Gia đình ông Mông Văn Quốc, xóm Bản Chuồng, xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc trồng 1 ha lúa nếp hương trừ chi phí thu lợi gần 70 triệu đồng/năm. Ảnh Quốc Sơn

Lúa nếp hương Bảo Lạc là loại lúa kén đất, kén nước nên ở huyện Bảo Lạc chỉ có xã Xuân Trường và một số xóm vùng cao của 2 xã: Khánh Xuân, Phan Thanh có những cánh đồng trù mật, có nguồn nước dồi dào và khí hậu mát mẻ mới thích hợp trồng lúa nếp hương cho ra gạo có hương vị đặc trưng riêng có.

Đến xã Xuân Trường nghe các cụ cao niên kể, không biết lúa nếp hương được trồng ở đây từ thủa nào, chỉ biết lúc còn bé đã thấy ông, cha của mình trồng lúa nếp hương đặc sản này, mà người địa phương gọi là “Khẩu nua hom”, nghĩa là “gạo nếp thơm”.

Theo ông Mông Văn Quốc, Trưởng xóm Bản Chuồng, xã Xuân Trường, lúa nếp hương là giống lúa quý được người dân xã Xuân Trường duy trì trồng từ lâu đời, đến nay loại lúa này cho ra gạo vẫn giữ nguyên hương vị dẻo thơm riêng có. Trồng lúa nếp hương phải bón bằng phân chuồng và thu hoạch cắt từng bông lúa hoàn toàn theo phương pháp thủ công truyền thống, nếu sử dụng phân hóa học, thuốc trừ sâu, chất bảo quản thì gạo sẽ không còn cho hương vị thơm, dẻo vốn có nữa.

“Xóm Bản Chuồng có 114 hộ đều trồng lúa nếp hương, hộ trồng ít cũng 5.000 m2, hộ trồng nhiều thì hơn 1 ha. Gia đình tôi trồng 1 ha, năng suất 43 tạ, giá gạo bán 35.000 - 40.000 đồng/kg. Hiện có HTX Nông nghiệp Phương Anh và Công ty HaToDo ở thị trấn Bảo Lạc bao tiêu, cùng nhiều thương lái trong tỉnh đến tận xã thu mua. Từ trồng lúa nếp hương, nhiều hộ trong xóm thu nhập năm, bảy chục triệu đồng một năm. Nhờ đó kinh tế gia đình các hộ được nâng lên, có điều kiện cho con cái ăn học, chất lượng cuộc sống được cải thiện”. Ông Mông Văn Quốc phấn chấn cho biết.

Bà Nông Thúy Liễu, Công chức địa chính, nông nghiệp, xây dựng và môi trường xã Xuân Trường thông tin, xã Xuân Trường có 14 xóm nhưng chỉ có 4 xóm vùng đồng: Thua Tổng, Nà Đỏong, Thiêng Lầu, Bản Chuồng trồng được lúa nếp hương, diện tích 73 ha. UBND xã thành lập tổ hợp tác cộng đồng để kết nối với các doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm nếp hương, tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm và đang làm hồ sơ đăng ký cấp chứng nhận ViệtGAP. Mới đây đã có công ty đến phối hợp với xã tiến hành khảo sát để triển khai trồng lúa nếp hương theo hướng hữu cơ.

Sản phẩm đóng túi “Nếp hương Bảo Lạc – Cao Bằng” sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh của Công ty HATODO, thị trấn Bảo Lạc, huyện Bảo Lạc Cao Bằng. Ảnh Quốc Sơn

Khôi phục, bảo tồn và phát triển nguồn gen giống lúa nếp hương đặc sản của huyện Bảo Lạc, năm 2014, Sở Khoa học và Công nghệ Cao Bằng triển khai đề tài “Nghiên cứu, bảo tồn và phục tráng giống lúa nếp hương Bảo Lạc và nếp Pì Pất Cao Bằng” và năm 2018, Sở thực hiện Dự án “Ứng dụng khoa học kỹ thuật xây dựng mô hình liên kết sản xuất gạo đặc sản nếp hương tại huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng”. Năm 2020 được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu sản phẩm “Nếp hương Bảo Lạc – Cao Bằng” do Hội Nếp hương Bảo Lạc làm chủ sở hữu. Sản phẩm nếp hương Bảo Lạc được chứng nhận đạt sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh năm 2020.

Phát triển nông nghiệp an toàn và phát triển cây đặc sản của địa phương theo hướng nông nghiệp hữu cơ là một trong 2 đột phá đã được Đảng bộ huyện Bảo Lạc khóa XXI, nhiệm kỳ 2020 – 2025 xác định. Đây là chủ trương phát triển kinh tế quan trọng mà những năm qua lúa nếp hương Bảo Lạc đang tiếp tục được chỉ đạo đầu tư phát triển theo hướng hữu cơ. Hiện diện tích lúa nếp hương tại 3 xã: Xuân Trường, Khánh Xuân, Phan Thanh của Bảo Lạc trồng được hơn 100 ha.

Để cây lúa nếp hương trở thành cây trồng mũi nhọn trong phát triển kinh tế, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, các cấp chính quyền huyện Bảo Lạc đẩy mạnh tuyên truyền vận động nhân dân tuân thủ quy trình sản xuất, hỗ trợ các xã trồng lúa nếp hương quy hoạch mở rộng diện tích vùng chuyên canh sản xuất hữu cơ nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Giúp người dân thiết lập chuỗi liên kết giá trị, tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Tăng cường xúc tiến, quảng bá sản phẩm, nâng tầm thương hiệu “Nếp hương Bảo Lạc - Cao Bằng”.