Nâng cao năng suất và phòng trừ sâu bệnh hại trên cây mắc ca theo hướng sinh học

Lựa chọn các giống mới phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng trồng, kháng bệnh tốt.

Chuẩn hóa giống và nguồn giống để tăng năng suất, giảm sâu bệnh

Trong sản xuất mắc ca, khâu đầu tiên có ý nghĩa quyết định là chọn giống và bảo đảm nguồn giống. Các giống thích nghi tốt với điều kiện sinh thái, có khả năng kháng bệnh sẽ giúp tăng năng suất và ổn định chất lượng hạt.

Theo các quyết định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2040/QĐ-BNN-TCLN ngày 01/9/2011; 761/QĐ-BNN-TCLN ngày 06/3/2019; 273/QĐ-TCLN-PTR ngày 26/10/2022), nông hộ ở Tây Nguyên có thể sử dụng các giống OC, 246, 816, 849, A38, A16, QN1 và 856.

Nguồn giống cần được mua từ cơ sở uy tín, có giấy tờ hợp lệ và được cơ quan có thẩm quyền công nhận nhằm bảo đảm tính đồng nhất và sức sinh trưởng.

Tối ưu mật độ, tỉa - tạo tán, tưới nhỏ giọt

Cùng với giống, dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác là “đòn bẩy” quan trọng. Sử dụng phân bón đảm bảo chất lượng, đúng loại, đúng thời điểm, ưu tiên sử dụng phân chuồng, phân vi sinh để bón lót và bón thúc trong quá trình trồng và chăm sóc.

Ở giai đoạn trồng mới, mỗi hố nên bón lót 30 - 50 kg phân chuồng hoai kết hợp 500 g NPK và 300 g vôi bột, trộn đều trong lúc lấp hố để cải thiện cấu trúc đất, bổ sung đa - trung - vi lượng và hạn chế nấm bệnh đất.

Tùy giai đoạn sinh trưởng, bà con có thể bón thúc 2 - 3 lần/năm; lần đầu khoảng 30 - 50 kg phân chuồng hoai/cây kết hợp 0,2 - 0,5 kg NPK/cây; các lần tiếp theo tập trung NPK với công thức phù hợp từng giai đoạn kiến thiết, ra hoa và nuôi quả.

Mật độ trồng cần được xác định theo tiềm năng đất đai và khả năng sinh trưởng của giống. Với trồng thuần, có thể bố trí từ 205 cây/ha ở cự ly 7×7 m đến 278 cây/ha ở cự ly 6×6 m.

Các mô hình trồng xen cũng cho thấy hiệu quả sử dụng đất cao: xen cà phê ở các cự ly 15×6 m (khoảng 111 cây/ha), 9×9 m (124 cây/ha) hoặc 12×6 m (138 cây/ha); xen hồ tiêu ở 12×9 m (93 cây/ha), 9×9 m (124 cây/ha), 15×6 m (111 cây/ha) hoặc 12×6 m (138 cây/ha); xen chè ở 15×9 m (74 cây/ha), 12×9 m (93 cây/ha) hay 15×6 m (111 cây/ha).

Việc tỉa cành, tạo tán cần tiến hành liên tục trong ba năm đầu để định hình tán cân đối, thông thoáng, kích thích ra hoa, đậu quả. Với cây sinh trưởng ngọn mạnh, nên cắt ngọn thân chính để xúc tiến phân cành; cây sinh trưởng ngọn yếu chỉ cần tỉa bớt ngọn các cành bên.

Thời điểm cắt ngọn phù hợp từ tháng 1 đến tháng 3, thực hiện theo ba lần: lần đầu ở vị trí cách mặt đất 1 m; lần hai ở phía trên 0,6–0,8 m so với lần thứ nhất; lần ba tiếp tục cao hơn 0,6 - 0,8 m. Nên giữ lại 2 - 3 cành khỏe, loại bỏ cành yếu; sau năm thứ ba chủ yếu duy trì, tỉa bỏ cành rất nhỏ ở tầng tán thứ ba nếu tán quá dày.

Khi vườn đã khép tán (thường từ 7 năm tuổi), cần xén mép tán khoảng 10% diện tích tán để tạo dạng tháp, đồng thời loại bỏ cành luồn, mọc xiên, cành bị sâu bệnh ngay sau vụ thu hoạch. Trong mọi thao tác, vết cắt nên xéo 45 độ, sát mắt cành để hạn chế đọng nước và xâm nhiễm nấm bệnh.

Nước tưới là yếu tố then chốt trong mùa khô và giai đoạn ra hoa. Bà con cần bảo đảm ẩm độ đất ổn định, tránh úng rễ, ưu tiên hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp châm phân tự động giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả và tiết kiệm lao động.

