Giun nhiều tơ phát triển tốt sau khi được nuôi bằng phế phẩm từ cá hồi - Nguồn: Inka Anglade/SINTEF.

Trong tự nhiên, cá ăn côn trùng và giun. Nhưng một chương trình nghiên cứu đột phá đã chứng minh rằng, việc nuôi những sinh vật này bằng cách sử dụng phế phẩm thực phẩm tái chế không chỉ khả thi mà còn rất an toàn. Dự án dFUSE, với tên gọi đầy đủ là "Nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo ra giá trị từ cá chết trong lồng nuôi", đã ghi lại thành công một quy trình chuyển đổi các sản phẩm phụ có giá trị thấp thành protein biển giàu dinh dưỡng.

Tiềm năng từ cá chết

Na Uy là nhà sản xuất cá hồi nuôi lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, không phải con cá nào cũng được đưa lên bàn ăn. Cá hồi có thể chết trước khi thu hoạch do bệnh tật, xử lý không đúng cách, quá trình loại bỏ rận, trục trặc kỹ thuật hoặc các yếu tố môi trường như sứa và tảo.

Hiện nay, ngay cả khi tỷ lệ tử vong được kiểm soát chặt chẽ ở mức 5%, một lượng đáng kể protein và dầu biển quý giá vẫn bị mất đi. Những con cá này thường được "ủ chua" - nghiền nhỏ và xử lý bằng axit và nhiệt - sau đó được sử dụng để sản xuất khí sinh học, đốt hoặc làm phân bón.

“Trong dự án dFUSE, chúng tôi đã nghiên cứu xem nguyên nhân tử vong nào là phổ biến nhất và liệu nguy cơ lây lan mầm bệnh có thể được kiểm soát khi sử dụng cá chết từ những nguyên nhân này làm thức ăn cho côn trùng và giun nhiều tơ hay không”, nhà nghiên cứu cấp cao Inger Beate Standal giải thích.

Kiểm tra nghiêm ngặt: Truy vết vi khuẩn

Để đảm bảo an toàn, các nhà nghiên cứu đã bổ sung nhiều loại vi khuẩn khác nhau vào thức ăn của côn trùng và giun nhiều tơ. Họ đã tiến hành hai cấp độ thử nghiệm. Quá trình ủ chua (bằng axit và nhiệt) cho thấy vi khuẩn không thể tồn tại khi sinh khối cá được duy trì ở nhiệt độ cao. Hơn nữa, các thử nghiệm cho ăn cũng mang lại kết quả khả quan.

Bà Standal cho biết: “Kết quả cho thấy giun nhiều tơ đã ăn phải vi khuẩn. Chúng tôi tìm thấy ADN vi khuẩn trong cả giun nhiều tơ và phân của chúng, nhưng không tìm thấy bất kỳ vi sinh vật sống nào bên trong giun. Các thí nghiệm trên côn trùng cũng cho thấy kết quả tương tự… chúng tôi không thể phát hiện các vi sinh vật này bên trong côn trùng”.

Vượt qua quy định về loài

Mặc dù rủi ro sinh học thấp, nhưng vẫn còn những trở ngại pháp lý. Sau sự bùng phát bệnh bò điên (BSE) vào đầu những năm 1980, các quy định khắt khe về an toàn sinh học giữa các loài đã được ban hành. Nếu phế phẩm cá hồi được dùng làm thức ăn cho côn trùng và sau đó côn trùng lại được dùng làm thức ăn cho cá hồi, thì protein phải được phân giải thành các thành phần nhỏ hơn trước.

Bà Standal kết luận: "Nhìn chung, kết quả cho thấy khi chúng ta ủ chua nguyên liệu thô, sử dụng chúng làm thức ăn cho côn trùng và giun nhiều tơ và xử lý nhiệt sinh khối trước khi trộn vào thức ăn cho cá, nguy cơ lây nhiễm là rất thấp".

Hợp tác vì một tương lai bền vững

Dự án dFUSE là một chương trình hợp tác quan trọng giữa SINTEF Ocean, Viện Nghiên cứu Thú y Na Uy, Viện Hải dương học, Aquacloud và Pelagia. Dự án này được tài trợ bởi Quỹ Nghiên cứu Thủy sản Na Uy (Mã dự án: FHF#901914). Ngân sách của quỹ thay đổi theo năm, nhưng mỗi năm đều có hàng triệu đô la được dành ra để thúc đẩy các sáng kiến trong ngành thủy sản. Dự án cung cấp những minh chứng khoa học cần thiết, cho thấy loại "phế phẩm" này có thể được tái sử dụng an toàn trong chuỗi thức ăn chăn nuôi, qua đó chuyển đổi các sản phẩm phụ giá trị thấp thành nguồn tài nguyên bền vững, giá trị cao.