“Xanh hóa” việc trồng lúa - Hướng đi bền vững cho gạo Việt

Việt Nam luôn duy trì là 1 trong 3 quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới

Từ “tiêu chuẩn xanh” của thị thường xuất khẩu gạo…

Có nhiều thời điểm, không ít người quên đi, thậm chí coi thường lúa gạo vì đây là những sản phẩm có doanh thu thấp, không hào nhoáng như một chiếc ô tô sang, điện thoại xịn sò. Thế nhưng, trong những giai đoạn khủng hoảng của nền kinh tế thế giới thì thực phẩm lên ngôi và lúa gạo giúp Việt Nam luôn kiên cường vượt qua mọi nghịch cảnh, bảo đảm an ninh lương thực.

Những năm qua, Việt Nam luôn duy trì là 1 trong 3 quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới và bức tranh xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn đang rất ấn tượng. Những thị trường nhập khẩu gạo chính của Việt Nam hiện nay là Philippines, Indonesia, Trung Quốc, Bờ Biển Ngà, Malaysia, Singapore…

Tuy nhiên, một số thị trường gần đây đã tăng cường quản lý sản phẩm nhập khẩu theo chuẩn mực mới, trong đó ưu tiên “tiêu chuẩn xanh” như: Gạo được sản xuất theo hướng nông nghiệp hữu cơ, giảm sử dụng hóa chất, tiết kiệm tài nguyên nước và đất, và kiểm soát phát thải khí nhà kính.... Vì lẽ đó, xuất khẩu gạo Việt Nam sang những thị trường này bắt đầu gặp không ít khó khăn.

Chẳng hạn: Trung Quốc là thị trường xuất khẩu gạo lớn của Việt Nam. Sau khi thay đổi chính sách quản lý về lương thực, thực phẩm - cụ thể, doanh nghiệp xuất khẩu phải bảo đảm điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm trong nhà máy chế biến, bảo đảm quy trình giám sát…thì số lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam giảm đi rõ rệt.

Hoặc, Hàn Quốc từng cấp cho Việt Nam hạn ngạch khoảng 170.000 tấn/năm, nhưng sau đó thu hẹp lại, chỉ còn 70.000 tấn. Lý do là nguồn cung từ Việt Nam không bảo đảm về chất lượng cũng như một số vấn đề khác liên quan..v.v.

“Xanh hóa” việc trồng lúa - Hướng đi bền vững cho gạo Việt

Thực tế cho thấy, nông nghiệp và các sản phẩm nông nghiệp như lúa gạo lâu nay luôn là thế mạnh của Việt Nam và nhờ vậy, trong những giai đoạn khủng hoảng thì Việt Nam luôn vững vàng, thậm chí trở thành một quốc gia quan trọng nhờ có sản lượng lúa gạo lớn.

Có điều, sản xuất bền vững về môi trường sẽ là xu hướng, tiêu chí ưu tiên trong việc nhập khẩu sản phẩm của các nước. Đây cũng là những yếu tố mà các FTA (Hiệp định Thương mại tự do) đặt ra. Do đó, nếu người dân, doanh nghiệp không tuân thủ “tiêu chuẩn xanh” thì trong những năm tới sẽ rất khó xuất khẩu hàng hóa. Do đó, cần nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về chuyển đổi xanh và cần có chiến lược định vị để khẳng định Việt Nam là một trong những nguồn cung xanh của thế giới nhằm biến thách thức thành cơ hội cạnh tranh.

Trồng lúa theo tiêu chuẩn hữu cơ sẽ góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường

Đến “xanh hóa” việc trồng lúa - Hướng đi bền vững cho gạo Việt

Khách quan mà nói, ngành lúa gạo cũng đang nỗ lực chuyển đổi xanh để bắt kịp xu thế tiêu dùng chung trên toàn cầu. Nguyên nhân chính là lĩnh vực này đang ghi nhận mức phát thải cao trong ngành nông nghiệp với khoảng 48% lượng khí thải và hơn 75% lượng khí metan. Vì thế, trồng lúa carbon thấp đang được cơ quan chức năng, nông dân và doanh nghiệp đặc biệt quan tâm.

