Gần 20 ha rau màu xã Hòa An ( Cao Bằng) đã phát triển lại.

Cuộc hồi sinh từ đôi bàn tay

Về xã Hòa An vào ngày đầu đông, khi cái rét ngọt bắt đầu len lỏi qua từng khe núi. Hòa An vốn được mệnh danh là thủ phủ rau màu của tỉnh Cao Bằng, có diện tích canh tác tập trung 65 ha. Những xóm: Nà Tẻng, Thái Cường, Mã Quan… từ lâu đã trở thành thương hiệu, cung cấp rau xanh cho các phường trung tâm đô thị Cao Bằng và các vùng lân cận. Thế nhưng, trận lũ lịch sử vừa qua, 37 ha rau màu bị nhấn chìm, dập nát.

Dẫn chúng tôi ra cánh đồng xóm Nà Tẻng, ông Lô Thế Giang (ở xóm Thanh Hùng nhưng canh tác tại đây) nhớ lại: Gia đình tôi có 5.000 m², dồn hết vốn liếng, công sức vào đấy trồng đậu cô ve, cà chua, đậu Hà Lan, bắp cải…, đang độ xanh tốt, mà chỉ sau một đêm tất cả mất trắng, ước thiệt hại đến 300 triệu đồng. Theo bà Chu Phương Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An, có đến 10 ha đất canh tác bị rửa trôi lớp mặt, để lại hiện trạng “trơ trọi đá cát sỏi”.

“Còn người là còn của”, câu nói cửa miệng của người xưa dường như là động lực duy nhất để những người nông dân bắt tay vào công cuộc “vá” lại đồng ruộng. Hình ảnh vợ chồng ông Lô Thế Giang mái đầu đã điểm bạc còng lưng khuân vác những bó cây que giữa cánh đồng ngổn ngang và vẫn miệt mài dựng lại giàn cho cây đậu Hà Lan, đậu cô ve leo. Quệt mồ hôi trên trán, ông Giang chia sẻ: Hơn một tháng nay, hai vợ chồng tôi làm việc cật lực, không có ngày nghỉ. Sau lũ, ai cũng bận rộn khắc phục hậu quả, nên không thuê được lao động phổ thông. Từ dọn dẹp rác, thân cây khô mục, đến nhặt từng viên đá, làm đất, gieo hạt…, đều qua tay hai vợ chồng già này.

Nhờ sự cần cù bù đắp cho những mất mát, đến nay mảnh vườn 5.000 m² từng tan hoang ấy đã bắt đầu xanh trở lại, với các loại rau mùi, bắp cải, cà chua, đậu đỗ ngắn ngày, vươn lên mạnh mẽ bên cạnh những tàn tích còn vương lại của cơn lũ.

Cũng tại xóm Nà Tẻng, bà Mã Thị Mai đang miệt mài “đãi đất tìm màu”. Bà kể, để có được những luống đất tơi xốp như hôm nay, bà đã phải bỏ ra hàng trăm ngày công để nhặt đá gánh ra đổ tận bờ sông. Nhờ sự kiên trì cộng với số tiền hỗ trợ giống của chính quyền, gần 1.000 m² rau màu của bà Mai giờ đã có thể đã cho thu hoạch, xuất bán.

Phương thức sản xuất “lấy ngắn nuôi dài” được bà con áp dụng hiệu quả. Bà Long Thị Sén cho biết, thay vì trồng những loại cây dài ngày, bà ưu tiên trồng các loại rau gia vị, rau ăn lá ngắn ngày như cải ngọt, hành, rau mùi để nhanh được thu hoạch, chỉ khoảng hơn tháng là có tiền, kịp bán dịp cuối năm để trang trải cuộc sống và có vốn tái đầu tư vụ sau.

Đi dọc cánh đồng Nà Tẻng, Thái Cường hôm nay, xen lẫn màu nâu của đất mới là màu xanh non của những mầm cây. Đó là màu xanh của cải bắp, su hào và những giàn đậu đang vươn ngọn. Đó là niềm hy vọng đang trỗi dậy mạnh mẽ từ trong gian khó.

Nhờ khắc phục sớm, một số diện tích rau màu giờ đã được thu hoạch.

“Đòn bẩy” từ chính sách và khoa học kỹ thuật

Sự nỗ lực của người dân là yếu tố quyết định, nhưng để khôi phục sản xuất diễn ra nhanh chóng và hiệu quả không thể thiếu vai trò “bà đỡ” của chính quyền và ngành chuyên môn.

