ESG là bộ ba tiêu chuẩn đo lường mức độ phát triển bền vững: E (bảo vệ môi trường), S (trách nhiệm với cộng đồng và nhân viên), và G (minh bạch trong quản trị). ESG đã và đang chuyển mình từ trách nhiệm đạo đức thành tiêu chí cốt lõi quyết định giá trị và sự bền vững của doanh nghiệp. Việc áp dụng và báo cáo ESG theo các khung chuẩn mực quốc tế (như GRI, SASB) là động lực chính thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu và là thước đo minh bạch về chất lượng quản trị trong kỷ nguyên phát triển bền vững.

Đặc biệt, ESG hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là tại các thị trường lớn như Liên minh Châu Âu (EU) và Mỹ. Các doanh nghiệp muốn tham gia vào chuỗi giá trị này hay tiếp cận dòng vốn đầu tư quốc tế đều phải công khai hiệu suất ESG của mình theo các bộ chuẩn mực uy tín như GRI, SASB, …

Tiêu chuẩn ESG - Bài 1: Hành trình trở thành xu hướng toàn cầu Trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) đang trở thành yếu tố quyết ...

Khung pháp lý tại một số khu vực trên thế giới

Trong bức tranh toàn cầu về ESG, các khu vực kinh tế lớn đang định hình ba mô hình tiếp cận khác nhau, phản ánh mức độ cam kết, cấu trúc thị trường và ưu tiên chính sách riêng. Liên minh Châu Âu (EU) nổi bật là khu vực xây dựng hệ thống ESG chặt chẽ và ràng buộc nhất, lấy tính trách nhiệm kép, tính thống nhất dữ liệu và cơ chế kiểm chứng làm trụ cột. Hoa Kỳ lại đi theo hướng thực dụng hơn, ưu tiên minh bạch thông tin và bảo vệ nhà đầu tư, tập trung vào các chuẩn công bố tài chính liên quan đến rủi ro khí hậu.

Trong khi đó, châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là các nền kinh tế phát triển như Singapore, Nhật Bản và Hàn Quốc, đang là hình mẫu tiên phong tại khu vực, từng bước chuyển từ khuyến nghị sang nghĩa vụ bắt buộc nhằm nâng chuẩn minh bạch và thu hút dòng vốn xanh. Sự khác biệt này cho thấy dù cùng hướng đến phát triển bền vững, mỗi khu vực lại chọn con đường phù hợp với cấu trúc kinh tế và ưu tiên chiến lược của riêng mình, tạo nên bức tranh đa dạng nhưng đang dần hội tụ trong tiến trình chuẩn hóa ESG toàn cầu.

Liên minh Châu Âu (EU): CSRD – Mô hình chuẩn hóa ESG nghiêm ngặt nhất thế giới

Tại Liên minh Châu Âu, Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD) có hiệu lực từ tháng 1/2023, đánh dấu bước chuyển quyết liệt từ “khuyến khích” sang bắt buộc đối với báo cáo ESG. CSRD yêu cầu doanh nghiệp phải công bố đầy đủ tác động môi trường - xã hội của hoạt động kinh doanh, đồng thời giải trình cách các yếu tố ESG ảnh hưởng trở lại đến tình hình tài chính của doanh nghiệp theo nguyên tắc “tính trọng yếu kép” (double materiality). Đây là sự mở rộng lớn so với chỉ thị NFRD trước đây, vốn chỉ tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết lớn và có phạm vi yêu cầu hạn chế hơn.

Khung CSRD được thiết kế nhằm giải quyết các hạn chế của NFRD, đặc biệt là tình trạng thiếu thống nhất dữ liệu, khó so sánh và chi phí thông tin tăng cao. Vì vậy, CSRD đặt mục tiêu tạo ra một hệ thống báo cáo minh bạch, nhất quán và có thể kiểm chứng nhằm hỗ trợ các nhà đầu tư, cơ quan quản lý và người tiêu dùng đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu bền vững đáng tin cậy. Chỉ thị này gắn liền với Chiến lược Tài chính Bền vững, Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal) và mục tiêu trung hòa khí thải vào năm 2050, qua đó tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp vận hành, đầu tư công nghệ sạch, quản trị rủi ro khí hậu và xây dựng mô hình kinh doanh bền vững dài hạn.

