11 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu chè đạt gần 133 nghìn tấn, trị giá 235 triệu USD - Ảnh minh họa.

Chè Việt Nam, với chất lượng được quốc tế công nhận, đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, việc phần lớn sản phẩm xuất khẩu dưới dạng thô, chưa qua chế biến sâu đang khiến ngành chè chưa phát huy hết tiềm năng. Theo Tổng cục Hải quan, 11 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu chè đạt gần 133 nghìn tấn, trị giá 235 triệu USD. Song, giá trị xuất khẩu bình quân chỉ đạt 1.765 USD/tấn, thấp hơn nhiều so với các nước có ngành chè phát triển như Nhật Bản hay Sri Lanka.

Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển ngành chè, từ điều kiện tự nhiên thuận lợi đến nguồn nguyên liệu đa dạng, phong phú. Các vùng chè như Mộc Châu, Thái Nguyên, Lâm Đồng... đều cho ra đời những sản phẩm chè đặc sản chất lượng cao, được người tiêu dùng trong nước và quốc tế ưa chuộng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, phần lớn chè Việt Nam xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô, sau đó được các nước nhập khẩu chế biến và bán với giá cao hơn nhiều lần. Điều này khiến ngành chè Việt Nam chưa thu được lợi nhuận tương xứng với tiềm năng.

Để giải quyết vấn đề này, ngành chè cần tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm bằng cách đẩy mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ...; ứng dụng công nghệ cao trong canh tác, thu hái, chế biến và bảo quản để nâng cao năng suất, chất lượng và giảm tổn thất sau thu hoạch. Đồng thời, cần bảo tồn và phát triển các vùng chè đặc sản, chè shan tuyết cổ thụ để tạo ra những sản phẩm độc đáo, chất lượng cao.

Bên cạnh đó, xây dựng thương hiệu là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị chè Việt. Cần quảng bá hình ảnh chè Việt Nam thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ quốc tế...; xây dựng thương hiệu quốc gia cho chè Việt Nam, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp phát triển thương hiệu riêng. Kể những câu chuyện về nguồn gốc, văn hóa, con người gắn liền với các vùng chè để tạo giá trị cảm xúc cho sản phẩm; đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý, thương hiệu tập thể cho các sản phẩm chè đặc sản.

Đa dạng hóa sản phẩm cũng là hướng đi cần thiết. Ngành chè cần đầu tư công nghệ để chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm chè đa dạng như trà hòa tan, nước giải khát, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm... từ chè. Nghiên cứu, phát triển các sản phẩm chè mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Hỗ trợ doanh nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng. Cần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối với các đối tác quốc tế; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành chè.

Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác quốc tế bằng cách học hỏi kinh nghiệm từ các nước có ngành chè phát triển; thu hút đầu tư nước ngoài vào ngành chè; mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường cao cấp, tiềm năng.