Khi AI số hóa vị ngọt quê hương - Kỳ 2: Từng bước tạo dựng “hộ chiếu số” cho nông sản bản địa

Người tiêu dùng quét mã truy xuất nguồn gốc sản phẩm

Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu không chỉ mua sản phẩm mà còn mua cả sự minh bạch, các doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX) tại Hà Tĩnh đã bắt đầu tiếp cận việc trang bị “hộ chiếu số” cho những đặc sản quê hương. Đây được xem là những bước đi đầu tiên trong lộ trình biến dữ liệu thành tài sản, giúp nông sản Hà Tĩnh thoát khỏi cái bóng của phương thức canh tác truyền thống.

Một số vùng đã bước đầu áp dụng các quy trình VietGAP, IPM, SRI,… trong sản xuất lúa và cây ăn quả có múi tại các địa bàn như Hương Sơn, Hương Khê, Vũ Quang góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí đầu vào. Thực tế, những nông sản như bưởi Phúc Trạch, cam Bù Hương Sơn đến nhung hươu hay chè xanh… vốn đã khẳng định được chất lượng trong lòng người tiêu dùng.

Thế nhưng, một nghịch lý tồn tại dai dẳng là giá trị kinh tế nhận về chưa bao giờ tương xứng với công sức của người nông dân. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự đứt gãy thông tin. Khi trái bưởi, nhành chè rời khỏi vườn, sợi dây liên kết duy nhất giữa người làm ra nó và người sử dụng chỉ là lời cam kết bằng miệng. Trong một thị trường “vàng thau lẫn lộn”, thương hiệu đặc sản dễ dàng bị tổn thương bởi hàng giả, hàng nhái, khiến niềm tin của khách hàng trở nên xa xỉ.

Nút thắt này đang dần được tháo gỡ khi Hà Tĩnh bắt đầu bắt nhịp với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia. Theo lộ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau giai đoạn thí điểm, hệ thống sẽ mở rộng dần cho các nông sản thiết yếu và hướng tới bao phủ toàn bộ nông sản vào năm 2027.

Nông dân Hà Tĩnh quản bá sản phẩm trên các nền tảng số. Ảnh: BHT

Tại Hà Tĩnh, không chờ đến khi hệ thống hoàn thiện, một số mô hình tiên phong đã bắt đầu ứng dụng hệ sinh thái Blockchain và AI để tạo ra những “hộ chiếu số” bước đầu. Khác với tem QR thông thường, “hộ chiếu số” trên nền tảng Blockchain đang được thí điểm với đặc tính bảo mật cao. Một số hộ sản xuất đã làm quen với việc ghi nhật ký canh tác số: từ lúc bón phân, nguồn nước tưới đến thời điểm thu hoạch. Dù mới ở quy mô nhỏ, nhưng điều này đã tạo ra một trục dữ liệu xuyên suốt, giúp các thị trường khó tính như EU hay Nhật Bản bước đầu có thể đối soát dữ liệu vùng trồng. Sự minh bạch này chính là “màng lọc” tự nhiên, dần loại bỏ những sản phẩm kém chất lượng mượn danh đặc sản Hà Tĩnh.

Bên cạnh đó, chiến lược AI Marketing cũng đang được một số đơn vị tiếp cận để “may đo” thông điệp cho từng thị trường. Như với nhung hươu Hương Sơn, khi bán sang Hàn Quốc, thông tin tập trung vào chỉ số hoạt chất; còn với khách nội địa, thông tin nhấn mạnh vào quy trình hữu cơ. Nhiều nông dân Hà Tĩnh đã chủ động khai thác các nền tảng số và sàn thương mại điện tử để quảng bá, kết nối và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản.

Ông Trần Đình Ước – Phó Chủ tịch Hội Nông dân Hà Tĩnh cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp được các cấp hội chú trọng, xem đây là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả sản xuất. Giai đoạn 2023 - 2025, hội nông dân các cấp đã chủ động phối hợp với các sở, ngành, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu, nhà khoa học xây dựng 40 mô hình trình diễn; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ hội viên xây dựng và nhân rộng 337 mô hình sản xuất, trong đó có 67 mô hình ứng dụng công nghệ cao - công nghệ số, 101 mô hình liên kết theo chuỗi giá trị, 25 mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ. Trên nền tảng đó, mục tiêu đến năm 2030 là trên 70% hội viên nông dân được trang bị kiến thức, kỹ năng số”.

Hà Tĩnh đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn về chuyển đổi số cho nông dân

Có thể thấy, chuyển đổi số trong nông nghiệp cũng là một giải pháp đột phá nhưng thực tế triển khai tại Hà Tĩnh còn ở giai đoạn ban đầu. Vì vậy, cần thúc đẩy ứng dụng các công nghệ như IoT, AI, dữ liệu lớn trong giám sát sản xuất, cảnh báo dịch bệnh, quản lý vùng trồng, vùng nuôi. Xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu ngành nông nghiệp phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Cuộc chơi nông sản hiện nay là cuộc chơi của sự minh bạch và dữ liệu. Hà Tĩnh không chọn cách triển khai ồ ạt mà đang đi từng bước vững chắc. Đẩy mạnh, phát triển “hộ chiếu số” cho từng sản phẩm nông sản không đơn thuần là tấm giấy thông hành quốc tế, mà là lời khẳng định về sự thay đổi trong tư duy của người nông dân và doanh nghiệp núi Hồng sông Lam.