Vườn táo đạt chuẩn hữu cơ của Hợp tác xã Sản xuất, thương mại và dịch vụ Tâm Minh Quang (xã Tân An). Ảnh: B.Nguyên

Tuy là tỉnh công nghiệp nhưng Đồng Nai có nhiều lợi thế phát triển chăn nuôi, trồng trọt quy mô lớn, hướng đến thị trường xuất khẩu. Với mục tiêu “xanh hóa” nền nông nghiệp, từ nhiều năm trước, nông dân trên địa bàn tỉnh đã quan tâm chuyển đổi sang sản xuất an toàn, hữu cơ (HC). Đặc biệt, Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025 đã xác định phát triển nông nghiệp HC, tuần hoàn là nhiệm vụ đột phá chiến lược.

Những đầu tàu làm nông nghiệp hữu cơ

Từ nhiều năm nay, Tổ hợp tác Cây sầu riêng xã Xuân Quế (ở xã Xuân Quế) có diện tích khoảng 60ha chủ yếu trồng sầu riêng DONA đã chuyển đổi sang sản xuất HC với định hướng xây dựng vùng chuyên canh đạt chuẩn HC để xuất khẩu đi các thị trường lớn. Trong đó, từ năm 2023, vườn sầu riêng rộng 3,3ha của ông Trần Quang Hiệp đã được cấp chứng nhận HC.

Câu chuyện làm sầu riêng HC của ông Hiệp là cả hành trình dài hơn 20 năm gắn bó với đất đai, cây trồng. Ông Hiệp chia sẻ: “Tôi là người đi tiên phong trồng giống sầu riêng DONA tại địa phương. Đây là giống sầu riêng đặc sản của Đồng Nai, cho trái chất lượng ngon, nhiều năm trước đã xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Từ khi bắt đầu xuống giống, tôi đã có ý thức trồng sầu riêng an toàn, ưu tiên sử dụng phân bón HC, thuốc sinh học cho vườn cây để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình”.

Tuy đã có xuất phát điểm thuận lợi là sản xuất theo hướng an toàn nhưng hành trình chuyển đổi sang sản xuất HC theo đúng quy chuẩn HC vẫn gặp nhiều thách thức. Vào năm 2018, năm đầu tiên ông chăm vườn sầu riêng theo đúng quy chuẩn sản xuất HC; kết quả, sản lượng sầu riêng giảm khoảng 20%, trong khi chi phí đầu tư lại tăng lên, người trồng rất vất vả vì phải tuân thủ chặt chẽ theo quy trình canh tác HC, nhất là mỗi ngày phải ghi nhật ký vườn trồng. Ông mất gần 5 năm kiên trì tuân thủ chặt chẽ các quy chuẩn canh tác HC mới đủ điều kiện được cấp chứng nhận đạt chuẩn HC vào năm 2023.

Vùng đất tại xã Tân An tập trung nhiều mỏ khai thác đá, người dân chủ yếu trồng tràm và một số cây hằng năm cho hiệu quả kém. Chất đất ở vùng này là đất sét pha sỏi nên không phải là nơi lý tưởng để cây trồng sinh trưởng. Chính trên mảnh đất cằn cỗi này, Hợp tác xã (HTX) Sản xuất, thương mại và dịch vụ Tâm Minh Quang đã thành công với mô hình Nông nghiệp HC. Đây là đơn vị có diện tích sản xuất nông nghiệp được cấp chứng nhận HC lớn nhất của tỉnh Đồng Nai. Mô hình Sản xuất HC được HTX ứng dụng đồng bộ trên hàng trăm hécta đất sản xuất tại nhiều địa phương. Trong đó, chỉ riêng trang trại tại xã Tân An đã có 35ha sản xuất theo chuẩn HC, trong đó có 15ha đã được cấp chứng nhận HC cho nhiều sản phẩm nông sản như: bưởi, dưa hấu, ổi, đu đủ, các loại rau… với sản lượng hàng trăm tấn/năm. Danh mục cây trồng sản xuất theo chuẩn HC của HTX không ngừng được nhân rộng thêm như: gạo, chuối, nấm, sầu riêng, táo…

Tỉnh công nghiệp làm nông nghiệp xanh

Với lợi thế có diện tích đất nông nghiệp lớn, là thủ phủ chăn nuôi và cây công nghiệp của cả nước, nông dân tỉnh Đồng Nai sớm ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất hàng hóa lớn. Tuy nhiên, canh tác nông nghiệp truyền thống với việc lạm dụng phân, thuốc hóa học là nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường, phá vỡ sự cân bằng sinh học, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi bùng phát vì kháng thuốc, biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan... Về lâu dài sẽ dẫn đến những thiệt hại không thể đo lường, như: đất đai bị thoái hóa, khô cằn, nguồn nước bị đầu độc…

Sản xuất an toàn, sản xuất theo hướng HC có vai trò rất quan trọng vì phải làm cho đất khỏe - cây khỏe - môi trường khỏe thì con người mới khỏe. Sản xuất an toàn, HC giúp cải tạo đất, tăng cường khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn hán, rét, và thúc đẩy hệ sinh thái nông nghiệp bền vững, phục hồi đất bạc màu.

