Chỉ riêng tháng 9/2024, kim ngạch nhập khẩu gạo đã tăng hơn 154% so với cùng kỳ năm trước và đạt 117 triệu USD - Ảnh minh họa.

Thị trường gạo Việt Nam đang phải đối mặt với kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng ấn tượng nhưng lượng gạo nhập khẩu cũng leo lên mức cao nhất từ trước đến nay. Cụ thể, trong 9 tháng đầu năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 7 triệu tấn gạo và thu về 4,37 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2023, sản lượng gạo xuất khẩu tăng 9,2% và giá trị tăng mạnh 23,5%.

Tuy nhiên, song hành với thành tích xuất khẩu đó, lượng gạo nhập khẩu cũng tăng phi mã. Chỉ riêng tháng 9/2024, kim ngạch nhập khẩu gạo đã tăng hơn 154% so với cùng kỳ năm trước và đạt 117 triệu USD. Tính chung 9 tháng, Việt Nam đã chi 996 triệu USD để nhập khẩu gạo, tăng 57,3% so với cùng kỳ năm 2023. Con số này thậm chí đã vượt xa tổng kim ngạch nhập khẩu 860 triệu USD của cả năm 2023. Dự báo, nếu tiếp tục đà tăng này, đến cuối năm 2024, tổng kim ngạch nhập khẩu gạo của Việt Nam có thể lên tới 1,3 tỷ USD.

Theo giới chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ sự chuyển dịch trong cơ cấu sản xuất lúa gạo. Người nông dân đang tập trung canh tác các giống lúa thơm, chất lượng cao như ST24, ST25... để phục vụ nhu cầu xuất khẩu do lợi nhuận thu được hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, thị trường trong nước lại cần một lượng lớn gạo giá rẻ, độ nở cao để sản xuất bún, phở, bánh... mà các giống lúa thơm này không đáp ứng được.

Chính sự lệch pha này đã buộc các doanh nghiệp phải nhập khẩu gạo từ các quốc gia láng giềng như Campuchia, Myanmar, Pakistan với giá 480 - 500 USD/tấn, thấp hơn nhiều so với giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam là 624 USD/tấn trong 9 tháng đầu năm.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải nhập khẩu thêm để đảm bảo đủ nguồn cung cho các đơn hàng cuối năm, điều này cũng góp phần vào sự gia tăng nhập khẩu. Hiện tượng này đặt ra một số vấn đề cần được quan tâm. Việc tập trung vào sản xuất lúa gạo cao cấp khiến nguồn cung gạo bình dân trong nước bị thiếu hụt, đẩy giá gạo nội địa tăng cao và tạo nên sự lệ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu. Hơn nữa, hình ảnh một quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới nhưng lại phải nhập khẩu với khối lượng lớn ảnh hưởng không nhỏ đến vị thế và thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế. Cuối cùng, việc phụ thuộc vào nguồn gạo nhập khẩu tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh lương thực, đặc biệt trong bối cảnh biến động địa chính trị và biến đổi khí hậu toàn cầu.

Để hóa giải nghịch lý này, cần điều chỉnh cơ cấu sản xuất, khuyến khích nông dân canh tác các giống lúa phù hợp với nhu cầu trong nước, bên cạnh việc duy trì phát triển các giống lúa thơm chất lượng cao. Đồng thời, cần tăng cường liên kết chuỗi giá trị, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu gạo, đảm bảo nguồn cung ổn định cho cả thị trường nội địa và xuất khẩu. Áp dụng các biện pháp quản lý nhập khẩu một cách hợp lý, hạn chế nhập khẩu ồ ạt, bảo vệ sản xuất trong nước. Cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các giống lúa mới có năng suất, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện Việt Nam và nhu cầu thị trường.

Ngô, lúa mì, đậu tương... 'nuốt' hàng tỷ USD, Việt Nam tìm lối thoát nhập siêu

Nhập khẩu gạo dự báo vượt mốc 1 tỷ USD trong năm 2024

Dầu cọ Malaysia "thất thế" trên thị trường