Quy hoạch thủy lợi sông Hồng - sông Thái Bình đáp ứng tầm nhìn dài hạn, tránh chắp vá, lãng phí

Quang cảnh cuộc họp lấy ý kiến về Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình,...

Xây đập dâng, điều tiết hồ chứa thượng nguồn

Chiều 24/3, Trong khuôn khổ cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến để nghe báo cáo, cho ý kiến về Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng-sông Thái Bình, lưu vực sông Cửu Long thời kỳ 2022-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Rất nhiều đại biểu, nhà khoa học đã tham gia góp ý về Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng – sông Thái Bình.

Theo báo cáo của Viện Quy hoạch Thủy lợi, hiện nay hệ thống công trình thủy lợi trên lưu vực sông Hồng - sông Thái Bình có quy mô nhỏ, thiết kế cũ, công nghệ cũ, chưa tính toán đầy đủ yêu cầu phục vụ đa mục tiêu.

Quy hoạch Thủy lợi lưu vực sông Hồng-sông Thái Bình nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy hoạch về phòng, chống thiên tai và thủy lợi, tài nguyên nước, địa phương; đồng bộ giữa phát triển hạ tầng thủy lợi với phát triển hạ tầng các ngành khác, kế thừa hệ thống thủy lợi đã đầu tư, xây dựng.

Các công trình thủy lợi phục vụ đa mục tiêu, có tầm nhìn dài hạn, nhằm khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường nước; góp phần phòng, chống thiên tai do nước gây ra, bảo vệ môi trường, sinh thái. Quy hoạch theo hướng "mở" để có thể điều chỉnh, bổ sung linh hoạt theo yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội và biến đổi khí hậu, nước biển dâng.

Trên dòng chính, đơn vị tư vấn đề xuất các giải pháp điều tiết hồ chứa thượng nguồn, xây dựng mới một số đập dâng, kiểm soát xâm nhập mặn cửa sông.

Khu vực cống Long Tửu (Đông Anh, Hà Nội) được đề xuất xây dựng đập dâng để nâng mặt nước sông Hồng. Ảnh: Google Maps

Tại các vùng thủy lợi (Trung du, miền núi, đồng bằng sông Hồng) sẽ nâng cấp, sửa chữa, xây dựng mới hồ chứa, đập dâng, trạm bơm, tuyến chuyển nước, cống tiêu… phục vụ tưới, cấp nước và tiêu, thoát nước.

Cùng với giải pháp công trình là giải pháp phi công trình như tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quy hoạch, xây dựng, quản lý, khai thác công trình thủy lợi, bảo vệ nguồn nước.

Tổng nhu cầu sử dụng đất để thực hiện Quy hoạch khoảng 6.700 ha, số vốn khoảng 105 nghìn tỷ đồng.

Các công trình, dự án được đề xuất trong Quy hoạch được xây dựng, tính toán dựa trên các kịch bản phát triển kinh tế-xã hội, biến đổi khí hậu, nước biển dâng khác nhau.

Theo GS.TS Đào Xuân Học - Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam việc xây dựng 2 đập dâng Xuân Quan (sông Hồng), Long Tửu (sông Đuống) sẽ tạo thuận lợi rất lớn để lấy nước cho các sông Nhuệ, sông Tích, sông Đáy,… và các hệ thống thủy lợi ven sông nhưng không ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, vì vậy, làm càng nhanh, càng sớm càng tốt.

Theo GS.TS Đào Xuân Học - Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam việc xây dựng 2 đập dâng Xuân Quan (sông Hồng), Long Tửu (sông Đuống) sẽ tạo thuận lợi rất lớn để lấy nước cho các sông Nhuệ, sông Tích, sông Đáy,…

Khai thác hiệu quả 3 vùng sinh thái, bảo đảm an ninh nguồn nước

"Quy hoạch thủy lợi không chỉ giải quyết những mục tiêu ngắn hạn, không hối tiếc mà còn đáp ứng tầm nhìn dài hạn, tránh chắp vá, lãng phí; bảo đảm tính kết nối đồng bộ, tổng thể giữa nhiệm vụ cấp nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, thủy điện… với nhiệm vụ thoát nước đô thị, xử lý ô nhiễm môi trường" Phó Thủ tướng nói và nhấn mạnh, khả năng kết nối đồng bộ, liên thông của hệ thống thủy lợi phụ thuộc rất lớn vào địa hình, dòng chảy ở từng khu vực, đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, sự hiểu biết thật sâu sắc về lưu vực sông, nhất là trong điều kiện thời tiết cực đoan, thay đổi nguồn nước từ thượng nguồn.

Theo Phó Thủ tướng, các công trình thủy lợi không chỉ là đê, hồ chứa, trạm bơm điều tiết… đứng riêng lẻ mà cần nhìn rộng ra với khả năng kết nối các đô thị, công trình đô thị.

Đơn vị tư vấn phải sử dụng các mô hình tính toán mô phỏng trong từng thời điểm thời tiết cực đoan ở lưu vực sông Hồng-sông Thái Bình để lý giải và có phương án giải quyết đồng bộ, tổng thể, ứng dụng công nghệ mới, hiện đại để có thể thay đổi quy hoạch các vùng thoát lũ trước đây qua đó tác động trở lại tư duy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương .

Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, việc đầu tư các công trình thủy lợi không chỉ giải quyết các vấn đề thủy lợi mà rộng lớn hơn là tham gia thiết kế không gian phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương,

"Tư duy mới trong quy hoạch hệ thống công trình thủy lợi quản lý tài nguyên nước là kết nối liên thông, khép kín, thuận theo tự nhiên, có sự tham gia điều tiết của con người nhằm mang lại hiệu quả kinh tế nhiều mặt như cấp nước, giao thông thủy, du lịch, chống hạn, ngăn mặn, thoát lũ…", Phó Thủ tướng nói.

Theo Phó Thủ tướng, việc đầu tư các công trình thủy lợi không chỉ giải quyết các vấn đề thủy lợi mà rộng lớn hơn là tham gia thiết kế không gian phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương, do đó phải có bộ tiêu chí, lập luận khoa học, thuyết phục để đưa ra lựa chọn trách nhiệm nhất. "Làm sao những thách thức thời tiết cực đoan, biến cố lịch sử ở địa phương được giải quyết chủ động với các giải pháp chia sẻ, điều tiết, kết nối đồng bộ của hệ thống thủy lợi".

Tại cuộc làm việc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đề nghị đơn vị tư vấn rà soát kỹ, cập nhật số liệu thủy văn, lưu lượng nước, mực nước để bảo đảm tính tương thích với quy hoạch thủy điện, hiệu quả kinh tế, tác động của hệ thống thủy lợi đối với dòng chảy, thủy điện…

Lãnh đạo TP. Hà Nội, các tỉnh Ninh Bình, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nam đã góp ý cụ thể vào đề xuất cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới một số đập dâng, công trình thủy lợi bảo đảm phòng, chống thiên tai (nhất là sau cơn bão số 3 năm 2024 – bão Yagi), cấp đủ nước sản xuất, sinh hoạt, giảm ô nhiễm các dòng sông, cải thiện tình trạng thoát nước đô thị…