Giải cứu chỉ là giải pháp tạm thời.

Những chiến dịch "giải cứu" với sự tham gia của đông đảo người dân, các tổ chức xã hội, doanh nghiệp đã phần nào giúp bà con vượt qua khó khăn. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan, "giải cứu" chỉ là giải pháp tình thế, không thể giải quyết triệt để vấn đề gốc rễ của nền nông nghiệp. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này và cần có những giải pháp nào mang tính bền vững hơn?

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng "khủng hoảng thừa" nông sản và cần đến "giải cứu" xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết, đó là sự mất cân đối cung - cầu. Việc sản xuất nông nghiệp còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch, chạy theo phong trào, thấy giá cao thì đổ xô nhau trồng, dẫn đến tình trạng cung vượt quá cầu khi thu hoạch đồng loạt. Điều này đặc biệt đúng với các loại nông sản ngắn ngày, dễ trồng như rau củ quả. Bên cạnh đó, thông tin thị trường đến với người nông dân còn hạn chế, họ thiếu thông tin về nhu cầu thị trường, xu hướng tiêu dùng, dẫn đến việc sản xuất không theo kịp nhu cầu thực tế.

Hệ thống phân phối và tiêu thụ nông sản của Việt Nam cũng còn nhiều bất cập. Kênh phân phối chủ yếu vẫn là qua các thương lái trung gian, trải qua nhiều khâu trung chuyển, làm tăng chi phí và giảm giá trị nông sản đến tay người tiêu dùng. Hơn nữa, việc thiếu các hệ thống bảo quản, chế biến sau thu hoạch cũng khiến nông sản dễ bị hư hỏng, giảm chất lượng, đặc biệt là các loại rau quả tươi. Khi sản lượng tăng đột biến, hệ thống phân phối không đáp ứng kịp, nông sản ùn ứ, giá giảm sâu, dẫn đến cần "giải cứu".

Các chiến dịch "giải cứu nông sản" thường diễn ra dưới nhiều hình thức. Phổ biến nhất là các chương trình bán hàng trực tiếp tại các điểm bán hàng tạm thời, các chợ phiên, hoặc thông qua các kênh bán hàng online. Các tổ chức thiện nguyện, các nhóm cộng đồng, các doanh nghiệp cũng tham gia vào việc thu mua nông sản với giá hỗ trợ để phân phối đến người tiêu dùng với giá hợp lý. Các hoạt động truyền thông cũng được đẩy mạnh để kêu gọi sự chung tay của cộng đồng.

Những chiến dịch "giải cứu" đã mang lại những hiệu quả nhất định. Nó giúp tiêu thụ một phần nông sản dư thừa, giảm bớt thiệt hại cho người nông dân. Đồng thời, nó cũng thể hiện tinh thần tương thân tương ái, sự sẻ chia của cộng đồng đối với những khó khăn của người nông dân. Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thẳng thắn, "giải cứu" chỉ là giải pháp tạm thời, mang tính tình thế.

Nó không thể giải quyết triệt để vấn đề gốc rễ của tình trạng "được mùa mất giá". Thậm chí, nếu diễn ra quá thường xuyên, nó có thể tạo ra tâm lý ỷ lại cho một bộ phận người sản xuất, không khuyến khích họ chủ động tìm kiếm các giải pháp bền vững hơn. Để giải quyết bài toán "khủng hoảng thừa" và hạn chế tình trạng cần "giải cứu", cần có những giải pháp đồng bộ và bền vững hơn.

Kêu gọi “giải cứu nông sản” là cụm từ đã trở nên quen thuộc trong nhiều năm trở lại đây.

Về phía Nhà nước: Quy hoạch sản xuất, có quy hoạch sản xuất nông nghiệp một cách bài bản, dựa trên nhu cầu thị trường và tiềm năng của từng vùng. Cần dự báo nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu để định hướng sản xuất cho người nông dân; Hỗ trợ thông tin thị trường, đầu tư vào hệ thống thông tin thị trường, cung cấp thông tin kịp thời và chính xác về giá cả, nhu cầu, xu hướng tiêu dùng cho người nông dân;

Phát triển hệ thống phân phối và chế biến, hỗ trợ phát triển hệ thống phân phối, chế biến và bảo quản nông sản sau thu hoạch. Khuyến khích đầu tư vào công nghệ chế biến, bảo quản để nâng cao giá trị gia tăng của nông sản; Xây dựng thương hiệu nông sản, chú trọng xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam, nâng cao chất lượng và uy tín trên thị trường quốc tế.

Công nghiệp chế biến được đẩy mạnh sẽ hạn chế được giải cứu.

Về phía Doanh nghiệp: Liên kết với nông dân, chủ động liên kết với nông dân, xây dựng các vùng nguyên liệu ổn định, hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, vốn và thị trường; Đầu tư vào chế biến và phân phối, đầu tư vào công nghệ chế biến, bảo quản nông sản, xây dựng các kênh phân phối hiệu quả; Xây dựng chuỗi giá trị, xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững, từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.

Về phía Nông dân: Thay đổi tư duy sản xuất, Cần thay đổi tư duy từ sản xuất tự phát sang sản xuất theo kế hoạch, dựa trên thông tin thị trường; Liên kết sản xuất, chủ động liên kết với các doanh nghiệp, hợp tác xã để được hỗ trợ và đảm bảo đầu ra cho sản phẩm Áp dụng khoa học kỹ thuật, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

"giải cứu nông sản" là một hành động đẹp, thể hiện tinh thần tương thân tương ái của người Việt. Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vấn đề, cần có những giải pháp mang tính chiến lược và bền vững hơn, từ quy hoạch sản xuất, phát triển hệ thống phân phối, chế biến đến thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể hạn chế tối đa tình trạng "khủng hoảng thừa" và không còn phải chứng kiến những cuộc "giải cứu" đầy cảm xúc nhưng cũng đầy xót xa./.