp giảm nguy cơ ung thư từ thực phẩm nướng

Nghiên cứu trao đổi 17/04/2026 09:08

Giống lúa mì chỉnh sửa gen mới giúp giảm mạnh hợp chất acrylamide trong thực phẩm nướng, mở ra hướng đi an toàn hơn cho ngành thực phẩm và giảm nguy cơ ung thư từ chế độ ăn hàng ngày.

Thúc đẩy liên kết “3 nhà”, xây dựng chuỗi giá trị và ra mắt nhãn hiệu “Mắc ca Lâm Đồng”

Nghiên cứu trao đổi 17/04/2026 09:00

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng vừa phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo kết nối “3 nhà” gồm Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp, nhằm thúc đẩy xây dựng chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm mắc ca. Sự kiện cũng đánh dấu việc chính thức công bố nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”, mở ra bước phát triển mới cho ngành hàng tiềm năng này.

Tuyên Quang quyết tâm tìm hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững

Nghiên cứu trao đổi 16/04/2026 15:12

Sáng 16/4, tại trụ sở Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, UBND tỉnh Tuyên Quang đã có buổi làm việc với Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) nhằm trao đổi, chia sẻ thông tin và đề xuất các nội dung hợp tác cụ thể trong phát triển nông nghiệp hữu cơ. Buổi làm việc không chỉ là một cuộc trao đổi chuyên môn, mà còn cho thấy rõ cách địa phương đang tìm kiếm một hướng đi mới cho nông nghiệp hữu cơ trong giai đoạn phát triển mới.

Phải có giải pháp mạnh với bữa ăn học đường

Nghiên cứu trao đổi 16/04/2026 14:58

Những ngày gần đây, câu chuyện bữa ăn học đường đang nóng lên khi hàng trăm học sinh tại TP.HCM xuất hiện triệu chứng nghi ngộ độc thực phẩm sau khi sử dụng suất ăn bán trú. Vụ việc không chỉ dừng lại ở một sự cố y tế, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về những lỗ hổng kéo dài trong công tác quản lý an toàn thực phẩm, lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ em.

Đặc điểm hình thái giống đào Sớm Địa Linh tỉnh Thái Nguyên

Nghiên cứu trao đổi 15/04/2026 09:51

Giống đào Sớm Địa Linh (tại bản Váng, xã Địa Linh, huyện Ba Bể), nay là xã Chợ Rã, tỉnh Thái Nguyên có đặc điểm quả chín sớm nên ít bị sâu bệnh, cây 14 năm tuổi có năng suất cao, phẩm chất quả ngon, có vị ngọt pha chua hình dáng và mầu quả đẹp, có hương thơm, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Giống đào Sớm Địa Linh thường bị một số đối tượng gây hại: sâu đục thân, sâu ăn lá, ruồi vàng hại quả và bệnh chảy gôm, thủng lá. Cần thường xuyên quan sát vườn cây, phát hiện và kịp thời phòng trừ. Địa phương cần có kế hoạch bảo tồn và phát triển giống đào Sớm Địa Linh góp phần phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

XEM THÊM