Khi doanh nghiệp và khuyến nông cùng "giải mã" bài toán tăng trưởng xanh

Các đại biểu trao đổi tại Tọa đàm "Hợp tác công tư: Khuyến nông với Doanh nghiệp".

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam chuyển mạnh từ phương thức sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp xanh, việc kết nối giữa hệ thống khuyến nông và doanh nghiệp không chỉ thúc đẩy chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, mà còn mở ra những mô hình kinh tế hiệu quả, giúp nông dân nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Theo báo cáo trình bày tại tọa đàm, đến trước ngày 1/7/2025, cả nước đã thành lập 5.187 Tổ Khuyến nông Cộng đồng (KNCĐ) với gần 50.000 thành viên. Đây là mạng lưới nòng cốt hỗ trợ nông dân tại cơ sở, triển khai hàng loạt hoạt động như chuyển giao kỹ thuật, tư vấn xây dựng hợp tác xã, hỗ trợ liên kết tiêu thụ, phát triển vùng nguyên liệu và thực hiện các mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trên nhiều ngành hàng.

Nhiều địa phương ghi nhận kết quả rõ nét. An Giang tư vấn cho hàng trăm lượt nông dân sản xuất lúa theo tiêu chuẩn SRP, IPM, liên kết tiêu thụ gần 13.000 ha lúa. Sơn La kết nối tiêu thụ dứa, ngô ngọt, dưa chuột với quy mô lớn; Bến Tre hình thành mô hình dịch vụ - tư vấn kỹ thuật hiệu quả giúp thành viên tăng thu nhập 3-5 triệu đồng/tháng. Các tỉnh Tây Nguyên và Lâm Đồng hỗ trợ doanh nghiệp triển khai sản xuất cà phê 4C, VietGAP, cấp mã số vùng trồng, góp phần xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh nêu tầm quan trọng của việc hợp tác công - tư trong công tác Khuyến nông.

Lời giải cho 70% năng lực đang “ngủ quên”

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia chia sẻ, việc tinh gọn bộ máy theo nghị quyết Trung ương trong những năm gần đây khiến một số địa phương tiến hành tổ chức lại cơ cấu khuyến nông, nhiều nơi bỏ hẳn lực lượng khuyến nông cấp tỉnh, dẫn tới lỗ hổng trong kết nối hệ thống khuyến nông từ Trung ương đến các xã, phường.

Nhìn nhận về thực trạng bộ máy, ông Thanh đã không ngần ngại chỉ ra một thực tế hiện nay, hệ thống khuyến nông hiện nay mới chỉ khai thác được khoảng 30 - 40% năng lực thực sự. Điều này đồng nghĩa với việc có tới 60-70% đội ngũ đang trong tình trạng “chạy không tải”.

Ông Thanh phân tích sâu hơn rằng tình trạng này xuất phát từ việc có tổ chức, có con người nhưng lại thiếu nội dung hoạt động cụ thể do hạn chế về kinh phí và nhiệm vụ được giao từ ngân sách nhà nước.

Trong bối cảnh đó, tư duy “đóng cửa bảo nhau” đã không còn phù hợp. Ông Lê Quốc Thanh đã đưa ra một lời mời gọi mang tính chiến lược đối với cộng đồng doanh nghiệp: “Chúng tôi mong muốn doanh nghiệp hãy xem lực lượng khuyến nông như là lực lượng của mình”.

PGS.TS Lê Quốc Thanh cho rằng, với mô hình hợp tác công - tư, lực lượng khuyến nông chính là cánh tay nối dài giúp doanh nghiệp quảng bá sản phẩm phục vụ sản xuất nông nghiệp đến nông dân, đồng thời hỗ trợ đào tạo, hướng dẫn nông dân canh tác theo các tiêu chuẩn sản xuất chất lượng cao, đáp ứng thị trường cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên xem lực lượng khuyến nông như lực lượng của chính mình, mục tiêu cuối cùng là mang lại hiệu quả thiết thực, nâng cao giá trị nông sản, hiệu quả kinh tế cho bà con nông dân. “Đây là mô hình lợi ích kép, cả doanh nghiệp - người dân đều được hưởng lợi, thông qua sự kết nối của lực lượng khuyến nông. Khi thực hiện mô hình hợp tác công - tư, đội ngũ khuyến nông được đào tạo sẽ tham gia chung vào quá trình hướng dẫn, đào tạo nông dân, thay đổi phương thức canh tác sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn trong và ngoài nước của vùng nguyên liệu. Ngoài ra, đội ngũ khuyến nông cũng góp phần đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật, cơ giới hoá trong sản xuất đến với nông dân”, PGS.TS Lê Quốc Thanh cho biết.

