Mở rộng vùng trồng, tạo nguồn nguyên liệu hàng hóa cho ngành dứa, chanh dây

Toàn cảnh diễn đàn

Nhiều lợi thế nhưng cần quy hoạch bài bản

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho rằng: Bắc Trung Bộ nói chung và Nghệ An nói riêng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. Với diện tích tự nhiên rộng, địa hình và điều kiện sinh thái đa dạng, Nghệ An có lợi thế trong việc hình thành các vùng nguyên liệu dứa, chanh dây gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Để khai thác tốt tiềm năng này, tỉnh cam kết tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, nhà đầu tư, hợp tác xã và người dân; triển khai các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư vào sản xuất, chế biến, qua đó nâng cao giá trị nông sản.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng đề nghị các đại biểu tập trung đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế của từng địa phương để xác định vùng trồng phù hợp. Cùng với đó là những giải pháp về giống, ứng dụng khoa học công nghệ, quy trình canh tác, xây dựng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Đây là những yêu cầu quan trọng nếu muốn đưa sản phẩm dứa, chanh dây tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An phát biểu tại Diễn đàn

Từ góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá cao định hướng phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây của Nghệ An và các tỉnh Bắc Trung Bộ. Theo ông, đây là hai loại cây trồng có tiềm năng thị trường, vừa phục vụ công nghiệp chế biến, vừa có khả năng mở rộng xuất khẩu quả tươi.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng các chương trình phát triển cây trồng nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong đó, dứa được xác định là một trong bốn loại cây ăn quả ưu tiên phát triển, nhờ lợi thế về thị trường và khả năng gia tăng giá trị xuất khẩu.

Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể trở thành lợi thế thực sự khi được tổ chức sản xuất một cách bài bản. Ông Dương cho rằng cần tập trung vào 3 nhiệm vụ trọng tâm là chuẩn hóa nguồn giống, hoàn thiện quy trình canh tác và mở rộng thị trường xuất khẩu. Nếu thiếu một trong những yếu tố này, việc phát triển vùng nguyên liệu sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Không chạy theo diện tích, phải tính đến đầu ra

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Quốc Liêm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp U&I (UNIFARM) cho biết, thị trường dứa thế giới vẫn còn nhiều dư địa. Nhu cầu nhập khẩu mặt hàng này hiện đạt khoảng 6,1 tỷ USD, trong đó dứa tươi chiếm khoảng 3,5 tỷ USD, sản phẩm chế biến khoảng 2,6 tỷ USD.

Việt Nam hiện có khoảng 60.000 ha dứa, riêng Nghệ An khoảng 3.000 ha. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển ngành hàng, nhất là trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ dứa tại nhiều thị trường vẫn ở mức cao.

Đối với phân khúc dứa tươi, ông Liêm đề xuất tập trung khai thác sáu thị trường tiềm năng gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, UAE và Saudi Arabia. Tổng giá trị nhập khẩu dứa tại các thị trường này đạt khoảng 564,6 triệu USD.

MD2 được đánh giá có nhiều lợi thế khi đưa vào phân khúc xuất khẩu quả tươi

Trong các giống dứa hiện nay, MD2 được đánh giá có nhiều lợi thế khi đưa vào phân khúc xuất khẩu quả tươi nhờ vị ngọt, ít chua, ruột vàng và khả năng bảo quản tương đối thuận lợi trong quá trình vận chuyển. Tuy nhiên, giống tốt mới chỉ là điều kiện ban đầu. Muốn đứng vững trên thị trường, sản phẩm phải bảo đảm chất lượng đồng đều, quy trình chăm sóc thống nhất và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, theo ông Liêm bên cạnh công nghiệp chế biến, dứa tươi vẫn là một hướng đi cần được quan tâm. Tuy nhiên, sản xuất phục vụ xuất khẩu không thể làm theo phong trào. Việc mở rộng diện tích phải dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường, kế hoạch thu mua và năng lực tiêu thụ của doanh nghiệp. Nếu không có sự tính toán từ đầu, người trồng rất dễ rơi vào tình trạng được mùa nhưng khó tiêu thụ.

