Cuộc cách mạng “nông nghiệp tuần hoàn”

Cách đây chưa đầy một thập kỷ, khái niệm “nông nghiệp hữu cơ” tại Hà Tĩnh vẫn còn là một điều xa xỉ. Người nông dân quen với việc thâm canh tăng vụ, lạm dụng phân bón hóa học để “ép” đất “nhả vàng”. Tuy nhiên, hệ lụy là đất đai bạc màu, sâu bệnh kháng thuốc và đầu ra bấp bênh.

Sự thay đổi bắt đầu rõ nét khi tỉnh Hà Tĩnh xác định nông nghiệp hữu cơ không phải là một phong trào nhất thời mà là chiến lược sống còn. Đặc biệt, dấu ấn đậm nét nhất trong giai đoạn 2023 - 2024 là sự hợp tác chiến lược giữa UBND tỉnh Hà Tĩnh và Tập đoàn Quế Lâm.

Theo báo cáo của Hội Nông nghiệp Tuần hoàn Việt Nam và Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Tĩnh, việc thực hiện Đề án 1216 (2024 – 2030) đã tạo chuyển biến rõ rệt về nhận thức, quy mô và hiệu quả sản xuất tại các địa phương. Đến nay, 62 xã, phường đã ký kết phát triển nông nghiệp hữu cơ với Tập đoàn Quế Lâm; hơn 2.000 lượt cán bộ, nông dân được tập huấn; 450 hộ nông dân và 28 cán bộ khuyến nông được đào tạo chuyên sâu.

Tính đến cuối năm 2025, Hà Tĩnh ghi nhận 510,5 ha cây trồng hữu cơ, hàng chục nghìn vật nuôi áp dụng quy trình hữu cơ và hơn 5.400 tấn phân hữu cơ được tái chế mỗi năm. Toàn tỉnh hiện có 12 cửa hàng phân phối sản phẩm hữu cơ Quế Lâm.

Riêng vụ Xuân 2025, doanh nghiệp đã liên kết sản xuất 100 ha lúa DT39 tại 12 xã, năng suất đạt 270 – 330 kg/sào. Các mô hình chăn nuôi – trồng trọt ghi nhận hiệu quả kinh tế cao: lợn thịt lãi trung bình 1,2 triệu đồng/con; lợn nái lãi 6 –6,5 triệu đồng/năm; lúa DT39 đạt sản lượng 6 tấn/ha, cho thu nhập hơn 37 triệu đồng/ha. Nhiều mô hình lúa hữu cơ có mức lợi nhuận vượt sản xuất đại trà 7 – 8 triệu đồng/ha.

Công nghệ vi sinh được áp dụng đồng bộ giúp giảm ô nhiễm, hạn chế dịch bệnh, cải tạo đất và hình thành hệ sinh thái nông nghiệp bền vững. Nhận thức của nông dân thay đổi mạnh mẽ, chuyển hướng rõ rệt sang sản xuất hữu cơ.

Điểm sáng mô hình “Lúa – Rươi”

Nếu nói đến điểm sáng rực rỡ nhất trong bức tranh nông nghiệp hữu cơ Hà Tĩnh, không thể không nhắc đến mô hình “Lúa – Rươi”. Mô hình này đang là điểm sáng, mang lại giá trị kinh tế vượt trội, bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người nông dân, góp phần chuyển đổi tư duy từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp xanh, sạch.

Tại xã Yên Hồ - huyện Đức Thọ (nay là xã Đức Quang) hay Xuân Lam huyện Nghi Xuân (nay là phường Bắc Hồng Lĩnh), Kỳ Anh… người dân ví von con rươi còn quý hơn vàng. Rươi là loài sinh vật cực kỳ nhạy cảm, chỉ cần một giọt thuốc trừ sâu hay phân bón hóa học rơi xuống ruộng, rươi sẽ chết sạch. Chính đặc tính “khó chiều” này đã buộc người nông dân phải canh tác lúa hoàn toàn hữu cơ.

Kết quả mang lại là một sự cộng hưởng tuyệt vời. Theo số liệu khảo sát thực tế năm 2024, mô hình “Lúa – Rươi” mang lại thu nhập từ 150 – 250 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 3 – 4 lần so với trồng lúa đơn thuần. Gạo từ ruộng rươi (như thương hiệu Gạo Ngọc Mầm, Gạo Rươi...) luôn trong tình trạng “cháy hàng” với giá bán cao ngất ngưởng vì độ sạch và chất lượng thượng hạng.

Điều này, không chỉ giúp nâng cao đời sống bà con nông dân mà còn khuyến khích họ gắn bó với đồng ruộng, góp phần giải quyết vấn đề lao động nông thôn. Đây là minh chứng sống động nhất cho thấy: Làm nông nghiệp sạch không hề nghèo, thậm chí có thể làm giàu bền vững.

Không chỉ dừng lại ở lúa gạo, Hà Tĩnh đang tổng lực tấn công vào thị trường nông sản sạch với các cây trồng chủ lực. Theo Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2024 – 2030 (Quyết định số 1216/QĐ-UBND ban hành tháng 5/2024), tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có khoảng 2.500 ha đất trồng trọt hữu cơ (chiếm 2% tổng diện tích trồng trọt).

Hoặc, theo khảo sát mới nhất của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam công bố cuối năm 2024 cũng đã xác định Hà Tĩnh có tới 8.764 ha đất tiềm năng để phát triển lúa, rau và cây ăn quả hữu cơ. Đây là dư địa khổng lồ để địa phương khai thác.

Sự chuyển dịch này đã tạo đà cho chương trình OCOP (mỗi xã một sản phẩm) bứt phá. Đến nay, toàn tỉnh đã có gần 400 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn 4 sao, 3 sao quốc tế. Đáng chú ý, các sản phẩm như Bánh đa vừng (Kỳ Anh), Nước mắm Luận Nghiệp... đã xuất khẩu thành công sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Nga, Anh. Tem truy xuất nguồn gốc QR Code đã trở thành "tấm hộ chiếu" giúp nông sản Hà Tĩnh tự tin bước ra khỏi "lũy tre làng".

Dù bức tranh đang rất sáng, nhưng thách thức vẫn còn đó. Chi phí đầu tư ban đầu cho nông nghiệp hữu cơ khá lớn, trong khi thị trường tiêu thụ nội tỉnh vẫn còn bị chi phối bởi thực phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu với những trận bão lũ bất thường luôn là mối đe dọa thường trực với các mô hình canh tác ngoài trời.

Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền thông qua các cơ chế hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và sự thay đổi tư duy của chính người nông dân – những người đã bắt đầu thấy “sợ” hóa chất và “yêu” sự an lành của ruộng đồng, Hà Tĩnh đang đi đúng hướng. Theo ông Nguyễn Hữu Ngọc – Giám đốc Trung tâm khuyến nông tỉnh Hà Tĩnh nói: “Nông nghiệp hữu cơ vừa tạo ra sản phẩm sạch, vừa trả lại sự trong lành cho đất, cho nước và sức khỏe cho người nông dân. Đó là con đường duy nhất để nông nghiệp Hà Tĩnh phát triển bền vững.”

Nhìn những cánh đồng lúa trĩu hạt không mùi thuốc sâu, những vườn cam, vườn bưởi trĩu quả được nuôi dưỡng bằng phân vi sinh và những đàn hươu sao khỏe mạnh dưới tán rừng Hương Sơn, có thể tin rằng: Hà Tĩnh đang viết nên một câu chuyện đẹp về sự hồi sinh từ đất, bằng tư duy xanh và tấm lòng tử tế với thiên nhiên.