Với những diện tích mắc ca lâu năm nhưng năng suất kém, cần đánh giá toàn diện để có biện pháp cải tạo như tỉa bỏ cây sinh trưởng kém, điều chỉnh mật độ, bón phân đúng loại, đúng thời điểm, hoặc ghép chồi từ giống mới nhằm trẻ hóa vườn.

Sản xuất mắc ca bền vững là quá trình kết hợp hài hòa giữa giống tốt, dinh dưỡng hợp lý, kỹ thuật canh tác chuẩn và quản lý dịch hại dựa trên nền tảng sinh học.

Phòng, trị bệnh theo hướng sinh học

Về bảo vệ thực vật, hướng tiếp cận sinh học được xem là hạt nhân đóng vai trò then chốt của quản lý dịch hại tổng hợp.

Nhà vườn cần thăm vườn thường xuyên để phát hiện sớm; vệ sinh vườn trước và sau thu hoạch; làm cỏ định kỳ; thu gom, tiêu hủy cành lá bị hại để cắt nguồn lây. Xung quanh gốc nên có rãnh thoát nước sâu khoảng 20–30 cm để hạn chế bệnh thối rễ.

Các tác nhân sinh học như nấm đối kháng Trichoderma, nấm ký sinh Metarhizium anisopliae, Beauveria bassiana, Paecilomyces sp. có thể được sử dụng để phòng trừ bọ xít và một số bệnh hại; chế phẩm chứa Bacillus thuringiensis (Bt) phù hợp với sâu ăn lá, sâu đục thân.

Cùng lúc, cần bảo vệ và dẫn dụ các loài thiên địch như kiến vàng, bọ rùa, ong ký sinh… để duy trì cân bằng sinh học tự nhiên. Thuốc hóa học chỉ nên sử dụng khi tỷ lệ hại vượt ngưỡng kinh tế, thông thường trên 10%, nhằm giảm nguy cơ kháng thuốc và giữ an toàn thực phẩm.

Hai đối tượng được ghi nhận gây hại lớn là bệnh xì mủ và bọ xít muỗi. Với bệnh xì mủ, cần theo dõi sát, tỉa bỏ cành bị bệnh nặng, cạo sạch vết bệnh và quét vôi thân, cành từ 1 m trở xuống trước mùa mưa. Khi tỷ lệ hại từ 5% trở lên, có thể dùng chế phẩm sinh học chứa Trichoderma virens (khoảng 8×10^7 bào tử/g) phối hợp Trichoderma hamatum (khoảng 2×10^7 bào tử/g) hoặc Trichoderma viride, phun hai lần cách nhau 10 - 15 ngày theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất.

Với bọ xít muỗi, cần dùng vợt côn trùng để thu bắt ấu trùng và trưởng thành, đồng thời thu gom, tiêu hủy lá non, ngọn non, quả non bị hại nặng, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3.

Việc bảo vệ các loài thiên địch như bọ xít bắt mồi, kiến đen, kiến vàng, bọ ngựa, nhện và các loài chim ăn côn trùng được khuyến khích bằng cách duy trì thảm thực vật hoa dại dưới tán và hạn chế phun thuốc phổ rộng.

Khi cần thiết, có thể sử dụng các chế phẩm sinh học có hoạt chất Abamectin hoặc Azadirachtin, kiểm tra lại sau 7 - 10 ngày và chỉ phun lặp khi tỷ lệ hại chưa giảm, luôn tuân thủ liều lượng, thời gian cách ly và hướng dẫn an toàn.

Sản xuất mắc ca bền vững là quá trình kết hợp hài hòa giữa giống tốt, dinh dưỡng hợp lý, kỹ thuật canh tác chuẩn và quản lý dịch hại dựa trên nền tảng sinh học. Thực hành đồng bộ những giải pháp trên không chỉ giúp tăng năng suất, ổn định chất lượng hạt mà còn góp phần xây dựng vùng nguyên liệu sạch, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Lâm Đồng phát triển bền vững cây mắc ca: Từ tiềm năng đến hiện thực Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mắc ca được khuyến khích mở rộng diện tích, gắn với ...

Loay hoay tìm lời giải bài toán "đầu ra" cho sản phẩm Mắc ca Với những lợi thế về đất đai và khí hậu, huyện Tuy Đức, Đắk Nông từ lâu đã được biết đến là vùng đất của ...

Ngành mắc ca Việt Nam: Chú trọng chất lượng, tăng cường liên kết chặt chẽ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ Ngày 11/08, tại tỉnh Lâm Đồng đã diễn ra Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề “Sản xuất mắc ca đạt tiêu ...