Về phạm vi áp dụng, CSRD mở rộng đến tất cả các doanh nghiệp niêm yết, doanh nghiệp lớn không niêm yết tại EU, và cả các “đơn vị thứ ba", tức công ty ngoài EU có doanh thu trên 150 triệu EUR tại thị trường này. Lộ trình tuân thủ được triển khai theo từng giai đoạn từ 2024 đến 2029, tùy theo quy mô công ty. Bộ tiêu chuẩn báo cáo đi kèm - European Sustainability Reporting Standards (ESRS), bao gồm 12 nhóm yêu cầu về môi trường, xã hội, quản trị và các công bố xuyên suốt (cross-cutting). Tất cả báo cáo CSRD phải được trình nộp dưới định dạng điện tử ESEF/XHTML và được kiểm toán bởi bên thứ ba, nhằm hạn chế “tẩy xanh” (greenwashing) và chuẩn hóa độ tin cậy của dữ liệu ESG.

CSRD không chỉ tạo nên khung báo cáo bền vững thống nhất giữa các quốc gia thành viên EU, mà còn trở thành mô hình tham chiếu toàn cầu trong việc tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh và định hướng quản trị. Với phạm vi áp dụng rộng, yêu cầu dữ liệu sâu và cơ chế kiểm chứng nghiêm ngặt, EU đang là khu vực sở hữu hệ thống ESG mang tính ràng buộc cao nhất hiện nay, đặt ra chuẩn mực mới cho doanh nghiệp toàn cầu trong kỷ nguyên phát triển bền vững.

Hoa Kỳ: Tập trung vào minh bạch và trách nhiệm với nhà đầu tư

Tại Hoa Kỳ, hệ thống ESG được triển khai theo hướng ưu tiên minh bạch thông tin và trách nhiệm giải trình với nhà đầu tư, phản ánh cách tiếp cận đặc trưng của một thị trường vốn phát triển mạnh mẽ. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) đã đề xuất quy định bắt buộc các doanh nghiệp niêm yết công bố chi tiết rủi ro khí hậu, bao gồm lượng phát thải, tác động vật lý và kế hoạch quản trị rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu. Mục tiêu cốt lõi là đảm bảo nhà đầu tư có thông tin đầy đủ, thống nhất và có thể so sánh để đánh giá mức độ rủi ro - cơ hội của từng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hệ thống chuẩn mực báo cáo bền vững như SASB (Sustainability Accounting Standards Board) và ISSB (International Sustainability Standards Board) được sử dụng rộng rãi trong thị trường tài chính Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý tài sản và đầu tư. Các bộ chuẩn này nhấn mạnh tính liên quan tài chính (financial materiality), cung cấp các chỉ số rõ ràng cho từng ngành để hỗ trợ nhà đầu tư phân tích hiệu quả hoạt động ESG gắn với giá trị doanh nghiệp.

Nhìn chung, mô hình ESG của Hoa Kỳ thể hiện một cách tiếp cận thực dụng và định hướng thị trường, ưu tiên thông tin cho nhà đầu tư, nâng cao trách nhiệm giải trình và giảm thiểu rủi ro trong hệ thống tài chính - khác biệt với cách tiếp cận mạnh mẽ, ưu tiên trách nhiệm và sự cam kết của EU.

Châu Á - Thái Bình Dương: Các nền kinh tế tiên phong nâng chuẩn minh bạch và thu hút vốn xanh

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là các nền kinh tế phát triển và có thị trường vốn tiên tiến, đang nổi lên như một trong những lực lượng dẫn dắt quá trình chuẩn hóa ESG trên toàn cầu. Điểm đáng chú ý là các quốc gia tiên phong không chỉ dừng ở mức “khuyến nghị” mà đã chủ động thiết lập nghĩa vụ bắt buộc, tạo sức ép cải thiện minh bạch và quản trị trong toàn bộ khu vực.

Singapore được xem là hình mẫu của châu Á khi đặt ra yêu cầu bắt buộc báo cáo ESG đối với tất cả doanh nghiệp niêm yết, đồng thời sớm ban hành Green Finance Taxonomy - một trong những bộ phân loại tài chính xanh tiên tiến nhất khu vực. Cách tiếp cận này giúp Singapore duy trì vị thế trung tâm tài chính xanh hàng đầu, thu hút mạnh mẽ dòng vốn quốc tế.

