Để bảo đảm an ninh lương thực cần bảo đảm sinh kế thu nhập cho người trồng lương thực, giữ được đất trồng trọt; đồng thời, bảo đảm khả năng tiếp cận lương thực và cân bằng dinh dưỡng, an toàn thực phẩm cho người dân. Ảnh Internet

Trong khi dân số toàn cầu tiếp tục gia tăng, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, tài nguyên thiên nhiên ngày càng suy giảm và các cú sốc kinh tế - xã hội xảy ra thường xuyên, vấn đề đảm bảo an ninh lương thực không chỉ dừng lại ở việc cung ứng đủ lương thực mà còn gắn chặt với yêu cầu phát triển bền vững. Do đó, xây dựng hệ thống lương thực ổn định, linh hoạt và thân thiện với môi trường đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia.

An ninh lương thực được hiểu là trạng thái trong đó mọi người, ở mọi thời điểm, đều có khả năng tiếp cận đầy đủ lương thực an toàn, dinh dưỡng và phù hợp để duy trì cuộc sống khỏe mạnh. Khái niệm này bao gồm bốn trụ cột chính: tính sẵn có, khả năng tiếp cận, sử dụng lương thực hiệu quả và tính ổn định. Trong khi đó, phát triển bền vững hướng tới sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và tiến bộ xã hội. Sự kết hợp giữa hai mục tiêu này đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, dài hạn và có trách nhiệm đối với tài nguyên và con người.

Trước hết, đảm bảo an ninh lương thực gắn liền với sản xuất nông nghiệp bền vững. Nông nghiệp vẫn là nguồn cung cấp lương thực chủ yếu cho phần lớn dân số thế giới, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Tuy nhiên, các mô hình sản xuất truyền thống dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, sử dụng hóa chất và mở rộng diện tích canh tác đã gây ra nhiều hệ lụy về môi trường như suy thoái đất, ô nhiễm nước và mất đa dạng sinh học. Do đó, chuyển đổi sang các mô hình canh tác bền vững, nông nghiệp xanh và nông nghiệp thông minh với khí hậu là giải pháp quan trọng nhằm duy trì sản lượng ổn định trong dài hạn.

Bên cạnh sản xuất, hệ thống phân phối và tiếp cận lương thực đóng vai trò then chốt trong đảm bảo an ninh lương thực. Dù sản lượng lương thực toàn cầu đủ đáp ứng nhu cầu, song vẫn còn hàng triệu người rơi vào tình trạng thiếu đói do bất bình đẳng trong phân phối, thu nhập thấp và khả năng tiếp cận hạn chế. Phát triển bền vững đòi hỏi các chính sách hỗ trợ người nghèo, vùng khó khăn và nhóm dễ bị tổn thương thông qua an sinh xã hội, trợ giúp lương thực và tạo sinh kế ổn định. Việc đầu tư vào hạ tầng nông thôn, logistics và thị trường nội địa cũng giúp giảm thất thoát sau thu hoạch và nâng cao khả năng tiếp cận lương thực cho người dân.

Một yếu tố quan trọng khác là đảm bảo chất lượng và an toàn lương thực. An ninh lương thực không chỉ là đủ về số lượng mà còn phải đảm bảo dinh dưỡng và an toàn cho sức khỏe con người. Việc lạm dụng hóa chất trong sản xuất, chế biến và bảo quản lương thực có thể gây ra các rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Do đó, phát triển bền vững đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng thực phẩm, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về dinh dưỡng hợp lý.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tính ổn định của hệ thống lương thực đang chịu nhiều thách thức. Hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và cung ứng lương thực. Để đảm bảo an ninh lương thực bền vững, cần tăng cường khả năng thích ứng thông qua đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi, phát triển giống chịu hạn, chịu mặn và xây dựng hệ thống dự trữ lương thực hiệu quả. Đồng thời, giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp cũng là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu trong dài hạn.

Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, đảm bảo an ninh lương thực gắn với phát triển bền vững có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Việt Nam không chỉ cần đảm bảo đủ lương thực cho gần 100 triệu dân mà còn là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới. Việc cân bằng giữa xuất khẩu, bảo vệ tài nguyên và đảm bảo an ninh lương thực trong nước đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và chính sách linh hoạt, phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội.

Bên cạnh vai trò của Nhà nước, sự tham gia của doanh nghiệp, nông dân và cộng đồng là yếu tố quyết định trong đảm bảo an ninh lương thực bền vững. Doanh nghiệp đóng vai trò đầu tư vào chế biến, bảo quản và phân phối; nông dân là chủ thể trực tiếp sản xuất; cộng đồng và người tiêu dùng góp phần định hướng thị trường thông qua hành vi tiêu dùng có trách nhiệm. Việc tăng cường liên kết giữa các bên trong chuỗi giá trị lương thực giúp nâng cao hiệu quả, giảm lãng phí và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Đảm bảo an ninh lương thực là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững, đồng thời phát triển bền vững là con đường tất yếu để duy trì an ninh lương thực lâu dài. Trong bối cảnh nhiều thách thức toàn cầu hiện nay, việc xây dựng hệ thống lương thực bền vững, an toàn và công bằng không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt mà còn bảo vệ quyền lợi của các thế hệ tương lai. Đây là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ và phối hợp đồng bộ của toàn xã hội./.