Làm sạch thị trường phân bón Việt Nam - Kỳ 3: Phân bón giả và cái giá phải trả của người nông dân

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong 10 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm về phân bón, xử phạt hành chính hơn 3,63 tỷ đồng; trong đó, 4 vụ được chuyển cơ quan điều tra.Ảnh: Minh hoạ.

Phân bón giả len lỏi từ nhà xưởng đến thị trường

Ngày 8/10/2026, Công an tỉnh Cà Mau phát hiện vụ sản xuất phân bón giả tại nhà xưởng phía sau kho hàng của Công ty Vinh Phát Grow Bạc Liêu, thuộc xã Phong Hiệp. Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ hơn 5,3 tấn phân bón thành phẩm, hơn 81 tấn nguyên liệu cùng hàng nghìn bao bì mang nhiều nhãn hiệu khác nhau.

Theo thông tin điều tra, từ ngày 28/9 đến 7/10/2026, các đối tượng đã tiêu thụ hơn 52,5 tấn phân bón giả, thu về hơn 627 triệu đồng. Ngày 14/10, cơ quan công an khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Hứa Văn Chọn để điều tra về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón.

Tại Cần Thơ, hồi tháng 2/2026, lực lượng chức năng phát hiện vụ sản xuất, kinh doanh phân bón giả, thu giữ 4.598 kg phân bón rắn, 1.335 lít phân bón lỏng cùng nguyên liệu, bao bì và máy móc phục vụ sản xuất. Tổng giá trị hàng hóa được xác định hơn 1,8 tỷ đồng. Các đối tượng còn sử dụng hình thức livestream để tiếp cận khách hàng và tiêu thụ sản phẩm.

Đáng chú ý, tại Đắk Lắk, cơ quan chức năng triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán phân bón giả quy mô lớn với thủ đoạn gian lận xuất xứ. Kết quả điều tra bước đầu xác định, từ năm 2025 đến khi bị bắt giữ, các đối tượng đã xuất bán hơn 24.240 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, tổng trị giá hơn 159 tỷ đồng. Tuy nhiên, chỉ có 461 tấn phân bón có nguồn gốc từ Bỉ; số còn lại không có xuất xứ từ quốc gia này nhưng vẫn bị dán tem, nhãn thể hiện xuất xứ Bỉ, với tổng trị giá hơn 154,5 tỷ đồng. Số hàng hóa được bán cho khoảng 200 doanh nghiệp, đại lý tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước như Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, TP.HCM, Đồng Nai và Đồng Tháp, mang lại khoản lợi bất chính hơn 60 tỷ đồng.

Những vụ việc trên cho thấy gian lận trong lĩnh vực phân bón không chỉ liên quan đến chất lượng sản phẩm mà còn xuất hiện ở khâu nhãn mác, thông tin xuất xứ và cách thức đưa hàng ra thị trường. Khi thông tin trên bao bì không phản ánh đúng thực tế, người mua khó nhận diện sản phẩm, trong khi hàng hóa vẫn có thể được tiêu thụ qua nhiều kênh phân phối.

Ông Vương Trường Nam - Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh: FAV.

Tại hội thảo “Phân bón giả – Nhận diện, ngăn chặn và xử lý”, với chủ đề “Tăng cường phối hợp Nhà nước – Hiệp hội – Doanh nghiệp trong việc làm sạch thị trường phân bón Việt Nam”, tổ chức sáng 16/10 tại Hà Nội, ông Vương Trường Nam, Phó Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, đã đề cập đến những thủ đoạn được các đối tượng sử dụng để làm giả và đưa phân bón ra thị trường.

Ông Nam cho biết các thủ đoạn này rất đa dạng, từ lập xưởng sản xuất, phối trộn tạp chất, làm giả nhãn mác và bao bì của những thương hiệu lớn đến lợi dụng chính sách chiết khấu cao để thu hút đại lý, mạo danh nhân viên tiếp thị bán hàng trực tiếp. Các đối tượng còn sử dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử như Facebook, TikTok, Zalo để tiếp cận khách hàng nhanh hơn, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương, trong 10 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm về phân bón, với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 3,63 tỷ đồng. Bốn vụ đã được chuyển sang cơ quan điều tra.

Thực tế này cho thấy việc kiểm tra, xử lý cần được duy trì thường xuyên, đồng thời tăng cường kiểm soát hoạt động sản xuất, phân phối và quảng bá sản phẩm để hạn chế nguy cơ phân bón giả tiếp tục đến tay người nông dân.

Bà Trịnh Thị Minh Thùy, CEO Yuth Farm and Foods, nhấn mạnh chất lượng phân bón có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của cây trồng và hiệu quả mùa vụ; phân bón giả, kém chất lượng có thể khiến người nông dân đối mặt với nguy cơ thiệt hại về chi phí, công sức và thành quả sản xuất. Ảnh: Nguyễn Sơn

Người nông dân chịu thiệt, doanh nghiệp chân chính bị ảnh hưởng

Với người sản xuất nông nghiệp, phân bón là một trong những khoản đầu tư quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và hiệu quả canh tác. Mua phải sản phẩm giả hoặc kém chất lượng, nông dân không chỉ mất tiền mà còn đối mặt với nguy cơ cây trồng sinh trưởng kém, năng suất và chất lượng nông sản bị ảnh hưởng. Trong khi đó, chi phí chăm sóc và công sức đã bỏ ra cho cả mùa vụ vẫn khó thu hồi nếu kết quả sản xuất không đạt như mong muốn.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, bà Trịnh Thị Minh Thùy, CEO Yuth Farm and Foods, cho rằng phân bón giả có thể khiến người nông dân phải gánh chịu thiệt hại lớn hơn nhiều so với số tiền bỏ ra mua sản phẩm.