Nhật Bản là quốc gia tiên phong khác khi áp dụng Corporate Governance Code từ rất sớm và yêu cầu các công ty công bố rủi ro khí hậu theo TCFD. Nhật Bản không chỉ tuân thủ chuẩn mực quốc tế mà còn chủ động thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cấp quản trị rủi ro, nhờ vậy thị trường vốn Nhật trở thành điểm đến hấp dẫn của các quỹ đầu tư dài hạn.

Hàn Quốc cũng thể hiện quyết tâm tiệm cận nhóm dẫn đầu với lộ trình bắt buộc báo cáo bền vững từ 2025-2030, trong đó các tập đoàn lớn sẽ phải đi đầu trong việc công bố dữ liệu ESG theo chuẩn quốc tế. Chiến lược này nhằm tăng tính cạnh tranh của doanh nghiệp Hàn Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Việt Nam, các nỗ lực thúc đẩy ESG và phát triển bền vững đang được thực hiện đồng bộ, từ chính sách nhà nước đến hành động của doanh nghiệp. Việt Nam coi bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và tăng trưởng xanh là trụ cột của phát triển bền vững, đồng thời tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh và quản trị doanh nghiệp.

Các công cụ tài chính bền vững như trái phiếu xanh, tín dụng xanh hay chỉ trả dịch vụ hệ sinh thái, cùng sự lãnh đạo mạnh mẽ của nhà nước và cơ chế pháp lý rõ ràng sẽ giúp khu vực tư nhân triển khai ESG hiệu quả, đồng thời tạo ra lợi ích cho môi trường, xã hội và kinh tế. Việc trao quyền cho cộng đồng, tích hợp tri thức bản địa và phát triển các mô hình đồng quản lý cũng là bước quan trọng để doanh nghiệp và xã hội cùng hướng tới mục tiêu Net Zero và tăng trưởng bền vững.

Tổng thể, những quốc gia phát triển và có năng lực điều phối thị trường mạnh trong khu vực đang đóng vai trò là động lực giúp châu Á - Thái Bình Dương chuyển dịch nhanh chóng từ các tiêu chuẩn tự nguyện sang hệ thống bắt buộc, qua đó nâng vị thế khu vực trong xu hướng đầu tư xanh toàn cầu và tạo chuẩn mực mới cho các nền kinh tế mới nổi noi theo.

Dẫn chứng một số tập đoàn hàng đầu thế giới

Các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới đang chứng minh rằng ESG không chỉ là nghĩa vụ báo cáo mà đã trở thành nền tảng chiến lược định hình mô hình kinh doanh và năng lực cạnh tranh dài hạn. Họ biến ESG thành lực đẩy chính cho đổi mới, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, và thậm chí là lợi thế cạnh tranh.

Unilever là ví dụ điển hình cho mô hình quản trị bền vững theo chuỗi cung ứng: công ty đặt mục tiêu cao trong việc sử dụng nguyên liệu bền vững. Theo các nguyên tắc nông nghiệp bền vững của Unilever, họ cam kết tới năm 2030 sẽ có 95% lượng các loại cây trồng chủ yếu được xác minh là bền vững dựa trên các chứng nhận bên thứ ba hoặc các hệ thống mà họ tự xây dựng.

Unilever cũng nhận ra rằng “hơn 75% dấu chân carbon” của chuỗi giá trị đến từ nguyên vật liệu đầu vào bên ngoài tòa nhà doanh nghiệp, vì vậy hãng chủ động hợp tác sâu rộng với các nhà cung ứng để chuyển đổi toàn bộ chuỗi giá trị sang hướng carbon thấp. Bằng cách này, họ không chỉ giảm rủi ro môi trường mà còn gia tăng khả năng kiểm soát chi phí và đảm bảo nguồn cung bền vững trong dài hạn - một chiến lược kinh doanh quyết liệt hơn nhiều so với chỉ đáp ứng nhu cầu ESG của thị trường.

Về phía Tesla hay Toyota, họ thể hiện cam kết ESG quan trọng thông qua đổi mới công nghệ. Tesla, như nhà tiên phong xe điện, đã chuyển trọng tâm không chỉ vào việc sản xuất xe không khí thải mà còn tối ưu hóa dây chuyền sản xuất để giảm sử dụng năng lượng và nguyên liệu tốn kém.

Toyota, trong khi đó, tiếp tục phát triển công nghệ hybrid và nhiên liệu hydrogen nhằm hạn chế phát thải trong sản xuất và khai thác. Xu hướng này không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là chiến lược kinh doanh đáp ứng đòi hỏi của thị trường thế giới. Việc đầu tư này mang lại cho họ lợi thế kép: đáp ứng kỳ vọng ESG và giữ vững vị thế dẫn dắt thị trường trong kỷ nguyên chuyển đổi năng lượng.

