Hình ảnh kẹo cu đơ Hà Tĩnh mới được chế biến xong và đang chờ đóng gói

Cái tên "cu đơ" nghe có vẻ lạ tai, nhưng ẩn sau đó là cả một câu chuyện về nguồn gốc. Tương truyền, vào đầu thế kỷ XX, ở làng Thổ Ngọa, xã Thạch Hạ, thành phố Hà Tĩnh, có một người đàn ông tên là Hai (hay còn gọi là Cu Hai). Ông thường làm món kẹo lạc (kẹo đậu phộng) để bán. Một lần, do sơ ý, ông đã đổ mật mía vào nồi kẹo lạc đang nấu dở. Thay vì bỏ đi, ông vẫn tiếp tục đun và bất ngờ tạo ra một loại kẹo mới, có vị ngọt thanh của mật mía hòa quyện với vị bùi béo của lạc và cay nồng của gừng. Món kẹo lạ miệng này được nhiều người yêu thích và dần dần được gọi theo tên người tạo ra nó - "kẹo Cu Hai", rồi theo thời gian, cái tên ấy được gọi chệch thành "kẹo cu đơ", cũng có giả thuyết đơ là số 2 trong tiếng Pháp.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh không cầu kỳ về nguyên liệu, nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm. Nguyên liệu chính để làm kẹo là lạc (đậu phộng), mật mía, bánh đa (bánh tráng) và gừng tươi. Lạc phải là loại lạc ta, hạt nhỏ, chắc mẩy, được rang đều tay đến khi có mùi thơm đặc trưng. Mật mía phải là loại mật nguyên chất, sánh đặc, có màu vàng cánh gián. Bánh đa thường là loại bánh đa vừng, nướng giòn tan. Gừng tươi được thái lát mỏng hoặc giã nhỏ, tạo vị cay ấm nồng cho kẹo.

Quy trình làm kẹo cu đơ cũng khá công phu. Đầu tiên, người làm kẹo thắng mật mía trên bếp lửa vừa, khuấy đều tay cho đến khi mật sánh lại, có màu vàng sẫm và tỏa mùi thơm đặc trưng. Tiếp theo, lạc rang được cho vào nồi mật đang sôi, đảo nhanh tay để lạc ngấm đều mật. Gừng tươi cũng được thêm vào ở bước này, tạo nên hương vị cay nồng đặc trưng. Công đoạn quan trọng tiếp theo là "đổ khuôn". Khuôn làm kẹo cu đơ thường là những chiếc bánh đa vừng được xếp sẵn. Người làm kẹo nhanh tay múc từng muỗng kẹo nóng hổi đổ lên mặt bánh đa, dùng dao hoặc thìa dàn đều lớp kẹo. Khi kẹo còn nóng, bánh đa sẽ mềm ra và dính chặt vào lớp kẹo. Sau khi kẹo nguội và cứng lại, người ta sẽ cắt thành từng miếng vừa ăn.

Điều làm nên sự đặc biệt của kẹo cu đơ Hà Tĩnh chính là sự hòa quyện tinh tế giữa các hương vị. Vị ngọt thanh của mật mía không gắt, mà dịu dàng lan tỏa. Vị bùi béo của lạc rang giòn tan, quyện cùng vị cay nồng ấm áp của gừng tươi, tạo nên một cảm giác vừa ngọt ngào, vừa ấm áp, rất thích hợp để thưởng thức trong những ngày se lạnh. Lớp bánh đa vừng giòn rụm không chỉ làm tăng thêm độ hấp dẫn cho món kẹo mà còn tạo nên sự cân bằng về mặt kết cấu.

Kẹo cu đơ là một thức quà đặc sản mà các tín đồ du lịch thường hay mua sắm mỗi khi đến với Hà Tĩnh

Kẹo cu đơ không chỉ là một món ăn vặt mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc. Nó thường xuất hiện trong những dịp lễ Tết, những buổi trà chiều ấm cúng của gia đình, hay trở thành món quà quê giản dị mà chân thành để người Hà Tĩnh gửi gắm tình cảm đến bạn bè, người thân ở xa. Hình ảnh những chiếc kẹo cu đơ được gói ghém cẩn thận trong lớp giấy báo cũ đã trở nên quen thuộc và gợi nhớ về một thời khó khăn nhưng đong đầy tình nghĩa.

Ngày nay, kẹo cu đơ Hà Tĩnh không chỉ được sản xuất thủ công mà còn được nhiều cơ sở sản xuất đầu tư máy móc, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa mẫu mã. Tuy nhiên, dù có nhiều thay đổi, hương vị truyền thống của kẹo cu đơ vẫn được giữ gìn, như một cách để bảo tồn hồn cốt văn hóa của quê hương. Sản phẩm vừa là OCOP bằng phương pháp hữu cơ. Thưởng thức một miếng kẹo cu đơ, nhấp một ngụm trà xanh nóng, người ta như cảm nhận được cả hương vị của đất trời Hà Tĩnh. Vị ngọt ngào ấy không chỉ tan chảy trên đầu lưỡi mà còn lan tỏa một cảm giác ấm áp, thân thương. Nó gợi nhớ về những cánh đồng mía xanh mướt, những hạt lạc mẩy tròn, và cả tấm lòng chân chất, mộc mạc của người dân nơi đây.

Kẹo cu đơ Hà Tĩnh không phải là một món cao lương mỹ vị, nhưng nó lại có một sức hút đặc biệt, một sự quyến rũ khó cưỡng. Nó là sự kết tinh của những nguyên liệu giản dị, qua bàn tay khéo léo của người làm kẹo đã trở thành một thức quà độc đáo, mang đậm dấu ấn của vùng đất gió Lào cát trắng. Đến Hà Tĩnh, đừng quên thưởng thức và mang về những gói kẹo cu đơ thơm ngon, để cảm nhận trọn vẹn hương vị ngọt ngào của tình đất, đậm đà hồn quê. Món quà ấy không chỉ làm ấm lòng người thưởng thức mà còn góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa ẩm thực đặc sắc của Hà Tĩnh đến mọi miền đất nước./.