Người dân đang thu hoạch lạc trên cánh đồng bị ảnh hưởng bởi bệnh héo rũ.

Những ngày này, người trồng lạc ở xã Diễn Thịnh đứng ngồi không yên khi chứng kiến ruộng lạc đang xanh tốt bỗng héo rũ, chết dần từng đám. Cây đang trong giai đoạn phát triển mạnh, chuẩn bị ra hoa, đâm tia thì gốc bất ngờ chuyển màu nâu đỏ, mềm nhũn, lá héo dần rồi rụng. Ban ngày cây rũ xuống, ban đêm có dấu hiệu tươi lại, nhưng chỉ sau 2-3 ngày là chết hẳn. Trên nhiều thửa ruộng, bệnh lan nhanh đến mức nông dân không kịp trở tay.

Diện tích lạc bị nhiễm bệnh tăng từng ngày. Tại xóm Đồng Tâm, nơi có gần 50 ha lạc, khoảng 10 ha đã bị héo rũ, nhiều hộ buộc phải phá bỏ hoàn toàn để trồng cây khác. Mỗi sào lạc thường cho thu nhập từ 5-7 triệu đồng, nhưng với những ruộng bị nhiễm nặng, tất cả công sức, vốn liếng đầu tư đều coi như mất trắng. Có hộ trồng 4-5 sào, thiệt hại lên đến vài chục triệu đồng.

Không chỉ ở Diễn Thịnh, bệnh héo rũ đã xuất hiện ở nhiều xã lân cận như Diễn Thành, Diễn An, Diễn Phong… Tại một số vùng, tỷ lệ cây chết lên đến 60-80%, nếu không có biện pháp xử lý kịp thời, nguy cơ mất mùa trên diện rộng là rất lớn.

Khu vực thu hoạch lạc tại một địa phương ở Nghệ An, nhiều hộ dân phải dựng lều tạm để thu gom lạc sau khi nhổ bỏ những diện tích bị bệnh.

Bệnh héo rũ lây lan nhanh, nông dân bất lực

Theo cán bộ nông nghiệp địa phương, bệnh héo rũ trên lạc là do nấm hoặc vi khuẩn gây ra, phát triển mạnh khi thời tiết ẩm, nhiệt độ cao, đặc biệt ở những ruộng trồng lạc liên tục nhiều năm hoặc đất khó thoát nước. Ban đầu, bệnh chỉ xuất hiện ở một số gốc lạc với những vết nâu đỏ nhỏ, sau đó lan dần, khiến rễ bị thối, cây mất nước và chết dần.

Điều đáng lo ngại là bệnh có khả năng lây lan cực nhanh. Một ruộng lạc ban đầu chỉ có vài gốc bị bệnh, nhưng chỉ sau một tuần, bệnh đã lan rộng ra cả thửa. Ở những vùng bị nặng, cây chết hàng loạt, tạo thành từng khoảng trống lớn giữa ruộng. Với những hộ trồng số lượng lớn, chỉ cần vài sào nhiễm bệnh là thiệt hại đã lên đến hàng chục triệu đồng.

“Dịch bệnh lây lan quá nhanh, phun thuốc cũng không kịp, nhổ bỏ cũng chẳng xuể” – một nông dân than thở. Có những hộ dù đã bỏ công xử lý từng cây một, nhổ bỏ những cây bị bệnh, rắc vôi khử trùng đất, nhưng chỉ sau vài ngày, cây khỏe mạnh cũng bắt đầu có dấu hiệu héo. Khi bệnh bùng phát mạnh, gần như không có cách nào cứu vãn, nông dân chỉ còn cách phá bỏ toàn bộ ruộng lạc, chấp nhận thiệt hại.

Cán bộ địa phương kiểm tra tình hình bệnh héo rũ trên cây lạc, hướng dẫn người dân biện pháp xử lý.

Giải pháp khẩn cấp: Nhổ bỏ, xử lý đất, thay đổi canh tác

Trước tình trạng trên, chính quyền địa phương đã chỉ đạo các biện pháp khẩn cấp nhằm hạn chế dịch bệnh lây lan. Ngành nông nghiệp khuyến cáo nông dân:

• Nhổ bỏ, tiêu hủy hoàn toàn cây lạc bị bệnh để tránh lây lan.

• Xử lý đất bằng vôi bột, kết hợp xới xáo đất để giảm độ ẩm.

• Phun thuốc phòng trừ nấm bệnh trên những diện tích chưa bị nhiễm.

• Luân canh cây trồng, không trồng lạc liên tục nhiều năm để hạn chế mầm bệnh tồn tại trong đất.

• Bón phân chuồng hoai mục, cân đối dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho cây.

Dù vậy, với những hộ đã mất trắng, bài toán kinh tế vẫn là vấn đề nan giải. Trồng lại lạc thì nguy cơ tái nhiễm bệnh rất cao, chuyển sang cây khác thì lại phải đầu tư giống, phân bón, trong khi nhiều hộ đã dốc toàn bộ vốn vào vụ này.

Nhiều nông dân lo lắng, nếu thời tiết tiếp tục bất lợi với độ ẩm cao, sương mù dày đặc vào sáng sớm, bệnh có thể còn bùng phát mạnh hơn, không chỉ khiến họ mất mùa mà còn ảnh hưởng đến vụ trồng năm sau. Hiện tại, nhiều người vẫn bám ruộng, cố gắng cứu lấy những diện tích còn lại, nhưng ai cũng hiểu rằng, nếu không có biện pháp triệt để, nguy cơ thất thu là khó tránh khỏi.

Dịch bệnh trên cây lạc không chỉ là câu chuyện của một vụ mùa, mà còn là bài toán dài hạn về phương thức canh tác, luân canh cây trồng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu không có giải pháp căn cơ, những vụ lạc tiếp theo vẫn có thể gặp rủi ro, khiến nông dân tiếp tục đối mặt với nguy cơ mất trắng.