Chọn gạo hữu cơ: Đừng chỉ nhìn hạt, ngửi mùi

Đọc nhãn gạo, kiểm tra nguồn gốc.

Trước một túi gạo được giới thiệu là “hữu cơ”, người mua thường quan sát màu hạt, ngửi mùi rồi hỏi về độ dẻo của cơm. Những cách này có thể giúp lựa chọn loại gạo phù hợp khẩu vị, nhưng chưa đủ xác định sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ.

Gạo hữu cơ gắn với các yêu cầu trong quá trình trồng trọt, thu hoạch, chế biến và bảo quản theo tiêu chuẩn áp dụng. Vì vậy, lời quảng cáo “gạo quê”, “không hóa chất” hay hình ảnh cánh đồng xanh trên bao bì không thể thay thế hồ sơ chứng nhận và thông tin truy xuất nguồn gốc.

Kiểm tra chứng nhận, đối chiếu đúng sản phẩm

Điều đầu tiên cần làm khi mua gạo hữu cơ là tìm hiểu sản phẩm được chứng nhận theo tiêu chuẩn nào, do tổ chức nào cấp và phạm vi chứng nhận có bao gồm loại gạo đang bán hay không.

Người mua có thể yêu cầu bên bán cung cấp chứng nhận cùng danh mục sản phẩm hoặc phụ lục liên quan. Khi xem hồ sơ, cần đối chiếu tên cơ sở, địa chỉ, sản phẩm, phạm vi hoạt động và tình trạng chứng nhận. Một doanh nghiệp có sản phẩm được chứng nhận hữu cơ không có nghĩa mọi sản phẩm doanh nghiệp kinh doanh đều thuộc phạm vi chứng nhận.

Cũng cần phân biệt tiêu chuẩn với tổ chức cấp chứng nhận. Chẳng hạn, với hệ thống USDA Organic của Hoa Kỳ, hoạt động đánh giá và cấp chứng nhận được thực hiện bởi các tổ chức chứng nhận được công nhận hoặc cho phép theo cơ chế tương ứng. Không nên hiểu rằng mọi sản phẩm mang dấu USDA Organic đều do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ trực tiếp cấp chứng nhận.

Người tiêu dùng không nên mặc định chỉ chứng nhận nước ngoài mới đáng tin cậy. Điều cần quan tâm là tiêu chuẩn áp dụng, tính xác thực của hồ sơ và sự phù hợp giữa chứng nhận với sản phẩm.

Với sản phẩm công bố chứng nhận USDA Organic, người mua có thể tra cứu cơ sở trên hệ thống Organic INTEGRITY Database. Khi thông tin chưa rõ, cần liên hệ tổ chức chứng nhận để xác minh, thay vì chỉ dựa vào hình logo trên bao bì hoặc ảnh chụp giấy chứng nhận do người bán cung cấp.

Quét mã phải đi cùng kiểm tra thông tin

Mã QR và mã vạch giúp tiếp cận thông tin sản phẩm, nhưng việc quét được mã không đồng nghĩa gạo đã được chứng nhận hữu cơ.

Sau khi quét, người mua cần xem nội dung hiển thị có gắn với đúng sản phẩm, đúng lô hàng hay chỉ dẫn tới một trang giới thiệu chung. Những thông tin cần đối chiếu gồm đơn vị sản xuất, đơn vị đóng gói, số lô, ngày đóng gói, hạn sử dụng và hồ sơ chứng nhận liên quan.

Nếu tên đơn vị trên bao bì khác với tên trong chứng nhận, người bán cần làm rõ mối liên hệ giữa các bên và khả năng truy xuất của sản phẩm. Một câu chuyện hấp dẫn về vùng trồng chưa đủ thay thế các thông tin này.

Nên lựa chọn điểm bán có địa chỉ, thông tin liên hệ rõ ràng và sẵn sàng cung cấp hồ sơ. Khi mua trực tuyến, người tiêu dùng cần lưu nội dung giới thiệu sản phẩm, đơn hàng và chứng từ thanh toán để có căn cứ đối chiếu khi phát sinh vấn đề.

Màu gạo, mùi thơm không chứng minh tính hữu cơ

Không có quy tắc chung rằng gạo hữu cơ phải trắng đục, hạt ngắn, đều hạt hoặc còn nhiều cám. Hình dáng, màu sắc của hạt gạo còn phụ thuộc giống lúa và mức độ xay xát. Tỷ lệ hạt gãy cũng chịu ảnh hưởng của quá trình thu hoạch, sấy, bảo quản và chế biến.

Tương tự, mùi thơm, độ mềm hay độ dẻo không phải đặc điểm riêng của gạo hữu cơ. Gạo thông thường vẫn có thể thơm ngon; gạo hữu cơ cũng có thể giảm chất lượng nếu bảo quản không phù hợp.

Quan niệm “gạo có mọt mới là gạo không hóa chất” cũng dễ gây nhầm lẫn. Sự xuất hiện của mọt không chứng minh sản phẩm hữu cơ, không xác nhận việc không có tồn dư hóa chất. Ngược lại, gạo không có mọt cũng không phải căn cứ kết luận sản phẩm đã sử dụng chất bảo quản không được phép.

Khi mua gạo, người tiêu dùng vẫn cần quan sát bao bì, kiểm tra dấu hiệu ẩm mốc, mùi lạ hoặc tạp chất. Tuy nhiên, cần phân biệt việc đánh giá tình trạng sản phẩm bằng cảm quan với việc xác minh sản phẩm có được chứng nhận hữu cơ hay không.

Không để cơm 18 giờ để “thử” gạo hữu cơ

Một hướng dẫn truyền miệng cho rằng cơm nấu từ gạo hữu cơ có thể để ở nhiệt độ thường khoảng 18 giờ mà không thiu. Cách thử này không xác định được tính hữu cơ và còn có nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Theo Cơ quan Tiêu chuẩn thực phẩm Anh, gạo có thể chứa bào tử vi khuẩn Bacillus cereus tồn tại sau khi nấu. Cơm để ở nhiệt độ thường càng lâu, nguy cơ vi khuẩn phát triển hoặc hình thành độc tố càng tăng. Với cơm thừa cần bảo quản lạnh, cơ quan này khuyến nghị làm nguội nhanh, lý tưởng trong vòng một giờ, và sử dụng trong vòng 24 giờ.

Khuyến cáo bảo quản an toàn cần được áp dụng với cả cơm nấu từ gạo hữu cơ và gạo thông thường. Không nên dựa vào việc cơm vẫn mềm, chưa có mùi chua để kết luận có thể tiếp tục sử dụng.

Gạo hữu cơ cũng không nên được quảng bá như một sản phẩm bảo đảm ngăn ngừa bệnh tật. Chứng nhận hữu cơ có phạm vi xác nhận cụ thể, không thay thế các yêu cầu về an toàn thực phẩm và bảo quản.

Để lựa chọn đúng, người mua cần giữ ba việc thiết thực: kiểm tra chứng nhận; đối chiếu nguồn gốc, lô hàng; bảo quản và sử dụng an toàn. Khi người tiêu dùng biết yêu cầu bằng chứng, những cơ sở sản xuất nghiêm túc cũng có thêm điều kiện để khẳng định giá trị sản phẩm.