Cần những "cánh tay nối dài" chuyên nghiệp

Đáp lại lời kêu gọi từ phía cơ quan quản lý, các doanh nghiệp tại tọa đàm cho thấy một nhu cầu bức thiết về sự kết nối thực chất.

Ông Hồ Thế Huy, Phó Giám đốc Marketing Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền cho biết, đơn vị tiên phong và có nhiều năm thực hiện hợp tác công - tư trong công tác khuyến nông. Trước đây, việc này chưa gọi hoạt động này là hợp tác công - tư, nhưng cách phân bón Bình Điền tiếp cận thị trường thực chất đã mang nhiều yếu tố tương đồng.

Ông Hồ Thế Huy, Phó Giám đốc Marketing Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền chia sẻ câu chuyện phân bón Bình Điền đã đồng hành cùng đội ngũ Khuyến nông từ hàng chục năm qua. “Hơn 50 năm phát triển, bên cạnh nghiên cứu phát triển phân bón phù hợp và hiệu quả với cây và đất trồng, công ty luôn tiên phong trong việc chuyển giao giải pháp canh tác hiệu quả cho bà con nông dân. Do đó, thay vì tổ chức lực lượng bán hàng theo mô hình truyền thống, Bình Điền không có đội ngũ sale chuyên trách. Chúng tôi xây dựng một hệ thống cán bộ thị trường đóng vai trò như lực lượng khuyến nông của doanh nghiệp. Đây đều là những người am hiểu kỹ thuật, được đào tạo bài bản, và nhiệm vụ của họ là chuyển giao cho bà con nông dân những giải pháp canh tác hiệu quả nhất và các quy trình sử dụng phân bón tối ưu. Mục tiêu cao nhất là giúp nông dân nâng cao năng suất, sử dụng phân bón hợp lý và bền vững”, ông Huy cho biết.

Ông Phan Thanh Lộc, Giám đốc điều hành Việt Nam Food (VNF) chia sẻ tại Toạ đàm.

Ở một góc nhìn khác, Ông Phan Thanh Lộc, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Việt Nam Food (VNF), một đơn vị tiên phong trong lĩnh vực xử lý phụ phẩm tôm, đã chia sẻ câu chuyện đầy trăn trở về rào cản nhận thức. Ông Lộc thừa nhận rằng dù doanh nghiệp có sản phẩm sinh học tốt đến đâu, việc đơn phương tiếp cận để thay đổi thói quen canh tác của nông dân là vô cùng gian nan và kém hiệu quả.

Chính vì vậy, ông Lộc đặt kỳ vọng rất lớn vào cái bắt tay với hệ thống khuyến nông: “Việc tiếp cận với lực lượng khuyến nông hùng hậu, hơn 50.000 người, sẽ giúp chúng tôi gia tăng hiệu quả tiếp cận nông dân. Nếu người nông dân tiếp cận được những sản phẩm hữu cơ sinh học, họ sẽ có những giải pháp tốt đẹp hơn. Cùng đội ngũ khuyến nông, tôi tin tưởng hợp tác công - tư mang lại những lợi ích thiết thực cho người nông dân và nền nông nghiệp Việt Nam”.

Các đại biểu tham quan mô hình trồng rau thủy canh tại thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Đ.T

Minh chứng từ những con số biết nói và tư duy công nghệ

Hiệu quả của sự hợp tác này không chỉ dừng lại ở những cam kết mà đã được lượng hóa bằng những con số cụ thể tại các vùng nguyên liệu lớn. Đại diện Công ty Bayer Việt Nam, ông Nguyễn Trường Vương đã mang đến tọa đàm những số liệu đầy thuyết phục từ mô hình “ForwardFarming”.

Nhờ sự đồng hành của cán bộ khuyến nông trong việc giám sát quy trình, mô hình này đã giúp giảm lượng giống gieo sạ từ 50-70%, giảm lượng phân đạm bón từ 30-50% và đặc biệt là giảm phát thải khí nhà kính tới 28,4%. Quan trọng hơn cả, 100% mẫu gạo từ mô hình đều đạt chuẩn xuất khẩu sang thị trường Châu Âu (EU), chứng minh rằng khuyến nông chính là "người gác cổng" về chất lượng cho chuỗi giá trị.