Ngay từ rất sớm, tỉnh Đồng Nai đã quan tâm tạo mọi điều kiện phát triển nông nghiệp xanh. Đặc biệt, phát triển nông nghiệp HC, tuần hoàn nhằm nâng cao giá trị nông sản, đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là một trong những nhiệm vụ đột phá chiến lược của tỉnh giai đoạn 2020-2025 trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ XI. Đây được cho là cú hích tạo sự đột phá trong phát triển nông nghiệp hiện đại, xanh, tuần hoàn. Theo đó, mô hình sản xuất nông nghiệp HC không ngừng được nhân rộng tại các địa phương.

2 năm qua, ông Trương Hoàn Thiện, chủ Cơ sở Nuôi trồng và chế biến nông sản Núi Cúi (xã Gia Kiệm) đã đầu tư 1,5ha trồng chuối bàn tay Phật và 1,2ha trồng rau trong nhà màng đều đạt chuẩn HC. Thời gian qua, ông Thiện đã chăm chút xây dựng nhãn hiệu cho nông sản của mình; tham gia quảng bá, giới thiệu nông sản của vườn nhà tại nhiều hội nghị, hội chợ. Nhờ đó, ông đã ký được nhiều hợp đồng bao tiêu với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Với việc tạo cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp HC, Đồng Nai đã lan tỏa mô hình này rộng rãi đến nông dân. Từ năm 2022, Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm (Thành phố Hồ Chí Minh) đã ký kết với UBND tỉnh Đồng Nai hợp tác phát triển sản xuất nông nghiệp HC. Từ các mô hình thí điểm ban đầu trên cây lúa và nuôi heo, đến nay, các mô hình thực hành nông nghiệp HC theo chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ đã được nhân rộng ra các sản phẩm chủ lực của tỉnh như: bưởi, măng cụt, sầu riêng…

Thời gian tới, tỉnh Đồng Nai tiếp tục triển khai mạnh mẽ việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững. Trong đó, các địa phương tập trung xây dựng và mở rộng các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm; đẩy mạnh việc cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản; nâng cao chất lượng các sản phẩm chủ lực, phát triển thêm các mô hình sản xuất HC, nông nghiệp công nghệ cao. Đây là chìa khóa để Đồng Nai nâng cao giá trị gia tăng, hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tham gia mô hình thí điểm, nông dân được Tập đoàn Quế Lâm hỗ trợ một phần vật tư đầu vào, cử cán bộ xuống tận nhà vườn hướng dẫn nông dân quy trình sản xuất an toàn. Đến nay, một số mô hình đã chứng minh hiệu quả bước đầu như: triển khai được 2 chuỗi liên kết đầu tư và phát triển trên cây lúa với tổng diện tích hơn 55 ha; xây dựng được 4 chuỗi liên kết phát triển cây ăn trái.

Chủ tịch Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm Nguyễn Hồng Lam cho hay: “Tôi là người sáng lập Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam và con đường từ xưa đến nay Quế Lâm đã chọn là làm nông nghiệp HC, nông nghiệp tuần hoàn. Nhiệm vụ của doanh nghiệp là phải làm cho người dân hiểu về quy trình và tuân thủ quy trình, làm cho cán bộ quản lý phải thay đổi nhận thức và người tiêu dùng phải hiểu biết về sản phẩm. Để làm được, việc trước tiên là phải xây dựng được lòng tin của người nông dân đến người quản lý nhà nước bằng những mô hình thực tế”.

Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, tổng sản lượng phụ phẩm từ trồng trọt, sơ chế từ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 1,5 triệu tấn/năm. Trong đó, có khoảng 551 ngàn tấn (chiếm tỷ trọng 39%) được thu gom, xử lý thành phân bón HC và các nguyên liệu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Hơn 90% khối lượng chất thải rắn trong chăn nuôi trên địa bàn tỉnh như phân, chất độn chuồng trong chăn nuôi gia súc, gia cầm được thu gom, ủ thành phân bón cho cây trồng.