Quy trình chứng nhận hữu cơ - Bài 1: Hiểu đúng tiêu chuẩn, lựa chọn đúng hệ thống

Ảnh minh họa

Chứng nhận hữu cơ là gì?

Nông nghiệp hữu cơ là phương thức sản xuất phải đáp ứng các yêu cầu về điều kiện sản xuất, vật tư đầu vào, quản lý quá trình canh tác, chăn nuôi, sơ chế, chế biến và truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn áp dụng.

Chứng nhận hữu cơ là hoạt động đánh giá sự phù hợp của quá trình sản xuất, chế biến với các yêu cầu của tiêu chuẩn tương ứng. Quá trình đánh giá có thể bao gồm xem xét hồ sơ, kiểm tra thực địa và lấy mẫu kiểm nghiệm khi cần thiết.

Theo TCVN 12134:2017, hoạt động chứng nhận quá trình sản xuất, chế biến sản phẩm nông nghiệp hữu cơ theo bộ TCVN 11041 là hoạt động đánh giá sự phù hợp của bên thứ ba. Tiêu chuẩn này cũng nêu rõ chứng nhận quá trình sản xuất, chế biến không đồng nghĩa với việc xác nhận tính an toàn của sản phẩm.

Vì vậy, chứng nhận hữu cơ không thể được thay thế bằng kết quả kiểm nghiệm một mẫu sản phẩm. Ngược lại, sản phẩm được chứng nhận hữu cơ vẫn phải đáp ứng các yêu cầu pháp luật liên quan về an toàn thực phẩm.

Lựa chọn tiêu chuẩn nào?

Tại Việt Nam, Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ là văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh các nội dung về sản xuất, chứng nhận, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và kinh doanh sản phẩm nông nghiệp hữu cơ. Thông tư 16/2019/TT-BNNPTNT quy định chi tiết một số điều của Nghị định này.

Bên cạnh đó, bộ TCVN 11041 gồm nhiều phần tiêu chuẩn, trong đó có yêu cầu chung, trồng trọt, chăn nuôi và các nhóm sản phẩm chuyên biệt. Doanh nghiệp cần tra cứu đúng phần tiêu chuẩn phù hợp với sản phẩm, phạm vi sản xuất và hoạt động của mình.

Nếu hướng tới thị trường quốc tế, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng các hệ thống như USDA Organic của Hoa Kỳ, EU Organic của Liên minh châu Âu hoặc JAS Organic của Nhật Bản. Các hệ thống này có yêu cầu riêng; chứng nhận theo một hệ thống không mặc nhiên thay thế yêu cầu của hệ thống khác.

Trước khi đăng ký, doanh nghiệp nên xác định ba vấn đề: sản phẩm cần chứng nhận là gì; thị trường mục tiêu yêu cầu tiêu chuẩn nào; phạm vi chứng nhận bao gồm những địa điểm, sản phẩm và công đoạn nào.

Cơ sở sản xuất cần chuẩn bị gì?

Doanh nghiệp là đơn vị khai thác các sản phẩm của cơ sở sản xuất đưa ra thị trường. Để đảm bảo nông dân sản xuất theo đúng tiêu chuẩn, doanh nghiệp phải phối hợp với cơ sở sản xuất xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ.

Trước hết, cần rà soát hiện trạng sản xuất, điều kiện đất và nước, nguồn giống, vật tư đầu vào, biện pháp phòng ngừa nguy cơ nhiễm chéo và các yêu cầu liên quan.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần xây dựng hồ sơ quản lý phù hợp, gồm thông tin cơ sở, sơ đồ khu vực sản xuất, quy trình sản xuất, nhật ký, hồ sơ vật tư đầu vào và tài liệu truy xuất nguồn gốc.

Đối với cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, cần xác định những nội dung phải điều chỉnh và thời gian chuyển đổi theo tiêu chuẩn áp dụng. Không nên coi việc hoàn thiện giấy tờ là có thể thay thế các điều kiện thực tế của sản xuất hữu cơ.

Theo TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA), giá trị của nông nghiệp hữu cơ không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở phương thức sản xuất và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ sản phẩm được chứng nhận với sản phẩm mới áp dụng một số kỹ thuật thân thiện với môi trường. Thông tin chính xác là điều kiện quan trọng để bảo vệ niềm tin của người tiêu dùng và uy tín của ngành.”

Chứng nhận phải gắn với tính minh bạch

Một chứng nhận chỉ có ý nghĩa trong phạm vi được đánh giá và theo các điều kiện áp dụng. Doanh nghiệp cần quản lý việc sử dụng nhãn, biểu tượng và thông tin hữu cơ đúng phạm vi, đồng thời duy trì khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đối với người tiêu dùng, cần quan tâm đến tiêu chuẩn được công bố, tổ chức chứng nhận, phạm vi chứng nhận và khả năng kiểm tra thông tin sản phẩm.

Hiểu đúng chứng nhận là bước đầu để doanh nghiệp đầu tư đúng hướng, đồng thời giúp thị trường phân biệt sản phẩm được chứng minh sự phù hợp với sản phẩm chỉ được quảng bá bằng những thông điệp xanh.

Nên thay là Cơ sở sản xuất. Doanh nghiệp là đơn vị khai thác các SP của CSSX đưa ra thị trường. Để đảm bảo nông dân sx theo đúng tiêu chuẩn, DN phải phối hợp với CSSX xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