Trong khi đó, câu chuyện về cơ giới hóa của bà Đào Thị Như Hè, Giám đốc Công ty TNHH TM Dịch vụ Sài Gòn Kim Hồng, lại làm nổi bật vai trò "người dẫn đường" của khuyến nông. Bà Hè cho biết ban đầu nông dân rất e ngại với các công nghệ mới như sạ cụm, nhưng chính sự kiên trì vận động, làm mẫu của cán bộ khuyến nông cùng doanh nghiệp đã thay đổi tư duy sản xuất, giúp nông dân chấp nhận đổi mới khi thấy rõ hiệu quả kinh tế trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang.

Ông Võ Thành Giàu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại tọa đàm.

Điểm nghẽn thể chế và bài toán chia sẻ rủi ro

Tuy nhiên, bức tranh hợp tác công - tư không chỉ toàn những điểm sáng. Để dòng chảy nguồn lực được khơi thông thực sự, những rào cản về cơ chế cần được tháo gỡ triệt để.

Ông Võ Thành Giàu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh đã có những phân tích sâu sắc về những khoảng trống pháp lý hiện hành. Ông Giàu thẳng thắn nhận định rằng cơ chế, chính sách dành riêng cho hợp tác công - tư trong nông nghiệp còn thiếu các quy định đặc thù, đặc biệt là các hướng dẫn về tài chính và sử dụng nguồn vốn công dẫn dắt vốn tư. Điều này khiến mức độ hấp dẫn của các dự án đối với khu vực tư nhân còn hạn chế.

Bên cạnh đó, ông Giàu cũng nhấn mạnh đến yếu tố rủi ro đặc thù của ngành nông nghiệp như thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường. Hiện nay, cơ chế chia sẻ rủi ro giữa nhà nước và doanh nghiệp vẫn chưa đầy đủ, khiến nhiều doanh nghiệp chùn bước khi muốn đầu tư dài hạn. Ông cho rằng đây là thời điểm chín muồi để nhìn nhận và đánh giá lại toàn diện các hoạt động khuyến nông trong vai trò cầu nối, từ đó kiến tạo khung pháp lý an toàn hơn cho các nhà đầu tư.

Các đại biểu tham dự Tọa đàm “Hợp tác công - tư Khuyến nông với Doanh nghiệp”.

Tương lai của khuyến nông cộng đồng

Khép lại những tranh luận về chính sách là những hành động cụ thể hướng về cơ sở. Ông Dương Kim Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ về chiến lược đưa cán bộ khuyến nông từ các trạm khu vực về bám sát địa bàn xã, phường.

Ông Hà cho biết cán bộ khuyến nông thành phố sẽ đóng vai trò trung gian, giúp nông dân thông qua các tổ hợp tác, hợp tác xã tiếp cận được vật tư đầu vào từ doanh nghiệp với chi phí thấp nhất, cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết.

Đồng quan điểm, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh nhấn mạnh vai trò tối quan trọng của lực lượng khuyến nông cấp xã và các Tổ Khuyến nông cộng đồng - những người trực tiếp "cầm tay chỉ việc".

Lễ ký kết hợp tác giữa Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và các doanh nghiệp trong khuôn khổ Tọa đàm.

Ông Thanh khẳng định rằng chỉ khi phát huy tối đa năng lực, việc chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ nông dân mới đạt hiệu quả thực chất. Tinh thần đó đã được hiện thực hóa ngay tại sự kiện bằng các lễ ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Trung tâm Khuyến nông Quốc gia với VNF, giữa các đơn vị khuyến nông địa phương với các doanh nghiệp.

Tọa đàm “Hợp tác công - tư: Khuyến nông với Doanh nghiệp” không chỉ là một sự kiện tổng kết, mà là cuộc chuyển mình để chuyển đổi mô hình hoạt động: Từ khuyến nông hành chính sang khuyến nông dịch vụ, từ hoạt động đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái liên kết. Ở đó, doanh nghiệp tìm thấy nguồn nhân lực chất lượng, nhà nước hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xanh, và người nông dân - đối tượng thụ hưởng cuối cùng được bảo đảm sinh kế bền vững trong một nền nông nghiệp minh bạch và trách nhiệm.

Diễn đàn phát triển chăn nuôi hữu cơ gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm Trung tâm Khuyến nông quốc gia vừa phối hợp với Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NN&PTNT) và Sở Nông ...

Vai trò then chốt của cơ quan khuyến nông đối với sự nghiệp phát triển nông nghiệp hữu cơ Trong giai đoạn nông nghiệp toàn cầu đang hướng tới sự bền vững, nông nghiệp hữu cơ nổi lên như một giải pháp ưu việt, ...

Hoàn thiện hệ thống khuyến nông quốc gia theo mô hình chính quyền 2 cấp Cùng với sự phát triển của nền nông nghiệp bền vững, khuyến nông đã và đang trở thành chiếc cầu nối đưa tri thức, khoa ...