Cảnh gói bánh chưng ngày Tết là một hình ảnh quen thuộc, thể hiện sự sum vầy, đoàn tụ và là nét văn hóa truyền thống độc đáo của người Việt. (Ảnh minh họa)

Nơi ký ức thơm lừng

Mỗi độ xuân chạm ngõ, từ rẻo cao núi rừng đến đồng bằng phù sa, làng quê Việt Nam như được khoác lên mình một chiếc áo lụa mới. Nhưng đằng sau sự rực rỡ bên ngoài ấy là cả một tầng sâu văn hóa mà ở đó, hồn quê được thổi bừng trong từng nhịp sống, từng phong tục, âm thanh và hương vị thân thương.

Hồn quê không chỉ nằm ở vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là bản sắc văn hóa thấm đẫm triết lý nhân sinh. Những ngày cận Tết, không gian làng quê trở nên huyền diệu với ánh nắng chiều còn vương trên gốc rạ, khói bếp lam chiều uốn lượn bay lên từ nồi bánh, mang theo mùi lá dong, mùi nếp quyện vào không khí.

Tiếng gà gáy sớm, tiếng chày giã bánh Tết thình thịch, tiếng cười giòn tan của con trẻ tất cả đan xen, vẽ nên một bức tranh mộc mạc, ấm áp và không thể tạo ra bằng bất cứ công nghệ nào, chỉ có thể được lưu truyền bằng ký ức và tình người.

Chợ Tết quê thường nhộn nhịp và tấp nập, mang không khí rộn ràng, náo nức. (Ảnh minh họa)

Sắc xuân, hồn quê Việt, đa dạng và tuyệt vời biết bao. Ở miền Bắc, sắc đào hồng thắm là dấu hiệu của sự sum vầy. Dù xa cách vạn dặm, người con đất Bắc vẫn mong ngóng về quê, được ngắm cành đào nở, nghe tiếng pháo đất lách tách, quây quần bên bếp lửa ấm áp để canh nồi bánh chưng canh giữ truyền thống.

Cùng lúc đó, ở miền Trung, nơi gió Lào khô rát, mùa xuân lại mang vị ấm nồng, cay dịu của bánh tét, mứt gừng, cùng những câu chào mộc mạc mà thắm tình “ăn Tết vui nghen”.

Rồi đến phương Nam, nơi hoa mai vàng rực rỡ dọc bến sông, tiếng rao bán trái cây, hoa Tết hòa cùng điệu đờn ca tài tử khoan thai, tất cả tạo nên một sắc xuân phóng khoáng, trù phú mà vẫn đậm đà tình quê.

Hơn thế nữa, hồn quê còn nằm trong những phong tục tưởng chừng nhỏ bé nhưng chứa đựng triết lý sâu sắc. Đó là việc dọn nhà đón Tết để tiễn đi điều cũ, đón điều lành hay thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên như một lời tri ân cội nguồn.

Gia đình tụ họp bày mâm ngũ quả với ước mong đủ đầy, sum vầy. Những hành động giản đơn ấy đã trở thành ngôn ngữ văn hóa, cách người Việt gửi gắm niềm tin son sắt vào tương lai.

Trong nhịp sống hiện đại, hồn quê cũng đang khoác lên mình diện mạo mới đầy sức sống. Nhiều vùng quê đã kết hợp truyền thống với du lịch văn hóa với việc du khách giờ đây được đích thân tham gia gói bánh, làm hương, viết câu đối, trải nghiệm không khí làng nghề xưa. Ở đó, người dân không chỉ kể câu chuyện về mùa xuân, mà còn kể câu chuyện về chính tâm hồn quê hương mình: hiền hòa, chân chất nhưng giàu bản lĩnh và luôn rộng mở.