Cùng bàn về hiệu quả sản xuất, ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm xuất nhập khẩu Đồng Giao (DOVECO) cho biết, với giống dứa MD2, mật độ trồng khoảng 65.000–70.000 cây/ha được khuyến nghị nhằm nâng cao năng suất, đồng thời giảm chi phí làm cỏ.

Ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm xuất nhập khẩu Đồng Giao

Thực tế tại một số vùng trồng ở Nghệ An cho thấy, nếu tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, năng suất dứa có thể đạt 50–60 tấn/ha, lợi nhuận khoảng 150–200 triệu đồng/ha. Đây là mức hiệu quả đáng chú ý, song để duy trì ổn định, người trồng cần được hướng dẫn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng đầu vào và có sự liên kết chặt chẽ với đơn vị thu mua.

Chọn đúng vùng sinh thái để phát triển chanh dây

Không chỉ với cây dứa, việc xác định vùng trồng phù hợp cũng là yêu cầu quan trọng đối với chanh dây – loại cây đang có nhiều cơ hội phát triển nhờ nhu cầu chế biến và xuất khẩu.

Chia sẻ tại diễn đàn, TS. Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật cho biết, đến cuối năm 2025, diện tích chanh dây cả nước đạt khoảng 12.600 ha, sản lượng trên 178.500 tấn. Riêng 10 tháng năm 2025, giá trị xuất khẩu mặt hàng này đã vượt 202 triệu USD. Những con số trên cho thấy chanh dây đang là ngành hàng có sức hút, mở ra cơ hội cho các địa phương có điều kiện phát triển.

TS. Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật cho biết, đến cuối năm 2025, diện tích chanh dây cả nước đạt khoảng 12.600 ha

Tuy vậy, đây không phải loại cây có thể trồng ở mọi địa bàn. Theo TS. Ngọc lợi thế của vùng Bắc Trung Bộ tập trung tại một số tiểu vùng miền núi, vùng cao phía Tây Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị. Vì vậy, trước khi mở rộng diện tích, các địa phương cần rà soát kỹ điều kiện sinh thái, thổ nhưỡng, nguồn nước và hạ tầng phục vụ sản xuất.

Việc phát triển chanh dây cần được tính toán trên cơ sở lợi thế từng vùng, tránh tình trạng thấy cây trồng có giá trị kinh tế cao thì đồng loạt mở rộng diện tích, trong khi điều kiện canh tác và khả năng tiêu thụ chưa được bảo đảm.

Phát biểu kết luận diễn đàn, PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam bày tỏ ấn tượng trước tốc độ phát triển vùng dứa tại Nghệ An. Chỉ sau hơn 1 năm, diện tích dứa của tỉnh đã đạt khoảng 3.000 ha. Theo ông, kết quả này không đơn thuần nằm ở con số diện tích mà còn cho thấy quyết tâm của địa phương, cách thức tổ chức sản xuất và sự tham gia cụ thể của doanh nghiệp.

Chanh dây – loại cây đang có nhiều cơ hội phát triển nhờ nhu cầu chế biến và xuất khẩu

Tuy nhiên, để những vùng nguyên liệu này phát triển ổn định, ông Doanh đề nghị các địa phương cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là chủ động rà soát quy hoạch, tiếp thu thông tin về kỹ thuật, thị trường và phương thức liên kết để xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với quy hoạch, việc chuẩn hóa và chuyển giao quy trình kỹ thuật cho người dân cần được xem là khâu then chốt. Các đơn vị thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cần phối hợp với địa phương và doanh nghiệp tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn sản xuất, xây dựng các gói kỹ thuật đồng bộ nhưng đơn giản, dễ hiểu, dễ áp dụng để phục vụ tập huấn và chuyển giao.