Bà Chu Phương Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An, khẳng định “Ngay sau mưa lũ, dưới sự chỉ đạo của UBND tỉnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường, xã xác định nhiệm vụ cấp bách là phải khôi phục ngay vùng rau màu vụ đông. Chúng tôi tập trung mọi nguồn lực vào hai xóm trọng điểm là Thái Cường, Nà Tẻng. Chính quyền xã động viên bà con nhanh chóng cải tạo đất, đồng thời xã cử cán bộ chuyên môn xuống tận ruộng “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn bà con quy trình kỹ thuật mới. Theo bà Thanh, đất sau lũ bị trôi màu, nhiều mầm bệnh, nên xã định hướng bà con trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với khí hậu lạnh của vụ đông như bắp cải, su hào, rau gia vị. Đặc biệt, xã đã kết nối, tiếp nhận sự hỗ trợ từ Trung tâm Giống cây trồng (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) để cấp phát giống rau cải miễn phí cho bà con gieo trồng kịp thời.

Không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật và giống, xã Hòa An còn làm rất tốt công tác xã hội hóa. Theo bà Thanh, xã đã vận động các tổ chức, cá nhân hỗ trợ nông dân bị thiệt hại với kinh phí lên đến 2 tỷ đồng. Số tiền này như một “chiếc phao cứu sinh”, giúp bà con có vốn mua phân bón, vật tư để tái thiết sản xuất. Nhờ những giải pháp đồng bộ, đến nay toàn xã Hòa An đã khôi phục được hơn 20 ha rau màu.

Nhìn rộng ra toàn tỉnh, công cuộc khôi phục sản xuất cũng đang diễn ra khẩn trương. Theo thống kê, toàn tỉnh có tới 7.356 ha cây trồng bị thiệt hại do mưa lũ, trong đó rau màu chiếm một diện tích không nhỏ. Kế hoạch vụ đông xuân năm 2025 đặt mục tiêu gieo trồng 3.180 ha rau đậu các loại để bù đắp sản lượng rau màu thiếu hụt.

Cán bộ Chi cục Trồng trọt Cao Bằng và xã Hòa An hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc rau mùa cho người dân xóm Nà Tẻng, xã Hòa An.

Để đạt được mục tiêu này, bà Đoàn Thị Thuấn, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt Cao Bằng khuyến cáo: Vụ đông thời tiết lạnh, ẩm, ngày ngắn, là điều kiện lý tưởng cho sâu bệnh phát sinh, cũng là thách thức sự sinh trưởng của cây. Vì vậy, chúng tôi hướng dẫn bà con phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình làm đất kỹ, bón lót bằng phân chuồng hoai mục có chế phẩm vi sinh để cải tạo đất nghèo dinh dưỡng sau lũ, tuyệt đối không gieo trồng khi nhiệt độ xuống quá thấp.

Tính toán về giải pháp “giữ ấm” cho rau, bà Thuấn nhấn mạnh, bà con cần tận dụng rơm rạ phủ kín gốc và mặt luống. Với diện tích ngoài trời, nên dùng vòm che nilon trắng để tránh mưa rét, sương muối. Ưu tiên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học theo nguyên tắc ‘4 đúng’ để đảm bảo an toàn thực phẩm.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An Chu Phương Thanh, thực hiện chương trình ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2030, xã sẽ triển khai các mô hình nhà lưới, nhà màng để sản xuất rau an toàn, rau hữu cơ, giảm thiểu rủi ro do thiên tai.

Mô hình liên kết sản xuất ớt hữu cơ với Công ty DACE thời gian qua là một tiền đề quan trọng. Từ thành công này, xã Hòa An đang định hướng xây dựng vùng chuyên canh rau hữu cơ, có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc để phục vụ nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Bà Thanh cho biết thêm, xã đang rà soát lại quy hoạch, khuyến cáo bà con không trồng quá tập trung một loại rau để tránh tình trạng ‘được mùa mất giá’. Đồng thời, vận động nông dân tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ để cải tạo đất bền vững, giảm phụ thuộc vào phân thuốc hóa học.

Hoàng hôn buông xuống cánh đồng Nà Tẻng, những tia nắng cuối ngày hắt lên những luống rau xanh mướt một màu vàng óng ả, sắp được thu hoạch, là kết tinh của mồ hôi, nước mắt và ý chí kiên cường của người dân vùng lũ. Với sự đồng hành của chính quyền, những "vựa rau" như Hòa An sẽ không chỉ xanh lại, mà còn vươn mình trở thành những vùng nông nghiệp thông minh, trù phú trong tương lai không xa.