Giữ hồn Việt giữa nhịp phồn hoa

Nếu hồn quê là phần hồn của văn hóa, thì những người làm nghề, nghệ nhân, những người nông dân chính là người giữ lửa thiêng. Họ mang trong tay không chỉ sản phẩm vật chất, mà còn là giá trị tinh thần, ký ức được vun đắp qua bao thế hệ. Nhìn vào các làng nghề, ta thấy rõ điều đó.

Ở Bắc Ninh, làng tranh Đông Hồ mỗi dịp giáp Tết lại rộn rã mùi mực nho, mùi giấy dó hòa quyện trong gió xuân. Tranh lợn đàn, gà mái không chỉ là vật trang trí mà là lời chúc bình an, sung túc được gửi gắm bằng nét cọ truyền thống.

Tương tự, tại Huế, làng hương Thủy Xuân rực rỡ những bó hương phơi dọc triền đồi; nghệ nhân nơi đây vẫn giữ cách làm truyền thống, chắt lọc tinh túy từ quế, trầm, hoa bưởi để làm ra thứ hương thơm thanh sạch. Với họ, nén hương không chỉ là sản phẩm, mà là lời tri ân đất trời, tổ tiên.

Còn ở miền Tây, những làng hoa, làng mứt lại tất bật. Từ người trồng mai An Nhơn, người làm mứt Gò Công đến người đúc lân sư rồng Vĩnh Long... đều góp phần tạo nên một sắc xuân Việt vừa rộn ràng, vừa thấm đẫm hồn quê. Mỗi cành hoa, mỗi viên mứt, mỗi tiếng trống lân là kết tinh của lao động, của niềm vui mưu sinh, và là niềm tự hào về nghề quê những ký ức thân thuộc nuôi dưỡng tâm hồn con người Việt.

Ngày nay, hồn quê không còn bị đóng khung trong không gian làng xã. Nhờ công nghệ và truyền thông, nông sản quê, nghề truyền thống, lễ hội xuân đã có thể bước ra thế giới. Những phiên chợ Tết trực tuyến không chỉ quảng bá chè Bắc Kạn, cam Tuyên Quang, gạo nếp Điện Biên mà còn gửi gắm trọn vẹn hồn quê ở hình thức mới đến với bà con xa xứ, và cả bạn bè quốc tế.

Thật đáng quý khi người Việt xa quê giờ có thể mua bánh chưng, bánh tét, hoa đào, hoa mai qua các kênh thương mại điện tử, mang một chút hương vị quê nhà đến tận trời Âu, đất Mỹ. Đó là minh chứng tự hào hồn quê không hề bị lãng quên, chỉ là đang thích ứng với nhịp sống thời đại một cách đầy kiêu hãnh.

Tuy nhiên, sâu xa hơn, hồn quê trong sắc xuân Việt còn nằm ở con người những nụ cười hiền hậu, những bàn tay bền bỉ giữ nếp quê dù cuộc sống thay đổi. Chính họ, bằng niềm tin và lòng tự trọng nghề nghiệp, đã nuôi dưỡng hồn quê qua từng mùa xuân.

Xuân đến rồi đi, năm cũ nối năm mới, nhưng có một điều chưa bao giờ thay đổi: hồn quê vẫn là một phần trong trẻo nhất và khó phai mờ nhất trong tâm hồn người Việt.

Giữa phố xá sầm uất, giữa ánh đèn rực rỡ, người ta vẫn luôn tìm về cánh đồng, mái nhà, mùi khói bếp, nơi lưu giữ ký ức, nơi khởi nguồn của yêu thương.

Hồn quê trong sắc xuân Việt không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên, của phong tục mà là bản lĩnh, tinh thần của dân tộc. Nhờ hồn quê ấy mà dù thời gian có trôi, xuân Việt vẫn luôn mang trong mình vẻ đẹp vẹn nguyên: một vẻ đẹp vừa mộc mạc, vừa thiêng liêng, đủ để ai xa quê cũng thấy lòng mình bồi hồi tha thiết khi nghe hai tiếng mùa xuân.