Bà Thùy cho biết: “Trong sản xuất nông nghiệp, chất lượng phân bón có ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng và hiệu quả của cả mùa vụ. Người nông dân đã bỏ ra nhiều công sức, chi phí nhưng nếu mua phải phân bón giả, kém chất lượng thì nguy cơ thiệt hại càng lớn. Vì vậy, cần kiểm soát chặt chất lượng phân bón để người nông dân yên tâm sản xuất, bảo vệ thành quả lao động và hạn chế rủi ro trong mỗi mùa vụ”.

Không chỉ người trực tiếp sản xuất chịu thiệt, doanh nghiệp sản xuất phân bón cũng phải đối mặt với sức ép khi hàng giả cạnh tranh bằng những thủ đoạn gian lận. Các đơn vị đầu tư nghiêm túc cho nguyên liệu, quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng có nguy cơ bị ảnh hưởng về uy tín khi người mua khó phân biệt sản phẩm thật, giả.

Ông Lê Thanh Vượng, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quốc tế Hải Dương, nhấn mạnh cần siết chặt kiểm soát thị trường, xử lý nghiêm hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, góp phần bảo vệ uy tín doanh nghiệp làm ăn chân chính và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Ảnh: Nguyễn Sơn

Ở góc độ doanh nghiệp trực tiếp sản xuất phân bón, ông Lê Thanh Vượng, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quốc tế Hải Dương, nhận định phân bón giả ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của các doanh nghiệp sản xuất chân chính, làm giảm doanh số, mất thị trường, thậm chí mất vốn, không còn khả năng tái đầu tư... phân bón giả tạo môi trường cạnh tranh không công bằng.

Ông Vượng chia sẻ: “Để sản xuất phân bón bảo đảm chất lượng, doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc từ nhà máy, máy móc thiết bị, nguồn nguyên liệu đầu vào, công nghệ sản xuất, công tác kiểm soát chất lượng cho đến đào tạo nhân sự... Trong khi đó, phân bón giả có thể được đưa ra thị trường bằng những thủ đoạn gian lận, gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng cũng như uy tín thị trường. Tôi mong muốn các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm những hành vi vi phạm để thị trường phân bón cạnh tranh bằng chất lượng thực sự”.

Khi hàng giả lưu thông, người nông dân có nguy cơ mua nhầm sản phẩm, còn doanh nghiệp đầu tư bài bản phải chịu sức ép cạnh tranh không lành mạnh. Về lâu dài, tình trạng này còn có thể làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường phân bón.

Cái giá không chỉ nằm ở tiền mua phân bón

Một trong những khó khăn trong cuộc chiến chống phân bón giả là người mua không phải lúc nào cũng đủ thông tin để phân biệt hàng thật và hàng giả. Bao bì, nhãn hiệu và những lời quảng cáo hấp dẫn có thể khiến người sử dụng nhầm tưởng sản phẩm bảo đảm chất lượng. Với những trường hợp gian lận xuất xứ, thông tin trên nhãn hàng hóa còn có thể khiến người mua hiểu sai về nguồn gốc sản phẩm.

Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, minh bạch thông tin về nguồn gốc sản phẩm cũng là vấn đề cần được quan tâm. Người nông dân nên kiểm tra thông tin nhà sản xuất, đơn vị cung ứng, lưu giữ hóa đơn mua hàng và thận trọng với những sản phẩm có giá bán bất thường. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, cần liên hệ cơ quan chức năng để được kiểm tra, xác minh.

Việc truy xuất nguồn gốc chỉ thực sự có ý nghĩa khi thông tin chính xác và có thể kiểm chứng. Người mua không nên chỉ dựa vào nhãn mác hoặc quảng cáo mà cần lựa chọn nhà cung cấp có thông tin rõ ràng, có khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Cùng với đó, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi làm giả hoặc cung cấp thông tin sai lệch về hàng

Phân bón giả không chỉ lấy đi tiền bạc, công sức và thành quả của người nông dân mà còn đẩy những doanh nghiệp làm ăn chân chính vào thế cạnh tranh bất bình đẳng. Khi hàng giả còn đất sống, người sản xuất vẫn phải đối mặt với rủi ro trên đồng ruộng, còn doanh nghiệp nghiêm túc phải gánh sức ép từ những sản phẩm gian lận. Vì vậy, làm sạch thị trường phân bón không chỉ là xử lý các hành vi vi phạm, mà còn là bảo vệ sinh kế của người nông dân, giữ gìn uy tín của doanh nghiệp và xây dựng niềm tin vào chất lượng vật tư nông nghiệp./.