Ảnh minh họa.

Thái Lan có thể phải đối mặt với tình trạng nắng nóng cực đoan tương đương với sa mạc Sahara hiện nay vào năm 2070. Theo các nghiên cứu về khí hậu, sự nóng lên toàn cầu đang dần đẩy nhiều nơi trên thế giới vượt ra khỏi phạm vi nhiệt độ mà xã hội loài người từng phát triển hưng thịnh trong lịch sử.

Cảnh báo này đã được giám đốc chương trình Climate Connectors, bà Tara Buakamsri, nhấn mạnh khi thảo luận về bài viết Quá nóng để sống: Biến đổi khí hậu tại Thái Lan năm 2020 của ông Owen Mulhern và nghiên cứu có sức ảnh hưởng Tương lai của vùng khí hậu nhân văn năm 2020 của tác giả Xu và các đồng nghiệp.

Nghiên cứu lập luận rằng nhiệt độ tăng cao có thể thách thức giới hạn sinh tồn của con người, đặc biệt khi 19 trong số 20 năm nóng nhất lịch sử đều xảy ra sau năm 2001 tính đến thời điểm bài viết được tham chiếu.

Trọng tâm của nghiên cứu là khái niệm "vùng khí hậu nhân văn", một dải nhiệt độ tương đối hẹp nơi quần thể người phần lớn đã tiến hóa, định cư và xây dựng các nền văn minh trong hàng ngàn năm qua. Theo bài báo, các quần thể người trong lịch sử chủ yếu tập trung quanh mức nhiệt độ trung bình hàng năm từ khoảng 11 độ C đến 15 độ C.

Ngày nay nhiều người đã sống ở những nơi ấm hơn phạm vi lịch sử đó, nhưng vẫn nằm trong điều kiện mà xã hội có thể thích nghi rộng rãi. Mối lo ngại nằm ở việc điều gì sẽ xảy ra khi nhiệt độ trung bình hàng năm tăng trên 29 độ C. Nghiên cứu cho biết những điều kiện như vậy hiện chỉ được tìm thấy trên khoảng 0,8% diện tích đất liền của Trái Đất, chủ yếu ở sa mạc Sahara.

Tuy nhiên, theo kịch bản phát thải cao, khu vực đó có thể mở rộng đáng kể và khiến khoảng một phần ba dân số thế giới phải chịu mức nhiệt hiện chỉ thấy ở một vài nơi. Đối với Thái Lan, những hệ lụy này rất đáng lo ngại. Nhiệt độ trung bình hàng năm hiện tại của quốc gia này đã ở mức khoảng 26 độ C, đủ cao để đưa nó đến gần vùng nguy hiểm.

Các dự báo khí hậu được trích dẫn cho thấy vào cuối thế kỷ này, Thái Lan có thể vượt qua ngưỡng 29 độ C, đẩy các điều kiện trung bình tiến tới mức hiện đang gắn liền với khí hậu sa mạc. Điều này không đơn thuần chỉ là những ngày nóng hơn, mà nó ám chỉ một sự thay đổi cấu trúc sang một chế độ khí hậu ít tương thích hơn với các điều kiện mà đời sống con người và hoạt động kinh tế vốn dĩ phát triển thuận lợi.

Các dấu hiệu đã hiện rõ

Từ tháng 3 đến tháng 5 hàng năm, Thái Lan thường xuyên chịu mức nhiệt trên 40 độ C. Trong đợt nắng nóng khắc nghiệt năm 2016, hình ảnh từ Đài quan sát Trái Đất của NASA cho thấy nhiệt độ bề mặt đất ở một số vùng của Thái Lan cao hơn mức trung bình tới 12 độ C.

Bài viết năm 2020 cũng ghi nhận hơn 50 thị trấn và thành phố đã chạm hoặc phá kỷ lục hàng ngày, trong khi Mae Hong Son ghi nhận mức 44,6 độ C vào ngày 28 tháng 4 năm 2016, mức nhiệt độ không khí cao nhất từng được quan sát tại Thái Lan lúc bấy giờ.

