Cả nước hiện có hơn 14.000 doanh nghiệp nông nghiệp tư nhân đang mở rộng đầu tư công nghệ cao, chế biến sâu và phân phối toàn cầu.

Kinh tế tư nhân – mạch nguồn năng động của nông nghiệp hiện đại

Trong chiến lược phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định vai trò quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW (2020) của Bộ Chính trị nhấn mạnh mục tiêu phát triển mạnh mẽ KTTN trong mọi ngành, lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp – lĩnh vực trọng yếu đối với sinh kế và phát triển bền vững.

Hiện nay, cả nước có hơn 8 triệu hộ nông dân đang tạo ra nền tảng sản xuất nông nghiệp chủ lực. Không ít hộ đã vươn lên thành những mô hình sản xuất – kinh doanh tiêu biểu, ứng dụng quy trình VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Điển hình như ông Nguyễn Văn Thắng (Hưng Yên) với mô hình trồng nhãn VietGAP hay bà Nguyễn Thị Lý (Bến Tre) với mô hình nuôi tôm siêu thâm canh kết hợp năng lượng mặt trời.

Cùng với đó, hơn 14.000 doanh nghiệp nông nghiệp tư nhân đang mở rộng đầu tư công nghệ cao, chế biến sâu và phân phối toàn cầu. Những tên tuổi như TH True Milk, Nafoods, PAN Group, Masan hay Vinamit đã trở thành biểu tượng của nông nghiệp hiện đại, đóng góp hơn 70% giá trị xuất khẩu nông sản quốc gia.

KTTN còn hiện diện mạnh mẽ ở các hộ kinh doanh cá thể và thương lái – lực lượng kết nối thị trường và đảm bảo tiêu thụ nông sản nhanh chóng, nhất là trong mùa vụ. Dịch vụ phụ trợ như logistics, thương mại điện tử, kho lạnh, vận tải nông sản ngày càng lan tỏa, góp phần đưa nông sản Việt đi xa hơn.

Trang trại chăn nuôi gà công nghiệp công nghệ cao ở tỉnh Đồng Nai đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào thị trường Nhập Bản. Ảnh: B. Nguyên

Giải pháp thúc đẩy kinh tế tư nhân trong nông nghiệp

Những năm gần đây, hành lang pháp lý cho KTTN trong nông nghiệp được hoàn thiện theo hướng thông thoáng và minh bạch hơn. Cụ thể như: Luật Doanh nghiệp (2020), Luật Đầu tư (2020), Nghị định 57/2018/NĐ-CP về ưu đãi doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp hay Nghị định 98/2018/NĐ-CP về liên kết chuỗi đã tạo nền tảng cho doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông sản.

Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ mở ra hướng đi mới cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm sạch, đáp ứng nhu cầu thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW (2023) về chuyển đổi số và phát triển khoa học – công nghệ tạo cú hích mới cho doanh nghiệp tiếp cận mô hình nông nghiệp xanh, thông minh, tuần hoàn và thị trường tín chỉ carbon.

Dù vậy, KTTN trong nông nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn như quy mô nhỏ, khó tích tụ đất đai, hạn chế trong tiếp cận vốn, năng lực quản trị yếu và liên kết chuỗi thiếu bền vững. Nhiều vụ “giải cứu nông sản” trong những năm qua cho thấy chuỗi giá trị vẫn dễ đứt gãy khi thị trường biến động.

Do đó, để KTTN thật sự trở thành động lực của nông nghiệp hiện đại, cần tập trung vào các nhóm giải pháp chủ đạo:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chính sách: Sửa đổi, bổ sung chính sách đất đai, tín dụng để KTTN dễ dàng tích tụ, tập trung đất cho sản xuất quy mô lớn; Phát triển chính sách ưu đãi thuế, bảo hiểm nông nghiệp, khuyến khích Doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào lĩnh vực khó khăn nhưng chiến lược (chăn nuôi, chế biến, logistics); Xây dựng cơ chế hỗ trợ hộ kinh doanh cá thể chuyển thành doanh nghiệp, thúc đẩy kinh tế hộ phát triển thành đơn vị sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Thứ hai, thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo: Khuyến khích DN tư nhân đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, logistics lạnh; Hỗ trợ phát triển thương mại điện tử nông sản, truy xuất nguồn gốc, blockchain và big data; Khuyến khích doanh nghiệp, trang trại áp dụng mô hình nông nghiệp carbon thấp, tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Sơ chế, đóng gói sản phẩm tại HTX sản xuất rau sạch Văn Đức (TP. Hà Nội).

Thứ ba, tăng cường liên kết giữa KTTN - HTX - nông dân: Doanh nghiệp tư nhân ký hợp đồng bao tiêu, đầu tư đầu vào và chuyển giao công nghệ cho nông dân thông qua HTX; Hỗ trợ xây dựng mô hình “Liên minh chuỗi giá trị nông sản” với sự tham gia của DN tư nhân, HTX, thương lái, ngân hàng và cơ quan quản lý; iii) Phát triển hệ thống logistics nông thôn gắn với vùng nguyên liệu.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực và đội ngũ doanh nhân nông nghiệp: Đào tạo, bồi dưỡng doanh nhân nông nghiệp tư nhân có kiến thức quản trị hiện đại, năng lực hội nhập quốc tế; Tôn vinh hộ nông dân, chủ trang trại, doanh nghiệp tư nhân tiêu biểu để nhân rộng mô hình thành công; Khuyến khích thế hệ trẻ, phụ nữ, trí thức khởi nghiệp nông nghiệp.

Thứ năm, vai trò của Nhà nước và tổ chức xã hội: Nhà nước kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, đồng thời giám sát cạnh tranh công bằng; Hội Nông dân, Hiệp hội ngành hàng, Liên minh HTX hỗ trợ kết nối, tư vấn pháp lý, đào tạo kỹ năng quản lý cho KTTN; Đẩy mạnh đối thoại chính sách Nhà nước - doanh nghiệp - nông dân.

Với những giải pháp cụ thể, được hỗ trợ đúng hướng và kết nối chặt chẽ, kinh tế tư nhân sẽ trở thành động lực bứt phá giúp nông nghiệp Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ theo hướng xanh – số – bền vững, góp phần đưa nông sản Việt vươn xa trên thị trường toàn cầu.