Đánh thức “hạt vàng” bản địa, khẳng định tiềm năng lúa hữu cơ vùng cao

Trao Giấy chứng nhận Hữu cơ

Hạt lúa Mẹ từ lâu đã được cộng đồng người dân tộc thiểu số tại vùng cao Phan Sơn, tỉnh Lâm Đồng (trước đây thuộc khu vực huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận) trân quý như "hạt vàng". Sau nhiều năm canh tác theo lối cũ, giống lúa này hiện đã được phục tráng, nhân rộng và sản xuất theo quy chuẩn hữu cơ nghiêm ngặt dưới sự hỗ trợ của các nhà khoa học.

Hành trình phục tráng giống lúa quý

Câu chuyện hồi sinh lúa Mẹ bắt đầu từ năm 2022. Xuất phát từ những hạt giống quý do các già làng xã Phan Sơn cung cấp, ông Đào Minh Sô – Trưởng bộ môn Chọn tạo giống cây trồng thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam – cùng các cộng sự đã bắt tay vào nghiên cứu. Mục tiêu là xây dựng một quy trình canh tác khoa học nhưng vẫn giữ trọn vẹn đặc tính bản địa tại khu vực làng Phan Lâm cũ.

Qua quá trình thực hiện, những kết quả khả quan về mặt kỹ thuật đã được ghi nhận. Nếu như trước đây lúa Mẹ có thời gian sinh trưởng kéo dài tới 6 tháng, thì sau khi được phục tráng và áp dụng kỹ thuật canh tác mới, thời gian này đã được rút ngắn đi gần 2 tháng. Điều này không chỉ giúp người dân chủ động hơn trong canh tác mà còn mang lại năng suất ổn định hơn so với phương thức truyền thống.

Giá trị đặc trưng của "Hạt vàng" núi rừng

Hạt gạo từ giống lúa Mẹ sở hữu những đặc điểm riêng biệt khó trộn lẫn: hạt có màu trắng sữa, khi nấu thành cơm sẽ nở to, xốp, mang vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng của vùng núi rừng. Chính những ưu điểm về chất lượng này đã khiến lúa Mẹ trở thành niềm tự hào của đồng bào Raglai và K’ho, đồng thời là lợi thế lớn khi tiếp cận thị trường thực phẩm sạch.

Việc áp dụng mô hình canh tác hữu cơ đã chứng minh được hiệu quả thực tế. Điển hình là hộ ông Nguyễn Văn Chung tại xã Phan Sơn, người tiên phong trồng thử nghiệm 2ha lúa Mẹ hữu cơ vào năm 2024. Đến năm 2025, nhận thấy tiềm năng kinh tế và giá trị bền vững, ông đã mở rộng diện tích lên gần 5ha tại làng Phan Lâm cũ. Thành công từ mô hình này đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, giúp vận động bà con địa phương mở rộng diện tích trồng lúa Mẹ lên gần 10ha.

Hợp tác xã Phan Lâm: Bệ phóng cho sinh kế bền vững

Sự kiện công bố thành lập Hợp tác xã (HTX) Lúa Mẹ Phan Lâm vào ngày 01/2 vừa qua là cột mốc quan trọng trong việc chuyên nghiệp hóa sản xuất. Hiện nay, toàn bộ sản phẩm lúa Mẹ do bà con làm ra đều được HTX Lúa Mẹ Phan Lâm và Công ty TNHH Bách Mộc cam kết bao tiêu đầu ra. Điều này giúp giải quyết bài toán "được mùa mất giá" và tạo tâm lý yên tâm cho người dân khi mở rộng sản xuất.

Việc trao Giấy chứng nhận Hữu cơ cho sản phẩm lúa Mẹ không chỉ là tấm bằng công nhận về quy trình sản xuất sạch, mà còn là "tấm thẻ thông hành" giúp sản phẩm bản địa này vươn xa hơn trên thị trường. Đây là tiền đề để xã Phan Sơn phát triển các sản phẩm địa phương theo hướng bền vững, góp phần cải thiện đời sống và tạo sinh kế lâu dài cho đồng bào các dân tộc thiểu số tại vùng cao Lâm Đồng.

Trước thềm xuân mới, niềm vui của người dân Phan Sơn như nhân đôi khi hạt lúa truyền thống của cha ông giờ đây đã có danh phận mới, mở ra một tương lai đầy hứa hẹn cho vùng đất vốn còn nhiều khó khăn nhưng giàu bản sắc văn hóa này./.