Ảnh minh họa.

Những con số ấn tượng: Năm 2024 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu gạo Việt Nam. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong 6 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu gạo ước đạt 4,68 triệu tấn, với kim ngạch đạt 2,98 tỷ USD, tăng 10,4% về lượng và 32% về giá trị so với cùng kỳ năm 2023. Theo các dự báo, xuất khẩu gạo cả năm 2024 có thể đạt trên 8,5 triệu tấn, thậm chí có thể đạt mức kỷ lục 8,6 triệu tấn theo dự báo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA). Kim ngạch xuất khẩu cũng được kỳ vọng sẽ vượt mốc 5 tỷ USD. Những con số này cho thấy sự tăng trưởng vượt bậc của ngành lúa gạo Việt Nam, khẳng định vị thế trong nhóm 3 quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, bên cạnh Ấn Độ và Thái Lan.

Động lực tăng trưởng: Có nhiều yếu tố góp phần vào sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu gạo Việt Nam trong năm 2024. Nhu cầu thị trường thế giới tăng: Tình hình biến đổi khí hậu, xung đột địa chính trị và các vấn đề về an ninh lương thực toàn cầu đã làm tăng nhu cầu nhập khẩu gạo của nhiều quốc gia. Đây là cơ hội lớn cho các nước xuất khẩu gạo, trong đó có Việt Nam. Chất lượng gạo Việt Nam được nâng cao: Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chú trọng đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống lúa chất lượng cao, áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Điều này giúp nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Hiệp định thương mại tự do (FTA): Các FTA mà Việt Nam đã ký kết, đặc biệt là Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu gạo sang các thị trường lớn, giảm thiểu các rào cản thuế quan và phi thuế quan. Giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam trong năm 2024 nhìn chung ổn định tăng đáng kể so với năm trước, góp phần làm tăng kim ngạch xuất khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu cao của thị trường và chất lượng ngày càng được cải thiện của gạo Việt Nam.

Nỗ lực của doanh nghiệp và người nông dân: Các doanh nghiệp xuất khẩu gạo đã chủ động tìm kiếm thị trường mới, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Người nông dân cũng tích cực áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo.

Thị trường xuất khẩu chính: Châu Á vẫn là thị trường xuất khẩu gạo chính của Việt Nam, trong đó Trung Quốc, Philippines, Indonesia và Malaysia là những thị trường lớn. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang mở rộng thị trường xuất khẩu sang các khu vực khác như châu Phi, Trung Đông và châu Âu. Việc đa dạng hóa thị trường giúp giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và tạo điều kiện cho xuất khẩu gạo phát triển bền vững.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn còn đối mặt với một số thách thức: Việt Nam phải cạnh tranh với các nước xuất khẩu gạo lớn khác như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan và Myanmar. Để giữ vững và mở rộng thị phần, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao chất lượng gạo, giảm giá thành và xây dựng thương hiệu mạnh; Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, bao gồm cả sản xuất lúa gạo. Hạn hán, xâm nhập mặn, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng lúa gạo; Một số thị trường vẫn áp dụng các rào cản thương mại như kiểm dịch thực vật, tiêu chuẩn chất lượng và quy định về bao bì nhãn mác, gây khó khăn cho việc xuất khẩu gạo của Việt Nam; Chi phí sản xuất lúa gạo ở Việt Nam vẫn còn cao so với một số nước trong khu vực, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh về giá.

Để tiếp tục phát triển xuất khẩu gạo một cách bền vững, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp sau: Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống lúa: Tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống lúa chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu; Khuyến khích áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất lúa gạo, từ khâu giống, canh tác, thu hoạch đến chế biến và bảo quản, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giảm giá thành sản xuất; Xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam mạnh trên thị trường quốc tế, tạo sự nhận diện và tin tưởng cho người tiêu dùng; Tiếp tục tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu sang các khu vực tiềm năng, giảm thiểu sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất; Tăng cường năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo thông qua việc hỗ trợ về vốn, công nghệ, thông tin thị trường và xúc tiến thương mại; Xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo lợi ích hài hòa cho tất cả các bên liên quan, bao gồm người nông dân, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2024 đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Với những nỗ lực không ngừng và các giải pháp đồng bộ, ngành lúa gạo Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế và đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế của đất nước./.