Khi AI số hóa vị ngọt quê hương – Kỳ 3: "Chìa khóa" để xây dựng hệ sinh thái “sống Xanh"”

Hệ thống nhà giàn trồng rau trên nền tảng internet kết nối vạn vật (IoT) của HTX An Tâm Farm, thôn Trường Lam, xã Đan Hải, tỉnh Hà Tĩnh.

Suốt nhiều thập kỷ, nền nông nghiệp truyền thống vận hành theo mô hình đường thẳng “Khai thác tài nguyên → Sản xuất → Tiêu dùng → Thải bỏ”. Hệ lụy là sự suy kiệt của đất đai, ô nhiễm nguồn nước và gánh nặng khí nhà kính. Tuy nhiên, khi “sống Xanh” trở thành kim chỉ nam của người tiêu dùng hiện đại, những thương hiệu nông sản chỉ chú trọng vào năng suất đã bắt đầu bộc lộ sự hụt hơi.

Nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn xuất hiện như một cuộc cách mạng về tư duy. Thay vì xem rác thải là điểm cuối của chu trình, mô hình này coi đó là điểm khởi đầu của một giá trị mới. Triết lý tái sinh – nơi đầu ra của quy trình này là đầu vào của quy trình kia chính là nền tảng cốt lõi để xây dựng một thương hiệu có trách nhiệm. Một sản phẩm được dán nhãn “Xanh” không chỉ nằm ở chất lượng bên trong, mà còn ở cách nó được tạo ra mà không làm tổn thương môi trường.

Hà Tĩnh, vùng đất “chưa mưa đã thấm, chưa nắng đã đổ mồ hôi”, vốn đối mặt với nhiều khắc nghiệt của thiên tai. Thế nhưng, chính sự khắc nghiệt đó lại thúc đẩy con người nơi đây tìm đến những giải pháp bền vững hơn. Với Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2024-2030, Hà Tĩnh đang khẳng định nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn là chìa khóa để nâng tầm nông sản địa phương.

Thực tế chứng minh, các mô hình tại Hà Tĩnh không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình mà đã tiến lên chuỗi liên kết giá trị bền vững: Mô hình 4F (Farm - Food - Feed - Fertilizer), điển hình là sự hợp tác giữa tỉnh với Tập đoàn Quế Lâm. Tại các xã như Thạch Lạc, Thạch Hà hay Kim Hoa, Hương Sơn, Kỳ Anh… quy trình chăn nuôi lợn an toàn sinh học được khép kín hoàn toàn. Chất thải chăn nuôi được xử lý bằng chế phẩm sinh học để trở thành phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng, phục vụ ngược lại cho các vùng trồng lúa, cam và bưởi. Thương hiệu thịt lợn hữu cơ hay gạo hữu cơ Quế Lâm tại Hà Tĩnh “sống Xanh” nhờ vào sự minh bạch trong từng mắt xích của vòng tuần hoàn này.

Mô hình chăn nuôi lơn sinh học hiệu quả góp phần thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững

Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp tỉnh Hà Tĩnh hiện đang tích cực khuyến khích và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp triển khai mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch sinh thái an toàn. Qua đó, từng bước nhân rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ – sinh học, nâng cao giá trị sản xuất, cải thiện thu nhập cho nông dân và đóng góp vào quá trình tái cơ cấu ngành theo hướng phát triển bền vững.

Hệ sinh thái “Lúa – Cá/tôm - Du lịch” tại Phường Trần Phú, mô hình tuần hoàn “3 trong 1” trên những vùng ruộng trũng đã tạo nên một cảnh quan sinh thái độc đáo. Cá làm sạch cỏ và cung cấp phân cho lúa, lúa là nơi trú ngụ cho cá, đồng thời thu hút du khách đến trải nghiệm “check-in”. Ở đây, thương hiệu không chỉ là hạt gạo, con cá mà là giá trị về du lịch sinh thái – một biểu tượng của sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên.

Hệ sinh thái “Lúa – Cá/tôm - Du lịch" là biểu tượng của sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên

Câu hỏi đặt ra ở đây là: Tại sao nông nghiệp tuần hoàn lại là "chìa khóa" góp phần tạo nên hệ sinh thái “sống Xanh”?

Thứ nhất, tối ưu hóa chi phí. Trong một nền kinh tế đầy biến động, việc tận dụng phế phẩm để làm đầu vào sản xuất giúp người dân, doanh nghiệp và HTX giảm bớt sự lệ thuộc vào vật tư nông nghiệp công nghiệp.

Thứ hai, minh bạch và lòng tin. Người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua một sản phẩm, họ mua một câu chuyện.Chẳng hạn: Một hộp bưởi Phúc Trạch được sản xuất từ quy trình tuần hoàn, không tồn dư hóa chất, đất đai được bồi hoàn dinh dưỡng mỗi năm sẽ có giá trị cảm xúc và niềm tin lớn hơn gấp nhiều lần so với sản phẩm canh tác đại trà. Đó chính là quyền năng mềm để nông sản Hà Tĩnh thâm nhập vào các phân khúc thị trường cao cấp và xuất khẩu.

Thứ ba, trách nhiệm với tương lai. Hà Tĩnh đang nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp. Khi một thương hiệu gắn liền với các chỉ số về tín chỉ carbon, về bảo vệ đa dạng sinh học thông qua mô hình tuần hoàn, thương hiệu đó đã tự tạo cho mình một “tấm hộ chiếu xanh” để vươn mình phát triển.

Có thể nói, nới những ứng dụng AI, công nghệ tiên tiến vào sản xuất đang thúc đẩy một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững, góp phần khẳng định hình ảnh Việt Nam là quốc gia có trách nhiệm, sáng tạo và năng động trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong đó, nông nghiệp tuần hoàn không phải là một đích đến, mà là một hành trình bền bỉ của sự sáng tạo và lòng tử tế với môi trường. Với Hà Tĩnh nó riêng, đây là con đường tất yếu để chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Dẫu vậy, để thương hiệu “sống Xanh” không chỉ là khẩu hiệu trên bao bì, giất tờ chúng ta cần sự đồng hành chặt chẽ hơn nữa giữa “4 nhà”, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách, Doanh nghiệp là đầu tàu công nghệ và người nông dân là chủ thể của vòng tuần hoàn.

Khi mỗi một mặt hàng nông sản mang trong mình hơi thở của sự tái sinh và bảo tồn, đó cũng là lúc vị thế của nông sản Hà Tĩnh nói riêng, nông sản Việt nói chung được khẳng định chỗ đứng trên bản đồ nông nghiệp thế giới.