Xu hướng toàn cầu và "sân chơi" hữu cơ

Nhu cầu tiêu thụ thực phẩm hữu cơ đang tăng mạnh tại Việt Nam và toàn cầu. Ảnh: Hồng Thắm.

Hữu cơ xu hướng toàn cầu

Theo các tổ chức quốc tế, thị trường nông sản hữu cơ toàn cầu đang tăng trưởng ổn định và theo chiều hướng tích cực. Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều đặt ra tiêu chuẩn ngày càng khắt khe đối với sản phẩm nông nghiệp nhập khẩu, đặc biệt là yêu cầu về dư lượng hóa chất, truy xuất nguồn gốc và tác động môi trường. Trong bối cảnh đó, nông nghiệp hữu cơ không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành một “giấy thông hành” quan trọng để thâm nhập các thị trường cao cấp.

Ngày 11/02/2025, FiBL đã công bố báo cáo Nông nghiệp hữu cơ toàn cầu năm 2025 (ấn bản lần thứ 26) với những số liệu nổi bật và thông tin quan trọng, phản ánh xu hướng phát triển tích cực của thị trường hữu cơ toàn cầu.

Báo cáo Nông nghiệp Hữu cơ Toàn cầu hàng năm của Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Hữu cơ (FiBL) hợp tác với IFOAM - Organics International, là một tài liệu quan trọng cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của ngành nông nghiệp hữu cơ trên thế giới. Báo cáo bao gồm dữ liệu từ 188 quốc gia gồm các nội dung chính như: Diện tích, số lượng nông dân, doanh nghiệp và xu hướng phát triển; thị trường và tiêu dùng, chính sách và chứng nhận, những thách thức và cơ hội của nông nghiệp hữu cơ. Báo cáo của FiBL được coi là nguồn tài liệu đáng tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ và các bên liên quan trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ trên toàn thế giới.

Theo báo cáo diện tích hữu cơ toàn cầu đạt gần 99 triệu ha và thị trường hữu cơ trở lại đúng hướng, phát triển tích cực. Trong đó điện tích đất nông nghiệp hữu cơ tăng 2,5 triệu ha, tính đến cuối năm 2023, diện tích đất nông nghiệp được quản lý theo nguyên tắc hữu cơ đạt 98,9 triệu ha, tăng 2,6 % (tương đương 2,5 triệu ha) so với năm 2022.

Việt Nam, với vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, không thể đứng ngoài xu hướng này. Gạo, cà phê, chè, hạt điều, trái cây nhiệt đới hay thủy sản hữu cơ đang ngày càng được người tiêu dùng quốc tế quan tâm, sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ và phát triển bền vững.

Chia sẻ với báo chí, ông Phạm Văn Duy, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, cho biết công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Nhờ kiểm soát chặt chẽ, các chỉ số giám sát an toàn thực phẩm (ATTP) đã cải thiện rõ rệt, đáp ứng yêu cầu khắt khe từ EU, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Theo Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành vượt 58 tỷ USD; dự kiến cả năm ngành sẽ về đích trên dưới 70 tỷ USD. Nông sản Việt Nam hiện diện tại 196 quốc gia, đứng thứ 2 Đông Nam Á và thứ 15 thế giới.

Nhiều lợi thế để Việt Nam bước vào “sân chơi” hữu cơ quốc tế

Trên thực tế, nhiều vùng sản xuất của Việt Nam vốn có nền canh tác gần với hữu cơ từ trước, đặc biệt ở các khu vực miền núi, trung du và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc ít sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp đã tạo ra lợi thế tự nhiên khi chuyển đổi sang mô hình hữu cơ.

Bên cạnh đó, Việt Nam sở hữu hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi cho nhiều loại cây trồng, vật nuôi đặc sản. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm hữu cơ mang tính bản địa cao, có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế không chỉ bằng chất lượng mà còn bằng câu chuyện văn hóa, nguồn gốc và giá trị cộng đồng.

Một số sản phẩm hữu cơ “Made in Vietnam” đã có mặt tại các chuỗi bán lẻ lớn ở nước ngoài, bước đầu khẳng định vị thế và tiềm năng xuất khẩu.

Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ đã mạnh dạn đầu tư vào nông nghiệp hữu cơ, áp dụng các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế như EU Organic, USDA Organic hay JAS (Nhật Bản). Một số sản phẩm hữu cơ “Made in Vietnam” đã có mặt tại các chuỗi bán lẻ lớn ở nước ngoài, bước đầu khẳng định vị thế và tiềm năng xuất khẩu.

Theo ông Phạm Văn Duy, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, cho biết: Sản xuất hữu cơ đã và đang trở thành xu hướng tất yếu của nông nghiệp thế giới. Không đứng ngoài cuộc, ngành nông nghiệp Việt Nam đã từng bước đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hữu cơ, coi đây là hướng đi bền vững góp phần giải quyết những vấn đề còn tồn tại như tiêu chuẩn chất lượng, quy trình sản xuất... tiến tới đưa nông sản nước ta chiếm lĩnh những thị trường lớn, giàu tiềm năng.

Trong bối cảnh đó, nhiều cơ chế, chính sách tạo điều kiện phát triển nông nghiệp xanh đã được ban hành, như: Nghị quyết số 19-NQ/TW/2022 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nêu rõ "khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn". Trước đó, năm 2018, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ và năm 2020 có Quyết định số 885/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020-2030.

Thông qua các chính sách cụ thể trên sẽ giúp nông dân Việt Nam từng bước tiếp cận nông nghiệp hữu cơ, nhanh chóng chuyển đổi các lĩnh vực, trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản để đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn nông nghiệp hữu cơ theo xu thế của Việt Nam và thế giới.

Nông nghiệp hữu cơ không phải là con đường ngắn hạn, càng không phải là “phong trào” nhất thời. Đây là chiến lược dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư bài bản và tư duy phát triển bền vững. Với Việt Nam, phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với xuất khẩu không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế, mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng và cải thiện sinh kế cho người nông dân.