Điều đáng báo động hơn nữa là viễn cảnh những đợt nắng nóng "vừa phải" của ngày mai có thể dữ dội như những đợt nguy hiểm nhất của ngày nay. Trong tương lai đó, nhiệt độ cực đoan sẽ không còn được coi là một sự kiện bất thường mà sẽ trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày.

Nhiệt độ tăng trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe, năng suất lao động, nông nghiệp và an ninh lương thực. Nhiệt độ cao hơn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, bệnh hô hấp và các bệnh truyền nhiễm, trong đó gánh nặng lớn nhất đổ dồn lên các nhóm dễ bị tổn thương như hộ gia đình thu nhập thấp, người già và người lao động ngoài trời. Các cộng đồng nông thôn đặc biệt dễ gặp rủi ro vì họ thường ít được tiếp cận với máy điều hòa và các hệ thống làm mát khác.

Nắng nóng quá mức làm giảm hiệu quả làm việc ngoài trời, cắt giảm năng suất cây trồng và tăng nhu cầu điện cho việc làm mát. Điều đó có thể củng cố thêm cuộc khủng hoảng khí hậu nếu việc sản xuất điện vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Nói cách khác, nắng nóng không chỉ là mối đe dọa sức khỏe cộng đồng mà còn là rào cản lâu dài đối với tăng trưởng, bình đẳng và khả năng phục hồi quốc gia.

Máy điều hòa thường được coi là một chiến lược sinh tồn, nhưng riêng nó khó có thể giải quyết được vấn đề. Việc mở rộng khả năng tiếp cận làm mát trên toàn quốc sẽ đòi hỏi hạ tầng năng lượng mới khổng lồ, trong khi việc quá phụ thuộc vào máy điều hòa có thể làm trầm trọng thêm lượng khí thải nếu nguồn năng lượng cơ sở không được làm sạch. Đây là một hình thức thích ứng, nhưng là một hình thức có nguy cơ làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng nếu không đi kèm với cải cách hệ thống.

Tại Thái Lan, nắng nóng cực đoan đan xen với tình trạng hạn hán gia tăng, lũ lụt thường xuyên và có sức tàn phá lớn hơn, cùng với mực nước biển dâng đe dọa các cộng đồng ven biển và các khu kinh tế trọng điểm. Đây không phải là những áp lực riêng lẻ mà là những rủi ro khí hậu chồng chéo khiến việc thích ứng trở nên khó khăn và tốn kém hơn.

Đó là lý do tại sao cuộc tranh luận không còn đơn thuần là về cách đối phó với thời tiết nóng hơn, mà là về việc liệu Thái Lan có thể thiết kế lại các thành phố, hệ thống năng lượng, năng lực y tế công cộng và mô hình kinh tế đủ nhanh để duy trì khả năng phục hồi trong một khí hậu khắc nghiệt hơn nhiều hay không. Việc chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp sẽ đòi hỏi đầu tư lớn, lập kế hoạch dài hạn và quyết tâm chính trị.

Tuy nhiên, tương lai không phải là điều bất biến

Viễn cảnh Thái Lan trở nên nóng như sa mạc Sahara không phải là một định mệnh không thể tránh khỏi, mà là một lời cảnh báo về hậu quả của những quyết định được đưa ra ngày hôm nay. Nếu lượng phát thải khí nhà kính vẫn ở mức cao, không gian nơi con người có thể sống và làm việc an toàn sẽ tiếp tục bị thu hẹp, và các quốc gia nhiệt đới như Thái Lan sẽ nằm ở tiền tuyến.

Nhưng nếu lượng phát thải có thể được cắt giảm nhanh chóng, việc thích ứng được đẩy nhanh và phát triển được tư duy lại xoay quanh một thế giới nóng hơn, thì những kết quả tồi tệ nhất vẫn có thể được hạn chế. Cuối cùng, cuộc khủng hoảng nhiệt không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là câu hỏi về chính tương lai của đời sống con người, và liệu những nơi từng nuôi dưỡng nền văn minh có thể tiếp tục làm điều đó hay không khi ranh giới ấy đang mờ nhạt dần qua mỗi năm.