Mùa khai thác mật ong gác kèo ở Cà Mau

Trong số các địa phương gìn giữ nghề truyền thống ấy, xã Thanh Phú (huyện Cái Nước cũ) nổi lên như vùng đất hội tụ những giọt mật tinh khiết, thơm ngát từ rừng tràm bản địa. Mật ong gác kèo Thanh Phú không chỉ là sản vật quý của vùng sông nước, mà còn là câu chuyện về sự thích ứng thông minh của cư dân miền rừng tràm, về tri thức bản địa và về sự chung sống hài hòa với thiên nhiên.

Nguồn gốc và nét độc đáo của nghề gác kèo ong

Nghề gác kèo ong ra đời từ hàng chục năm trước, bắt nguồn từ tập tính của ong mật tự nhiên trong rừng tràm. Người dân Thanh Phú biết rằng vào mùa hoa tràm nở rộ - khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau - đàn ong sẽ tìm đến những thân cây có mùi thơm nhẹ để xây tổ. Họ dùng những cây tràm thẳng, dựng nghiêng dựa vào thân cây khác để tạo thành “kèo ong”. Những chiếc kèo ấy trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho ong mật tập trung về làm tổ.

Điểm đặc biệt của nghề này nằm ở sự tôn trọng tuyệt đối với tự nhiên: Ong hoàn toàn tự do đến - đi, xây tổ và hút mật từ hoa tràm mọc hoang dã. Người khai thác không nuôi ong bằng đường hay hoa trồng, cũng không ép buộc đàn ong ở lại; tất cả đều thuận theo quy luật của rừng. Vì thế, mật ong gác kèo Thanh Phú mang hương vị nguyên bản, thuần khiết và giàu dinh dưỡng.

Quy trình khai thác thủ công, giữ trọn tinh chất

Để có được chai mật ong đặc sánh, người thợ trải qua quá trình quan sát và chăm sóc kèo ong vô cùng tỉ mỉ. Mỗi kèo phải được lựa chọn vị trí phù hợp, tránh nắng gắt nhưng cũng không quá ẩm. Khi đàn ong vào làm tổ, họ theo dõi liên tục để bảo đảm ong không bị kiến hoặc côn trùng khác tấn công.

Khi mật đã chín - thường sau khoảng 25-30 ngày - người thợ sẽ tiến hành cắt tổ ong. Đây là công đoạn vất vả và đòi hỏi kỹ thuật, bởi ong rừng rất “nhạy”, dễ tấn công nếu bị làm phiền mạnh. Tổ ong sau khi mang về được ép thủ công, không qua tinh luyện, không gia nhiệt, không tách phấn hoa. Nhờ vậy, mật ong gác kèo giữ được trọn vẹn thành phần vi chất quý như enzyme, vitamin, khoáng tự nhiên và mùi thơm đặc trưng của hoa tràm. Mật ong gác kèo Thanh Phú có màu vàng hổ phách, độ sánh tự nhiên, vị ngọt thanh, hơi cay nhẹ nơi cuống họng - dấu hiệu của mật ong rừng thật. Đặc biệt, mùi thơm của hoa tràm dễ nhận diện, dịu dàng nhưng lưu hương rất lâu.

Giá trị dinh dưỡng và công dụng đối với sức khỏe

Mật ong gác kèo Thanh Phú mang đến nhiều lợi ích nhờ nguồn gốc thuần tự nhiên và quá trình thu hoạch thủ công. Các nghiên cứu cho thấy mật ong rừng tràm chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và kháng viêm, có tác dụng: Sát khuẩn tự nhiên, hỗ trợ giảm ho, viêm họng và các triệu chứng cảm lạnh. Bổ sung năng lượng nhanh, thích hợp cho người lao động nặng hoặc người cần hồi phục sức khỏe. Cải thiện tiêu hóa, nhờ enzyme hỗ trợ phân giải đường và tăng cường hệ vi sinh đường ruột. Làm đẹp da, chống oxy hóa và dưỡng ẩm tự nhiên. Tăng cường miễn dịch, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh. Ngày nay, mật ong Thanh Phú không chỉ là thực phẩm bổ dưỡng mà còn được sử dụng trong chế biến dược liệu, mỹ phẩm thiên nhiên và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cao cấp.

Vai trò của mật ong gác kèo đối với sinh kế người dân

Nghề gác kèo ong được xem là một trong những sinh kế bền vững của người dân vùng rừng tràm. Tại Thanh Phú, nhiều hộ gia đình xem mật ong gác kèo là nguồn thu nhập chính trong mùa hoa tràm. Mỗi mùa, các kèo ong cho sản lượng ổn định, mang lại thu nhập đáng kể mà không làm tổn hại đến tài nguyên rừng. Điều đáng quý hơn là nghề này khuyến khích người dân bảo vệ rừng, bởi rừng tràm khỏe mạnh mới có nguồn hoa dồi dào để ong tìm đến. Nhờ vậy, hệ sinh thái nơi đây được duy trì, đa dạng sinh học được bảo tồn, còn người dân có kế sinh nhai lâu dài.

Sản phẩm OCOP và tiềm năng nâng tầm thương hiệu địa phương

Trong những năm gần đây, Cà Mau chú trọng phát triển sản phẩm OCOP, trong đó mật ong gác kèo là một sản phẩm tiêu biểu. Nhiều cơ sở tại Thanh Phú đã đầu tư quy trình đóng gói đảm bảo an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và cải thiện bao bì, mở rộng thị trường từ địa phương đến các tỉnh thành lớn.

Mật ong gác kèo Thanh Phú có tiềm năng lớn để trở thành sản phẩm đặc hữu của Cà Mau, hướng đến xuất khẩu trong tương lai nhờ: Thương hiệu gắn với văn hóa bản địa. Nguồn nguyên liệu tự nhiên độc đáo mà không nơi nào có. Giá trị dinh dưỡng cao và uy tín trong lòng người tiêu dùng. Câu chuyện sản phẩm giàu bản sắc, dễ truyền thông. Việc phát triển sản phẩm theo hướng OCOP không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn lan tỏa nét đẹp nghề truyền thống, tạo động lực để người dân bảo vệ rừng và gìn giữ tri thức bản địa.

Bảo tồn và phát triển nghề gác kèo ong trong tương lai

Dù có giá trị cao, nghề gác kèo ong vẫn đối mặt nhiều thách thức: biến đổi khí hậu làm giảm thời gian nở hoa của tràm, áp lực khai thác quá mức, và nguy cơ mất rừng do cháy hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Vì thế, để nghề truyền thống này được duy trì bền vững, cần: Khuyến khích mô hình cộng đồng quản lý rừng. Hỗ trợ kỹ thuật và cấp chứng nhận cho sản phẩm chuẩn OCOP. Tăng cường quảng bá du lịch trải nghiệm gác kèo ong. Ứng dụng công nghệ vào truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Khi những giải pháp này được thực hiện đồng bộ, mật ong gác kèo Thanh Phú sẽ tiếp tục là biểu tượng của thiên nhiên Cà Mau, đồng thời trở thành sản phẩm từ rừng có giá trị cao, bền vững và thân thiện với môi trường./.