Đảm bảo tốt an toàn thực phẩm sẽ góp phần làm nên một mùa lễ hội xuân thành công.

Thực trạng đáng lo ngại

Mùa lễ hội ở Việt Nam thường kéo dài từ sau Tết Nguyên đán đến hết tháng Ba âm lịch. Đây là thời điểm diễn ra hàng nghìn lễ hội lớn nhỏ trên khắp các địa phương. Lượng du khách đổ về các điểm lễ hội tăng đột biến, dẫn đến nhu cầu ăn uống tại chỗ, mua thực phẩm chế biến sẵn và các đặc sản địa phương tăng cao. Các loại thực phẩm phổ biến trong mùa lễ hội bao gồm: Đồ ăn nhanh, đồ nướng, thức ăn đường phố; Các loại bánh truyền thống, thực phẩm chế biến sẵn; Đặc sản vùng miền được bán tại khu vực lễ hội; Nước giải khát, rượu bia… Phần lớn những mặt hàng này được kinh doanh bởi các hộ nhỏ lẻ, mang tính thời vụ, thậm chí nhiều người bán không thường xuyên hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống. Điều này khiến việc đảm bảo các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm trở nên khó khăn hơn.

Theo cơ quan quản lý thị trường, các vi phạm phổ biến trong mùa lễ hội thường liên quan đến kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; vi phạm quy định về điều kiện vệ sinh; không niêm yết giá; sử dụng nguyên liệu không bảo đảm chất lượng.

Bên cạnh đó, ý thức của một bộ phận người kinh doanh còn hạn chế. Vì lợi nhuận trước mắt, họ sẵn sàng bỏ qua quy trình bảo quản, chế biến an toàn. Trong khi đó, người tiêu dùng cũng có tâm lý “tiện đâu ăn đó”, ít quan tâm tới điều kiện vệ sinh, vô hình trung tiếp tay cho thực phẩm kém chất lượng tồn tại.

Tại nhiều khu vực lễ hội, các hàng quán tạm bợ được dựng lên nhanh chóng để phục vụ khách. Điều kiện chế biến và bảo quản thực phẩm còn nhiều hạn chế như: Thiếu nguồn nước sạch, không có khu vực chế biến hợp vệ sinh.

Dụng cụ chế biến không đảm bảo vệ sinh và thực phẩm bày bán ngoài trời trong thời gian dài. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Một thực tế phổ biến là nhiều nguyên liệu chế biến thực phẩm tại lễ hội không có nguồn gốc rõ ràng. Một số trường hợp sử dụng nguyên liệu giá rẻ, không đảm bảo chất lượng nhằm tăng lợi nhuận. Việc thiếu truy xuất nguồn gốc không chỉ gây rủi ro về an toàn thực phẩm mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các địa phương tổ chức lễ hội.

Trong môi trường kinh doanh thời vụ, một số người bán hàng chưa được đào tạo về vệ sinh an toàn thực phẩm. Điều này dẫn đến nhiều sai sót như: Không đeo găng tay khi chế biến Không che chắn thực phẩm Sử dụng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần Không đảm bảo nhiệt độ bảo quản thực phẩm Những hành vi này có thể gây ngộ độc thực phẩm hoặc các bệnh truyền qua đường tiêu hóa.

Giải bài toán mất an toàn thực phẩm

Mặc dù các địa phương đều có kế hoạch đảm bảo an toàn thực phẩm trong mùa lễ hội, nhưng việc kiểm soát vẫn gặp nhiều thách thức: Số lượng quầy hàng lớn, phân tán; hoạt động kinh doanh mang tính lưu động; lực lượng kiểm tra còn mỏng; khó kiểm soát các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Do đó, việc đảm bảo an toàn thực phẩm trong mùa lễ hội cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, ban tổ chức lễ hội và cộng đồng.

Các cơ quan chức năng cần xây dựng kế hoạch kiểm tra an toàn thực phẩm trước, trong và sau mùa lễ hội. Trong đó cần chú trọng: Kiểm tra nguồn gốc nguyên liệu thực phẩm, giám sát điều kiện chế biến, bảo quản, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời, cần bố trí các điểm kiểm soát tại khu vực lễ hội đông người để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Theo ông Dương Mạnh Hùng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội cho biết, lực lượng chức năng tập trung kiểm tra nguồn gốc xuất xứ thực phẩm, điều kiện bảo quản, chế biến, giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, cũng như việc chấp hành quy định niêm yết giá và bán theo giá niêm yết. Đồng thời, lực lượng quản lý thị trường cũng tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành tại các lễ hội lớn, như: Lễ hội Gióng, Cổ Loa, đền Quán Thánh, đền Hai Bà Trưng và đặc biệt là Lễ hội chùa Hương. Tại các lễ hội có thời gian tổ chức kéo dài, lực lượng quản lý thị trường sẽ bố trí phương án trực, tập trung kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, điều kiện bảo quản, niêm yết giá và các dịch vụ phục vụ du khách; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm vi phạm.

Bên cạnh đó, Ban tổ chức lễ hội nên quy hoạch riêng khu vực kinh doanh ăn uống, đảm bảo các điều kiện cơ bản như: Có hệ thống nước sạch, khu vực thu gom rác thải. Bố trí khoảng cách hợp lý giữa các quầy hàng, có hệ thống kiểm soát vệ sinh. Việc quy hoạch bài bản không chỉ giúp đảm bảo an toàn thực phẩm mà còn góp phần xây dựng hình ảnh văn minh cho các lễ hội.

Để nâng cao ý thức của người kinh doanh, các địa phương cần tổ chức tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho các hộ kinh doanh trước khi tham gia bán hàng tại lễ hội. Việc ký cam kết đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là một biện pháp quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm của người bán hàng.

Một trong những hướng đi bền vững là khuyến khích sử dụng các sản phẩm nông nghiệp sạch và nông nghiệp hữu cơ trong hoạt động dịch vụ tại lễ hội. Các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất theo quy trình an toàn không chỉ đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng mà còn góp phần quảng bá giá trị nông sản địa phương. Đây cũng là cơ hội để các địa phương kết hợp giữa lễ hội văn hóa và quảng bá nông sản sạch, tạo ra chuỗi giá trị bền vững cho nông nghiệp.

Song song với kiểm tra, xử lý vi phạm, công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức cho hộ kinh doanh và người dân. Người dân và du khách cũng cần chủ động lựa chọn những cơ sở ăn uống đảm bảo vệ sinh, tránh sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng sẽ góp phần tạo áp lực tích cực buộc các cơ sở kinh doanh phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm. Hướng tới những lễ hội văn minh và an toàn

Lễ hội là không gian gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, để lễ hội thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn và bền vững, vấn đề an toàn thực phẩm cần được đặt lên hàng đầu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, ban tổ chức lễ hội, người kinh doanh và cộng đồng sẽ là yếu tố quyết định để xây dựng môi trường lễ hội an toàn - văn minh - thân thiện. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới nền nông nghiệp xanh, nông nghiệp hữu cơ và tiêu dùng bền vững, việc đảm bảo an toàn thực phẩm trong mùa lễ hội không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đời sống và hình ảnh của đất nước trong mắt du khách trong nước và quốc tế.