'Gạo phát thải thấp' trở thành điều kiện tiên quyết để chinh phục các thị trường khó tính

Bộ trưởng Bộ NN&MT Đỗ Đức Duy phát biểu tại hội nghị sơ kết 1 năm triển khai Đề án "1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" (9/4/2025).

Phát biểu tại Hội nghị sơ kết 1 năm triển khai Đề án "1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (gọi tắt là: Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy cho biết: Qua hơn một năm triển khai, Đề án đã từng bước khẳng định tính đúng đắn, cần thiết và bước đầu mang lại những kết quả rất đáng ghi nhận trong việc chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo đó, thói quen trong sản xuất lúa gạo của bà con nông dân đã dần thay đổi theo hướng tăng giá trị, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Đề án đã được các tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển quan tâm, đồng hành, hỗ trợ về kỹ thuật, tín dụng và phát triển thị trường.

Các doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân đã chú trọng hơn đến liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, chuyển đổi sang quy trình canh tác bền vững như: Quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ… được áp dụng ngày càng rộng rãi, đóng góp tích cực vào tăng trưởng của ngành và của các địa phương, hướng tới mục tiêu xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam gắn với chất lượng cao, phát thải thấp và bảo vệ môi trường.

Bộ trưởng nhận định, tới một thời điểm nào đó, thế giới sẽ tuyên bố ngừng nhập khẩu lúa gạo không đạt tiêu chí phát thải thấp. Lúc ấy, chỉ những sản phẩm gạo xanh, canh tác theo quy trình giảm phát thải mới vào được các thị trường khó tính.

Lúa gạo - một trong những ngành hàng xuất khẩu chiến lược chắc chắn không nằm ngoài xu hướng này. Việc dán nhãn “gạo phát thải thấp” sẽ trở thành điều kiện tiên quyết để được chấp nhận ở nhiều thị trường.

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Đến nay, cả 12 tỉnh trong vùng đề án đều đăng ký tham gia với tổng diện tích là 1.015 nghìn ha. Trong đó, có một số tỉnh đăng kí diện tích lớn như Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp, Trà Vinh.

Cụ thể, đã triển khai 7 mô hình điểm cấp Trung ương tại 5 tỉnh Kiên Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Đồng Tháp và Cần Thơ. Kết quả bước đầu cho thấy mô hình canh tác lúa chất lượng cao, giảm phát thải mang lại những lợi ích rõ rệt cả về kinh tế lẫn môi trường.

Các mô hình giúp giảm chi phí sản xuất từ 8,2% đến 24,2% nhờ giảm 30-50% lượng giống, tiết kiệm 30-70 kg phân bón/ha, giảm 1-4 lần phun thuốc bảo vệ thực vật và cắt giảm 30-40% lượng nước tưới. Đồng thời, năng suất tăng 2,4-7,0%, giúp nâng cao thu nhập của nông dân thêm 12-50%, tương đương lợi nhuận tăng từ 4-7,6 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống. Quan trọng hơn, mô hình đã góp phần giảm phát thải khí nhà kính, với mức giảm trung bình 2,0-12,0 tấn CO2 tương đương/ha.

Đặc biệt, toàn bộ sản lượng lúa thu hoạch đều được các doanh nghiệp cam kết bao tiêu với giá cao hơn 200-300 đồng/kg thóc, tạo động lực mạnh mẽ cho nông dân tham gia.

Bộ trưởng Bộ NN&MT Đỗ Đức Duy cho biết: Qua hơn một năm triển khai, Đề án đã từng bước khẳng định tính đúng đắn, cần thiết và bước đầu mang lại những kết quả rất đáng ghi nhận trong việc chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Ảnh minh họa.

Theo số liệu công bố của Cục Thống kê, quý I năm 2025, GDP nông nghiệp tăng trưởng 3,74% (cao nhất kể từ năm 2019 sau đại dịch COVID-19). Giá trị sản xuất toàn ngành tăng 3,7%. Trong đó, trồng trọt tăng 2,98%, chăn nuôi tăng 4,55%, lâm nghiệp tăng 6,67% và thuỷ sản tăng 3,98%. Đây là các kết quả đáng khích lệ, thể hiện được quyết tâm của toàn ngành trong việc đóng góp vào tăng trưởng năm 2025 của cả nước đạt 8%. Xuất khẩu thủy sản tiến tới 65 tỷ USD trong năm 2025.

Để đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao thực sự hiệu quả, tạo sự chuyển biến rõ rệt hơn nữa trong giai đoạn tới, ông Duy đề nghị các địa phương khẩn trương ban hành chính sách hỗ trợ, bố trí kinh phí theo thẩm quyền, ưu tiên đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng.

Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ trưởng Bộ NN&MT Đỗ Đức Duy đề nghị chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí đủ nguồn vốn ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân tiếp cận vay vốn triển khai mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Đối với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy giao Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tiếp tục hướng dẫn các địa phương rà soát, đăng ký diện tích, xây dựng kế hoạch cụ thể cho giai đoạn 2025-2030. Khẩn trương hoàn thiện quy trình đo đếm, báo cáo và kiểm định kết quả phát thải (MRV), quy trình canh tác bền vững trong phạm vi Đề án, báo cáo Bộ xem xét, phê duyệt và triển khai thực hiện.

Đối với Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy giao phối hợp với các địa phương tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho bà con nông dân tham gia đề án.

Đối với Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy giao hoàn thiện và triển khai các quy chế về liên kết chuỗi sản xuất, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia Đề án.

Đối với Vụ Hợp tác quốc tế, phải phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu tham mưu, trình thành lập tổ đàm phán thỏa thuận chi trả giảm phát thải (ERPA); tổ chức làm việc với Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tài chính carbon chuyển đổi (TCAF) để hiểu thông suốt các quy định pháp lý cho việc đàm phán thỏa thuận chi trả giảm phát thải (ERPA); phối hợp với các Bộ, ngành hoàn thiện thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư và triển khai nghiên cứu tiền khả thi cho dự án vốn vay Ngân hàng Thế giới (WB) hỗ trợ đầu tư hạ tầng cho các vùng tham gia đề án.