Chế biến món ăn từ nấm ở Khu Du lịch Làng Nấm (tỉnh Lâm Đồng). Ảnh tư liệu

Vai trò của thực phẩm sạch trong phát triển du lịch

Ẩm thực từ lâu đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định sức hấp dẫn của một điểm đến du lịch. Theo thống kê của Tổ chức Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA), du khách quốc tế thường dành khoảng 25–35% tổng chi tiêu trong chuyến đi cho thực phẩm và đồ uống, cho thấy trải nghiệm ẩm thực có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn điểm đến và mức chi tiêu của khách du lịch.

Tại Việt Nam, nền ẩm thực phong phú với hàng nghìn món ăn đặc trưng vùng miền như phở, bún chả, bánh mì, bún bò Huế… đã trở thành “đại sứ văn hóa” quảng bá hình ảnh đất nước với bạn bè quốc tế. Chính vì vậy, chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định du lịch ẩm thực là một sản phẩm chiến lược góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành du lịch quốc gia.

Trong bối cảnh đó, thực phẩm sạch – đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, nông sản địa phương – đóng vai trò then chốt. Thực phẩm sạch không chỉ bảo đảm sức khỏe cho du khách mà còn tạo nên câu chuyện về văn hóa, môi trường và phong cách sống bền vững. Nhiều mô hình du lịch nông nghiệp hiện nay đã khai thác yếu tố này để tạo trải nghiệm độc đáo, như tham quan trang trại hữu cơ, tự tay thu hoạch nông sản và chế biến món ăn truyền thống.

Trong nhiều hội nghị phát triển du lịch giai đoạn 2025–2030, lãnh đạo ngành du lịch nhấn mạnh rằng ẩm thực và nguồn nguyên liệu địa phương là lợi thế lớn của du lịch Việt Nam, nếu được khai thác tốt sẽ giúp nâng cao giá trị và sức hút của điểm đến. Hiện nay, du lịch thế giới đang chuyển mạnh theo hướng xanh và bền vững, vì vậy sản phẩm du lịch cần tích hợp nhiều giá trị, trong đó có yếu tố ẩm thực và tài nguyên nông nghiệp địa phương. Đây là cơ sở để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm gắn với nông sản sạch ở nước ta.

Khách du lịch tới tham quan và trải nghiệm điểm du lịch sinh thái xã Nam Phước (TP. Đà Nẵng).Ảnh tư liệu

Thực trạng nguồn thực phẩm sạch cung cấp cho ngành du lịch

Mặc dù nhận thức về vai trò của thực phẩm sạch ngày càng rõ ràng, nhưng nguồn cung thực phẩm an toàn cho ngành du lịch ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.

Một trong những vấn đề đáng lo ngại là nguy cơ mất an toàn thực phẩm tại một số cơ sở dịch vụ ăn uống phục vụ du khách. Theo các chuyên gia, tại nhiều nhà hàng, khách sạn hiện nay việc công bố thông tin về thành phần hoặc cảnh báo dị ứng thực phẩm vẫn chưa được thực hiện đầy đủ theo tiêu chuẩn quốc tế, tiềm ẩn rủi ro đối với du khách.

Tiến sĩ Tô Liên Thu, chuyên gia về an toàn thực phẩm trong Dự án An toàn thực phẩm vì sự phát triển (SAFEGRO) cho rằng: Du lịch Việt Nam đang tăng trưởng mạnh nhưng khoảng trống trong quản lý an toàn thực phẩm tại nhiều điểm đến vẫn còn tồn tại, khiến du khách đôi khi trở thành “bệnh nhân bất đắc dĩ”.

Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng thực phẩm sạch cho ngành du lịch vẫn chưa được tổ chức một cách bài bản. Phần lớn nhà hàng, khách sạn vẫn phụ thuộc vào nguồn thực phẩm từ chợ đầu mối hoặc các nhà cung cấp nhỏ lẻ, khó kiểm soát hoàn toàn về chất lượng và nguồn gốc.

Một số địa phương đã bước đầu xây dựng mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp du lịch, nhưng quy mô còn nhỏ và thiếu tính ổn định. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp sạch – đặc biệt là nông nghiệp hữu cơ – vẫn gặp nhiều khó khăn về chi phí đầu tư, quy trình chứng nhận và thị trường tiêu thụ.

Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận người kinh doanh dịch vụ du lịch về thực phẩm sạch vẫn chưa đầy đủ. Nhiều cơ sở chỉ chú trọng đến giá thành và lợi nhuận ngắn hạn, chưa coi chất lượng nguyên liệu và tính bền vững của nguồn cung là yếu tố cốt lõi.

Thực phẩm có nguồn gốc xuất xứ đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dung. Ảnh minh họa

Giải pháp tạo nguồn thực phẩm sạch cho phát triển du lịch

Để thực phẩm sạch thực sự trở thành nền tảng cho phát triển du lịch bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ từ sản xuất nông nghiệp, quản lý nhà nước đến hoạt động của các doanh nghiệp du lịch.

Thứ nhất, cần xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp du lịch. Thay vì mua nguyên liệu qua nhiều khâu trung gian, các nhà hàng, khách sạn nên ký kết hợp đồng trực tiếp với các trang trại hoặc vùng sản xuất nông nghiệp sạch, đạt tiêu chuẩn. Mô hình này giúp kiểm soát chất lượng thực phẩm, tạo đầu ra ổn định cho nông sản địa phương.

Thứ hai, cần phát triển các vùng nguyên liệu sạch gắn với du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái. Nhiều quốc gia đã thành công khi kết hợp trang trại hữu cơ với hoạt động tham quan, trải nghiệm và giáo dục môi trường. Tại Việt Nam, những mô hình như trang trại rau hữu cơ, vườn trái cây sinh thái hay làng nghề truyền thống hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn nếu được đầu tư bài bản.

Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Thông qua mã QR hoặc hệ thống quản lý số, du khách có thể dễ dàng kiểm tra thông tin về nơi sản xuất, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng của sản phẩm. Điều này không chỉ tạo niềm tin cho du khách mà còn nâng cao tính minh bạch của thị trường thực phẩm.

Thứ tư, cần nâng cao ý thức và trách nhiệm của các cơ sở dịch vụ du lịch trong việc sử dụng thực phẩm sạch. Các nhà hàng, khách sạn nên ưu tiên nguyên liệu địa phương, sản phẩm hữu cơ và thực phẩm đạt chứng nhận an toàn. Đồng thời, cần đào tạo nhân viên về quy trình bảo quản, chế biến và phục vụ thực phẩm theo tiêu chuẩn vệ sinh.

Theo các chuyên gia, việc đảm bảo an toàn thực phẩm trong du lịch cần có sự phối hợp của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm thay đổi nhận thức và hành động trong toàn xã hội.

Thứ năm, truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng thương hiệu “du lịch xanh”. Những câu chuyện về nông dân sản xuất hữu cơ, về hành trình của nông sản từ trang trại đến bàn ăn hay về trải nghiệm ẩm thực gắn với văn hóa bản địa sẽ góp phần tạo nên giá trị khác biệt cho du lịch Việt Nam.

Khi nguồn thực phẩm sạch được bảo đảm, sức khỏe du khách được bảo vệ, giá trị của ngành du lịch cũng được nâng cao. Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một hệ sinh thái du lịch gắn với nông nghiệp sạch và nông nghiệp hữu cơ. Đó cũng là một trong những con đường giúp nông nghiệp Việt Nam chuyển dịch theo hướng bền vững, tạo sinh kế ổn định cho người nông dân và góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam như một điểm đến xanh, an toàn và giàu bản sắc.