Còn nhớ, tại Hội nghị lần thứ 26, các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26) năm 2021 tổ chức tại Glasgow, Scotland (Vương quốc Anh), Việt Nam đã đưa ra cam kết phấn đấu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Đến năm 2022, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021- 2030. Theo đó, phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải carbon thấp.

Ngày 27.11.2023, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng Sông Cửu Long đến năm 2030”, với định hướng “gạo xanh - sống lành”.

Vừa qua (ngày 15.9), tại An Giang, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị tổng kết mô hình sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp vụ Hè - Thu năm 2025 tại đồng bằng Sông Cửu Long. Ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá: “Qua hơn 2 năm thực hiện, đến nay có thể khẳng định, Đề án thí điểm 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao đã thành công. Theo đó, thực tế chứng minh, việc thực hiện đã đem lại năng suất tăng, lợi nhuận tăng, giảm chi phí, giảm phát thải”.

Hiện nay, nhiều địa phương (Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh, Huế, một số tỉnh thuộc đồng bằng Sông Cửu Long…) đã thực hiện “xanh hóa” việc trồng lúa thông qua hệ thống canh tác lúa cải tiến. Đây là phương pháp canh tác lúa sinh thái, giảm giống, phân bón, thuốc trừ sâu, tiết kiệm nước tưới nhằm giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn mang lại năng suất cao.

Dưới góc nhìn của người nông dân, họ cũng mong muốn có được giống lúa đạt chất lượng, ít sâu bệnh và cho năng suất cao. Khi cây lúa phát triển tốt, không sâu bệnh thì nông dân sẽ không cần dùng đến thuốc và các chế phẩm hóa học, vừa tiết kiệm chi phí vừa bảo vệ được môi trường.

PGS.TS Nguyễn Quang Linh – nguyên Giám đốc Đại học Huế, cho biết: Cần phải có các bộ tiêu chuẩn xanh trong sản xuất, chuỗi cung ứng và chuỗi thương mại, trong đó ưu tiên kinh tế tuần hoàn, phát triển sản phẩm carbon thấp

Chia sẻ thêm về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Quang Linh – nguyên Giám đốc Đại học Huế, cho biết: “Để phát triển nông nghiệp theo hướng hữu cơ, về mặt chính sách - chúng ta cần phải có các bộ tiêu chuẩn xanh trong sản xuất, chuỗi cung ứng và chuỗi thương mại, trong đó ưu tiên kinh tế tuần hoàn, phát triển sản phẩm carbon thấp. Điều quan trọng là các bộ tiêu chuẩn này phải áp dụng được thực tiễn sản xuất, mang lại hiệu quả sản xuất cho nông dân, doanh nghiệp. Đồng thời, cũng cần có cơ chế chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong quá trình áp dụng tiêu chuẩn xanh, chuyển đổi sản xuất xanh”.

Đáng nói ở chỗ, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) đã nỗ lực phối hợp với một số tổ chức quốc tế, Cục Xúc tiến thương mại để nâng tầm các hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, mang hình ảnh nền nông nghiệp hữu cơ Việt Nam sánh cùng nông nghiệp hữu cơ thế giới.

Vai trò của VOAA được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Bà Jennifer Chang - Giám đốc điều hành IFOAM Châu Á, nhận xét: “Dưới sự lãnh đạo của VOAA, nông nghiệp hữu cơ Việt Nam phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều kết quả tích cực khi làm việc với nông dân và Chính phủ.”- (nguồn: voaa-tu-hai-ban-tay-trang-den-nen-mong-nong-nghiep-huu-co-viet-nam).

Có thể nói, cây lúa, củ khoai là những hình ảnh gắn liền với niềm tự hào của nền nông nghiệp Việt Nam. Dẫu vậy, trong bối cảnh thế giới đang bước vào chu kỳ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, ngành nông nghiệp còn nhiều việc phải làm. Và phát triển nền nông nghiệp hữu cơ là bước đi chủ động, chiến lược của Việt Nam, phù hợp với xu hướng quốc tế, tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường. Trong đó, “xanh hóa” việc trồng lúa chính là hướng đi bền vững cho gạo Việt.