IKEA là một hình mẫu khác cho cam kết ESG lâu dài và sâu rộng. Công ty đề ra mục tiêu rằng tất cả vật liệu sử dụng cho sản phẩm IKEA sẽ là tái tạo hoặc tái chế vào năm 2030. Theo báo cáo bền vững mới nhất, IKEA đã đầu tư mạnh vào đổi mới vật liệu, ví dụ như keo sinh học tại nhà máy gỗ và công nghệ tái chế fibreboard nhằm xây dựng chuỗi cung ứng tuần hoàn. Ngoài ra, IKEA cũng đẩy mạnh các sáng kiến như sửa chữa, tân trang sản phẩm và thu hồi đồ cũ, nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm lượng tài nguyên cần khai thác mới.

Những ví dụ trên cho thấy một thông điệp rất rõ ràng: các tập đoàn lớn không đơn thuần xem ESG như một công cụ PR hay trách nhiệm tuân thủ, mà biến ESG thành cốt lõi của chiến lược kinh doanh. Họ tái định nghĩa mối quan hệ giữa tăng trưởng và bền vững: ESG không phải là một gánh nặng phát sinh, mà là nguồn lực chiến lược để đổi mới, quản trị rủi ro và gia tăng giá trị cho cổ đông, khách hàng và xã hội. Những nỗ lực này cũng đặt ra chuẩn mực cao hơn cho các doanh nghiệp toàn cầu khác: muốn cạnh tranh bền vững trong tương lai, không chỉ bắt buộc báo cáo ESG mà phải biến ESG thành cốt lõi của chiến lược kinh doanh.

Đánh giá: Cơ hội và thách thức

Việc áp dụng ESG mang lại cho doanh nghiệp nhiều cơ hội chiến lược đáng kể. Trước hết, ESG giúp doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn xanh toàn cầu vốn đang tăng trưởng mạnh và được các quỹ đầu tư ưu tiên trong kỷ nguyên phát triển bền vững. Thứ hai, việc tuân thủ các tiêu chuẩn ESG quốc tế như CSRD, SASB hay TCFD mở ra cơ hội thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Nhật Bản, nơi minh bạch và trách nhiệm môi trường - xã hội là điều kiện tiên quyết để tham gia chuỗi cung ứng. Thứ ba, ESG đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố uy tín, nâng cao hình ảnh thương hiệu và tính cạnh tranh, đồng thời giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí dài hạn thông qua giảm rủi ro, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả quản trị.

Tuy nhiên, việc triển khai ESG cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Chi phí đầu tư ban đầu thường cao, bao gồm chuyển đổi công nghệ, thiết lập hệ thống quản trị và chuẩn hóa báo cáo. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp còn hạn chế về năng lực nhân lực và dữ liệu ESG, dẫn đến khó khăn trong việc đo lường và báo cáo minh bạch. Một vấn đề khác là sự thiếu thống nhất trong lựa chọn bộ tiêu chuẩn, khi doanh nghiệp phải cân nhắc giữa GRI, SASB, ISSB hay các tiêu chuẩn quốc gia khác. Cuối cùng, các doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ bị bỏ lại phía sau nếu không nhận được hỗ trợ kỹ thuật, tài chính hay chính sách từ nhà nước và các tổ chức quốc tế.

Nhìn chung, ESG là con đường mở ra cơ hội phát triển bền vững lâu dài nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải có tầm nhìn chiến lược, năng lực quản trị và nguồn lực đủ mạnh để chuyển đổi hiệu quả, nhất là trong bối cảnh chuẩn mực quốc tế ngày càng khắt khe và minh bạch hơn.

Còn tiếp ► Tiêu chuẩn ESG - Bài 3: Định vị Việt Nam trên bản đồ ESG thế giới

Tiêu chuẩn ESG - Bài 1: Hành trình trở thành xu hướng toàn cầu Trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) đang trở thành yếu tố quyết ...

Khát vọng hiện thực hóa giấc mơ “Tăng trưởng xanh” Kinh tế xanh không phải ngẫu nhiên xuất hiện. Để có thể hình thành và vận hành được nền kinh tế xanh thì điều tất ...

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ và công nghệ cao Sáng 21/10, Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV chính thức khai mạc. Tạp chí điện tử Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam trân ...