Vì sao Norovirus là nỗi trăn trở của giới chăn nuôi thủy sản

Tác nhân chính gây ra tình trạng viêm dạ dày ruột cấp tính trên diện rộng chính là Norovirus, nơi các loài động vật thân mềm là đối tượng chịu tổn thương trực tiếp. Do đặc tính sinh học thuộc nhóm sinh vật ăn lọc, hàu cùng các loài nhuyễn thể liên tục sàng lọc vi hạt từ nước biển để hấp thụ dinh dưỡng, vô tình thu nạp luôn cả các phần tử virus tồn tại trong môi trường. Sự ô nhiễm tại các vùng nuôi thường dẫn đến những rủi ro hệ thống đối với thương phẩm.

Thực tế ghi nhận tại các vùng sản xuất trọng điểm như Ireland, Tây Ban Nha hay Australia, cứ vào mùa đông, tình trạng ô nhiễm lại trở nên nhức nhối. Các khu vực thu hoạch buộc phải đình chỉ hoạt động, đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ đình trệ sản xuất, gánh chịu chi phí thu hồi hàng hóa cùng những tổn thất danh tiếng trên thị trường. Suốt một thời gian dài, giới khoa học vẫn loay hoay tìm kiếm phương án kỹ thuật khả thi, cho tới khi những diễn biến mới nhất về công nghệ xử lý nước được xác nhận.

Dữ liệu thực nghiệm xác minh năng lực xử lý xuyên mùa vụ

Dự án nghiên cứu có sự phối hợp của sáu tổ chức khoa học uy tín đã cung cấp những thông số thực chứng đầu tiên về khả năng tách lọc Norovirus trực tiếp từ nước biển bằng công nghệ tuyển nổi chân không. Kết quả phân tích cho thấy nồng độ virus đã sụt giảm mạnh mẽ từ mức 37 triệu bản sao bộ gen xuống còn 8 triệu bản sao sau hai giờ xử lý. Đáng chú ý, nồng độ virus thu được tại bộ phận thu hồi của hệ thống tăng vọt hơn 21 lần, tiệm cận ngưỡng 254 triệu đơn vị trên mỗi lít.

Diễn biến thực tế này xác nhận virus thực sự bị bóc tách và thu gom một cách cơ học thay vì chỉ đơn thuần bị pha loãng. Cơ chế chiết xuất bằng hệ thống bọt khí li ti đã khẳng định được hiệu suất vận hành thực tế đối với các hạt virus trong nước biển. Nhóm chuyên gia thực hiện các đợt kiểm chứng vào mùa xuân 2025 và mùa đông 2026 nhằm đối chiếu hiệu quả trong các điều kiện khắc nghiệt nhất. Dù tải lượng virus vào mùa đông cao gấp 15 lần so với mùa xuân, hệ thống vẫn duy trì kết quả ổn định dưới sự giám sát nghiêm ngặt của hai phòng thí nghiệm độc lập.

Loại bỏ virus bằng công nghệ cơ lý hóa hiện đại

Hạt nhân kỹ thuật trong quy trình của Coldep chính là hệ thống VAL (Vacuum Airlift Flotation), một phương thức tuyển nổi chân không tận dụng các bong bóng siêu nhỏ để bám dính và đẩy các hạt vật chất cực mịn ra khỏi môi trường nước. Trở ngại lớn nhất từ trước đến nay nằm ở kích thước siêu hiển vi của Norovirus, chỉ khoảng 30 nanomet. Chính thông số này khiến giới chuyên gia từng cho rằng các phương pháp tuyển nổi truyền thống khó lòng can thiệp hiệu quả. Dữ liệu từ Coldep đã thay đổi hoàn toàn nhận thức đó, minh chứng rằng công nghệ tuyển nổi khí hoàn toàn đủ khả năng bóc tách những phần tử virus có kích thước siêu nhỏ.

Định hướng ứng dụng thực tiễn trong chuỗi giá trị

Coldep xác định hai kịch bản triển khai chiến lược cho hệ thống này trong tương lai. Trước hết là việc lắp đặt thiết bị tại cửa xả của các nhà máy xử lý nước thải nhằm triệt tiêu nguồn bệnh trước khi nguồn nước đổ ra khu vực ven bờ, hỗ trợ bảo vệ trực tiếp các vùng nuôi nhuyễn thể. Tiếp đến là việc ứng dụng hệ thống trong các bể tạm giữ và bể tịnh hóa hàu, nơi quy trình xử lý nước liên tục giúp ngăn chặn virus tái thâm nhập vào cơ thể vật nuôi, thúc đẩy tiến trình đào thải tự nhiên diễn ra thuận lợi.

Các đơn vị vận hành khẳng định VAL AQUA đóng vai trò hỗ trợ tịnh hóa môi trường nước thay vì tác động trực tiếp vào sinh thể hàu. Hệ thống này đã hiện diện trong lĩnh vực nuôi trồng động vật thân mềm từ năm 2018. Đến nay, hơn 100 dự án trên toàn thế giới đã đưa công nghệ này vào vận hành, bao gồm các hệ thống nuôi tuần hoàn RAS, các trang trại quy mô lớn cùng các thủy cung công cộng.